Deyrizor'daki işgal yılları: 'IŞİD'in köyüme yaptıkları'

Deyrizor'daki işgal yılları: 'IŞİD'in köyüme yaptıkları'

'IŞİD Terör Ordusunun İçyüzü' isimli kitabın eş yazarı Hassan Hassan, memleketi Suriye'nin Deyrizor bölgesinde yaşanan IŞİD işgalini 'IŞİD'in Köyüme Yaptıkları' başlığıyla The Atlantic için kaleme aldı.

Yazı, Al Sharq Forum Araştırma Asistanı Mehmet Emin Cengiz tarafından Mecra için tercüme edildi. İşte makalenin ilgili bölümleri:

"AİLEMİN HİKAYESİ, TOPLUMUN BİRKAÇ YIL İÇİNDE NASIL RADİKAL ŞEKİLDE DÖNÜŞTÜRÜLEBİLECEĞİNİ ANLATIYOR"

Suriye savaşı bağlamında, ailemin kötü durumu ekstrem değildi. Yakın ailemden, çok taraflı çatışmaya aktif bir şekilde katılan yok. Fakat onların hikayeleri hâlâ ülkenin trajedisini ve bir toplumun birkaç yıl içinde nasıl radikal bir şekilde dönüştürülebileceğini anlamak açısından bize bir fırsat sunuyor.

Suriye savaşı başladığında, savaş ve bombardımanlar şehir merkezlerinde yoğunlaştığı için, köyümdeki çatışmalar asgari düzeyde idi. Fakat okullar kapandı, aynı şekilde civardaki hastaneler de. Ekonomik durum da hızlı bir şekilde kötüleşti.

"MİLİSLER ORTADAN KAYBOLDU"

IŞİD'in Doğu Suriye ve Batı Irak'ta hızla yayıldığı 2014 yılının Haziran ayında, Deyrizor'u daha önce idare etmekte olan ayaktakımı milisler bir anda ortadan kayboldu ve yerlerini bir devletin güvenlik güçleri gibi hareket eden IŞİD temsilcileri aldı.

"MÜLKLERE EL KOYDULAR"

IŞİD militanları hükümete ya da mürted olarak addettikleri bireylere ait mülklere el koydular. El koydukları mülklerde kendilerine üsler inşa ettiler. Daha sonrasında örgüt buyruklarını önemli ölçüde genişletti. Savaş öncesindeki rejimin aksine, IŞİD Deyrizor'da oldukça görünürdü. Kontrolü altındaki toprakları, bir zamanlar aşiretsel kodlarla çözülen aile kavgaları gibi konulara kadar, çok yakından idare etti.

"KÖYÜME BİR POLİS MERKEZİ KURDULAR"

Ayaklanmadan önce, köyüm bir polis merkezine dahi sahip değildi. (Bu sebeple) resmi evrakların civardaki şehirlere teslim edilmesi gerekirdi. Ancak IŞİD, her köyde hisbe (dinî polis) ve aşiretlere ulaşabileceği merkezler kurdu. Örgütün savaşçıları bölgelerde devriye gezdiler ve köyümden şehre gitmek isteyen bir yolcu yol boyunca, Ebu Kemal yakınlarında bulunan Fırat'ın doğu ve batı yakasını birleştiren köprüden geçmek için, eskiden olduğu gibi bir kontrol noktasından geçmektense, birkaçıyla karşılaşmak durumunda kaldı.

"NUSRET CEPHESİ VARKEN DAHİ BÖYLE BİR DURUM YOKTU"

İnsanlar, yakın aile üyeleri arasında konuştuklarında bile dikkatli olmaya başladılar. Bu aşırı önlem daha önce Deyrizor'un büyük kısmını yöneten El Kaide'nin Suriye kolu Nusret Cephesi döneminde bile bir norm değildi.

"20'Lİ YAŞLARINDA SURİYE ASILLI BİR BAHREYNLİ"

IŞİD'in güvenlik aygıtı 20'li yaşlarda olan Suriye asıllı bir Bahreynli tarafından idare ediliyordu. Kendisi ve örgütün diğer mensupları kendilerini yerel halka, şeriatı uygulamaya sadık kurtarıcılar olarak sundular. Erkeklerin sadece sakal uzatmaları gerekmiyordu, ayrıca camilerde namazlara iştirak etmeleri ve kadınların da yüzlerini tamamen örtmeleri gerekiyordu. Sigara içmek ve satmak yasaklandı ve Ramazan ayında yemek yemekten, zina yapmaya kadar şeriat kuralları ihlalleri şehir meydanında kırbaçlama ve infazlar ile cezalandırıldı. Şehir meydanı aynı zamanda örgüt militanlarının öldürdüğü kişilerin bedenlerinin sergilenmesi için de kullanıldı.

"IŞİD'İN KATLİAMLARI"

Ailem korkuyordu, aynı zamanda 2014 yılının Ağustos ayında, örgütün köyü ele geçirmesinden yaklaşık iki ay sonra, IŞİD tehdidinin ölçeğinin farkına vardılar. O ay boyunca, IŞİD sivillere karşı aralarında Ezidilerin Irak'ta köleleştirilmesinin de olduğu birkaç vahşet işledi. Daha sonra da Şaytat sülalesi katliamı geldi.

"KATLİAM SONRASI AŞİRETLER ARAYA GİRDİ, BAĞDADİ'Yİ 'MERHAMER' İÇİN İKNA ETTİ"

Egaidat aşiretinin bir parçası olan Şaytatlar sadece birkaç köy uzakta yaşıyorlardı. IŞİD onları, Şeriat kurallarına uymayı reddeden Müslümanlar için kullanılan dinî bir yafta olan ta'ife mumtani'e olarak ilan etti ve onlardan en az 700 kişiyi öldürdü. Katliamdan kurtulan çoğunluğu yaşlı erkek, kadın ve çocuk Eş Şa'fa'ya, ailemin olanları duyduğu yere kaçtı. Aşiretlere bağlı arabulucular, neticede IŞİD lideri Ebu Bekir El Bağdadi'yi yerinden olmuş/edilmiş kişilere merhamet göstermeye ikna etti. Ancak IŞİD gaddarlığını artık belli etmişti.

"ÖSO'YA SÜREKLİ ÇAĞRI YAPTILAR"

Kardeşim Hüseyin örgütün yönetimi altında halkın sürekli bir terör altında yaşadığını söylemişti. "Hiçbir hata yapmayacağınızı ve onlara yaklaşmayacağınızı garanti etmek zorundasınız. Ancak ondan sonra iyi olursunuz” demişti. Daha önceleri hükümet karşıtı gösterilere ve cihatçı olmayan Özgür Suriye Ordusu'na katılmış kişiler için risk daha da büyüktü. Onlar potansiyel tehdit olarak görülmüş ve IŞİD bu kişileri ilk aylarda sıklıkla tövbe etmeye ve sorguya çağırmıştır.

"SİVİLLERİN GÖÇ ETMELERİ KONUSUNDA ZORLUK ÇIKARTILDI"

2015'in başlarında Hilafet'in kötü şöhretli güvenlik aygıtının, dinî ve sivil yapılar üzerinde baskın hâle gelmesiyle beraber IŞİD bölgelerinden toplu sivil göçü başladı. Aslında, o yıl Hüseyin'in eşi ve çocuklarıyla beraber köyümüzden ayrılmayı başardığı yıldı. Hüseyin'i 2016 yılında başka birkaç aile üyesi izledi. Ayrılmalara karşılık olarak IŞİD, "İslam toprağını”, "kafirlerin toprağına gitmek için” yazısız bir onay olmadan terk eden siviller için katı bir yasak getirdi. Bölgeyi tıbbî sebeplerle terk eden bir kişi, bölgeye tekrar döneceğine dair Hilafet topraklarında yaşayan bir kişiyi garantör olarak göstermek zorundaydı. Örgüt, ana çıkış noktalarında varlığını arttırdı, sivilleri kaçak yollarla bölgeden çıkaran şoförlere sert müdahalede bulundu ve son olarak insan kaçakçılığının yapıldığı rotaların civarında mayın döşedi. Ancak yine de çıkışlar hızlandı. Bu sadece örgütün vahşeti sebebiyle değil, aynı zamanda Rus bombardımanı ve altyapının ABD öncülüğündeki koalisyon tarafından yıkılması sebebiyle de gerçekleşti.

"KUZENİM GÖZALTINA ALINDI"

Ailemin çoğunluğu IŞİD'le karşı karşıya gelmekten kaçındı. Fakat, kuzenlerimden biri olan Usame çok şanslı değildi. 2018 yılının Aralık ayında, motosikletini sürerken kazara IŞİD üyelerinin durduğu bir yerde kum ve çakılların tozunu yükseltti. Militanlar, Usame'yi durdurdular ve onu kendilerini yaralamak istemekle suçladılar. Evini aradılar ve bir kamera ile silah buldular. Bu tarz malzemeler yasaktı ve kendisi gözaltına alındı.

Militanlar başlangıçta Usame'nin ailesine, oğullarının rutin bir sorgulamadan geçtiğine ve yargıç karşısına çıkacağına dair garanti verdiler. Fakat daha sonra, militanlar artık Usame'nin nerede olduğunu bilmediklerini, IŞİD'in başka bir şubesi olan genel-güvenlik istihbarat aygıtının onu aldığını belirttiler. Her zaman olduğu üzere, kameralar gibi yasaklı malzemelerle yakalanan siviller gibi, IŞİD, Usame'nin ABD destekli koalisyona çalışan bir muhbir olduğundan şüphelendi. Örgüt, daha öncesinde köyümüzdeki bazı sivilleri bu tarz suçlamalara dayanarak infaz etmişti. Usame'nin ailesi de bu en kötü ihtimalden korkuyordu.

"AİLEM PYD BÖLGESİNE GÖÇ ETTİ"

Yaklaşık bir ay sonra Ocak 2019'da, bir top mermisi ebeveynimin evine isabet ederek babamı ciddi şekilde yaraladı. En sonunda, babam kız kardeşlerimle köyden ayrılmayı kabul etti. Dirençli amcalarım da Usame'nin hâlâ kayıp olması sebebiyle gönülsüz bir şekilde olsa da çocuklarıyla beraber artık ayrılma vaktinin geldiğine karar verdiler. Ailemin çoğu Suriye Demokratik Güçleri kontrolünde olan bölgeye varmasına rağmen, IŞİD'den kaçan sivillerin olduğu bir kampa yönlendirildiler. Yolculuk babam için pek çok şeyi kanıtladı ve kendisi bir akrabasıyla gerisin geri evine döndü.

"HİLAFET ÇÖKTÜ"

IŞİD, örgütün galip gelemeyeceği aşikâr hâle geldikten sonra bile Doğu Suriye'de yönetim yapılarını ve kendi İslami yasa versiyonunu yürürlüğe sokma kararlığını sürdürdü. Bağdadi'nin Musul'da Hilafet'i ilan etmesinden 4 yıl 8 ay sonra, nihayet Hilafet 23 Mart 2019'da tamamen çöktü. Ailem için bir dönem kapanırken, bir yenisi açıldı.

"KOYUNLARIMI OTLATTIĞIM ÇÖL, ŞİMDİ AYIN TARLASI"

Ebeveynim ve kardeşlerim büyüdüğüm köyden uzakta, Suriye rejimi kontrolündeki bir şehirde yaşıyor. Köye bir daha dönüp dönemeyeceklerini ya da köyü (tekrar) evleri olarak görüp göremeyeceklerini bilmiyorlar. Hayvanlarımız gitti, bahçemizin kaderi meçhul. Ve daha önce koyun otlattığım çöl şu an IŞİD militanlarının orada döşedikleri mayınlar sebebiyle girişe yasak bir bölge. Bu tarz talihsizlikler gerçekten de bütün köyü etkiliyor ve şanssızlık köy (sakinleri) tarafından paylaşılıyor. Babam özellikle Ramazan ve kış gibi talebin yüksek olduğu zamanlarda en az 3 kişiyi işe alır ve diğer ailelere destek sunardı. Bugün ise kendisi, yurtdışında yaşayan çocukları tarafından gönderilen cep harçlığı ile yaşıyor ve başkalarına yardım edemiyor.

"IŞİD'İN BÖLGESİ IRAK İŞGALİ ÖNCESİ SUFİLİĞİN KALESİYDİ"

IŞİD'in, yetiştiğim çevreyi ele geçirmesi kaçınılmaz değildi. Zerre kadar açık da değildi. Kırsal alanlar toplumsal olarak muhafazakâr, fakat dinî olarak dogmatik olmayan aşiretsel normlarla yönetiliyor. Mütedeyyin bir insan kendi kırsal bölgesinde derviş ya da safdil/avanak olarak bile görülebiliyordu. Felluce'den Halep kırsalına kadar, IŞİD'in kontrol ettiği alanlar, ABD'nin Irak işgali sonrası bölgeyi domine eden cihatçı hareketlerin antitezi olan Sufiliğin kaleleri idi.

"IŞİD'İN DEYRİZOR'DA TABANI YOKTU"

IŞİD savaş mağduru Suriye'de 2014'teki çarpıcı yükselişinden önce bir yıldan fazla bir süre faaliyet gösterdi. Ancak Deyrizor'da taban desteğine sahip değildi. Aksine, nüfusun bir kısmını ikna etmeyi başarmadan önce, bölgeyi diğer muhalif gruplardan zor kullanarak almak zorundaydı.

"SAVAŞIN PARAMPARÇA ETTİĞİ KÖYÜMÜN İNSANLARININ AŞIRICI OLMASINDAN ENDİŞELENİYORUM"

Buna karşın, geçen 5 sene bölgeyi dönüştürdü ve hiç kimsenin çözmeye çalışmak için bir planı olmadığı yeni bir toplumsal ve ekonomik çöküşün yanı sıra güç boşluğu ile radikalleşme yarattı. Savaşın paramparça ettiği köyümün insanlarının, eninde sonunda daha önce reddedecek kadar güçlü oldukları aşırıcı bir ideolojiye uygun hâle gelebileceklerinden endişeleniyorum."

HABERLER

HABER AKIŞI