10 il dünyanın ən yaşlı insanlarını çəkdi: Onlarda 5 ümumi xüsusiyyət tapdı

Avqust ayında dünyanın ən yaşlı insanı doğum gününü qeyd edib. İngiltərədən olan Etel Katerhem bu il 117 yaşını tamamlayıb və Ginnesin Rekordlar Kitabında dünyanın ən yaşlı insanı titulunu qoruyub. Bu ada nail olmaq və ya heç olmasa ona yaxınlaşmaq çox az insana qismət olur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Today” yazıb.

“Bu, demək olar ki, ildırım vurmasına bənzəyir”, deyə Bruklindən olan rejissor və “Dünyanın ən yaşlı insanı” adlı yeni sənədli filmin müəllifi Sem Qrin bildirib. Onun filmində Qrinin on il ərzində dünyanın müxtəlif yerlərinə etdiyi səfərlər və bu müddətdə Ginnesin Rekordlar Kitabına əsasən dünyanın yaşayan ən yaşlı insanı titulunu ardıcıl olaraq daşımış şəxslərlə görüşləri və müsahibələri əks olunub.

Qrinin səyahəti 2015-ci ildə Nyu-Yorkdan olan Syuzanna Muşatt Consla başlayıb. O, 116 yaşında dünyanın ən yaşlı insanı titulunu qazanmışdı. Rejissor bütün planetdəki digər insanlardan daha uzun yaşamağın nə demək olduğu və bir əsrdən çox yaşamaq üçün nəyin lazım olduğu ilə maraqlanıb.

Qrin sənədli filmdə bu superuzunömürlü insanların müdrikliyindən faydalanmağa çalışıb. Eyni zamanda çəkilişlər zamanı ona qan xərçəngi diaqnozu qoyulduqdan sonra öz ölümü barədə düşünməyə başlayıb.

“Hamı həmişə onların sirrini, niyə bu qədər uzun yaşadıqlarını izah edən yeganə amili öyrənmək istəyir”, deyə Qrin bildirib.

Məsələn, 2016-cı ildə 117 yaşında Consu dünyanın ən yaşlı insanı titulundan sıxışdırıb çıxaran italiyalı Emma Morano uzunömürlülüyünün sirrini hər gün yumurta yeməsi və “kişilərdən mümkün qədər uzaq durması” ilə əlaqələndirirdi. 2022-ci ildə bu titulu daşıyan fransalı rahibə Lüsi Randona isə 118 il yaşamasını “Allahın qərarı” ilə izah edirdi.

Qrinin sözlərinə görə, uzunömürlülüyün vahid sirri yoxdur. Bununla belə, insanların uzun illər yaşamasına imkan verən müəyyən ümumi xüsusiyyətlər mövcuddur.

Dünyanın ən yaşlı insanlarını nə birləşdirir?

Uzunömürlülükdən söhbət gedəndə “çox şey sağlam düşüncədən asılıdır”, deyə Qrin bildirib. Elmi araşdırmalarla təsdiqlənmiş və uzunömürlülüyə kömək edən vərdişlərə balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki fəaliyyət və keyfiyyətli yuxu daxildir.

İnsanın 100 və ya 110 yaşdan çox yaşamasının genetikadan, həyat tərzi amillərindən və “bəxt amilindən” asılı olduğu vurğulanır. Bununla belə, rejissorun sənədli filmində yer alan insanlar arasında müəyyən qanunauyğunluqlar müşahidə olunub.

Onlar qadınlardır

2015-2025-ci illər arasında dünyanın ən yaşlı insanı titulunu daşıyan şəxslərin hamısı qadın olub. “Zaman-zaman dünyanın ən yaşlı insanı kişi olur, amma 99 faiz hallarda bu, qadındır”, deyə Qrin qeyd edib. Bu, qeydə alınmış tarixdə dünyanın ən yaşlı insanı olmuş fransalı Janna Kalmanın da timsalında özünü göstərir. O, 1997-ci ildə 122 yaşında vəfat edib.

“Yeni İngiltərə yüzyaşlıları araşdırması”nın məlumatına görə, 100 yaş və daha çox yaşayan insanlar arasında qadınların payı dünya üzrə 85 faizdən, 110 yaşdan yuxarı insanlar arasında isə 90 faizdən çoxdur.

Qadınların kişilərdən daha uzun yaşamasının səbəblərini izah edən bir neçə nəzəriyyə mövcuddur. Qoruyucu genetik və bioloji fərqlərlə yanaşı, ətraf mühit və davranış amilləri də müəyyən rol oynaya bilər. Qrin isə bununla bağlı dəqiq və vahid izahın olmamasına təəccüblənib.

“Mən əslində bu sirri sevirəm. Həyatımızı formalaşdıran və hələ də başa düşmədiyimiz çox şey var”, deyə rejissor bildirib.

Onların həyata baxışı müsbətdir

Onların hamısı həyata müsbət münasibət bəsləyib. Dünyanın ən yaşlı insanları arasında hər şeyi mənfi görən, stəkanı yarıboş hesab edən pessimist olmayıb. Bu superuzunömürlülərin bir çoxu böyük çətinliklər yaşayıb və sağlamlıqları da pisləşib.

“Onlardan bəzilərinin həyatlarının son illərində necə mübarizə apardığı məni həqiqətən heyrətləndirdi. Amma onların hamısı müsbət düşünən və həyata bağlı insanlar olaraq qaldılar”, deyə Qrin qeyd edib.

Onların arasında 2018-ci ildən 2022-ci ildə 119 yaşında vəfat edənədək dünyanın ən yaşlı insanı titulunu daşıyan yaponiyalı Kane Tanaka da olub.

Kane Tanakanın həyatı son dərəcə ağır keçib. O, həyat yoldaşının cəbhədə xidmət etdiyi, oğlunun isə əsir düşdüyü İkinci Dünya müharibəsindən sağ çıxıb. “Nəticədə o, bütün övladlarını itirdi və iki dəfə xərçəng xəstəliyinə tutuldu”, deyə Qrin bildirib.

Tanakanın nəticəsi isə belə olub: narahat olmamaq və hadisələr barədə həddindən artıq düşünməmək. Görünür, bu yanaşma ona yaxşı xidmət edib. Qrinin sözlərinə görə, uzunömürlülər keçmişə münasibətdə də daha stoik olublar və dünyada enişlərin və yüksəlişlərin olduğunu qəbul ediblər.

2023-cü ildə 117 yaşında dünyanın ən yaşlı insanı titulunu qazanan ispan əsilli amerikalı Mariya Branyas COVID-19-dan sağ çıxmış ən yaşlı insanlardan biri olub. O, 1918-ci il qrip pandemiyasından sağ çıxıb və İspaniya Vətəndaş müharibəsi zamanı yaralı əsgərlərə tibbi yardım göstərib. Lakin həyatına dair fikirlərini bölüşməsi istəniləndə o, diqqətini xoş anlara yönəldib.

“Mənim başıma çox yaxşı şeylər gəlib. Çox gözəl həyatım olub. Həmişə yaşadığınız gözəl günləri xatırlayın”, deyə Branyas bildirib.

2024-cü ildə vəfat edənədək Branyas ailəsinin köməyi ilə idarə etdiyi “X” sosial şəbəkəsində mütəmadi paylaşımlar edib. Onun bioqrafiyasında belə yazılıb: “Mən qocayam, çox qocayam, amma axmaq deyiləm”.

Qrin həmçinin dünyanın ən yaşlı insanlarının bir çoxunun ölüm barədə heç vaxt danışmamasından təsirlənib. Ehtimal olunur ki, onların bu məsələyə həddindən artıq köklənməməsi daha uzun yaşamalarına imkan verib.

Onları insanlar əhatə edir

“Sevən və dəstəkləyən bir cəmiyyətin olması insanların uzun yaşamasına imkan verən amillərdən biridir”, deyə Qrin vurğulayıb.

Yaşlı insanlar üçün sosial əlaqələri qorumaq çətin ola bilər. Lakin Qrinin görüşdüyü dünyanın ən yaşlı insanları həmişə başqa insanlarla əhatə olunublar — istər ailə üzvləri, istər dostları, istərsə də onlara qulluq edən şəxslərlə.

Onların harada yaşamalarından və övladlarının olub-olmamasından asılı olmayaraq, yanlarında onları həqiqətən sevən və qayğı göstərən insanlar olub. Məsələn, Andre bacı rahibələr üçün qocalar evində yaşamağı seçib. “Orada hamı onu qeyd-şərtsiz sevirdi”, deyə Qrin bildirib.

117 yaşında dünyanın ən yaşlı insanı titulunu qazanan yamaykalı superuzunömürlü Vayolet Braun 2017-ci ildə vəfat edənədək öz evində yaşayıb. Sənədli filmdə Braun 96 yaşına qədər yaşamış oğlu və ona evdə qulluq edən əməkdaşlarla birlikdə göstərilib.

Onlar gündəlik rejimə əməl edirlər

100 ildən çox yaşayan bu insanların əksəriyyəti günlərinə müəyyən struktur verən rejimə əməl edib. Əgər insan 110 ildən çox yaşayırsa, deməli, onun gündəlik rejimi böyük ehtimalla özünü doğruldub.

Onlar çox vaxt eyni cədvələ və vərdişlərə riayət ediblər — istər yuxu, yemək, fiziki fəaliyyət, istərsə də sosial əlaqələr üçün sabit vaxt olsun. Dünyanın ən yaşlı insanı titulunu qazanana qədər onların bir çoxu qocalığın dərin çağlarına qədər müntəzəm işləyib.

Vayolet Braun 80 ildən çox kilsədə orqan ifaçısı və musiqi müəllimi olub. Andre bacı isə 100 yaşından sonra da könüllü fəaliyyətini davam etdirib.

Qrin vurğulayıb ki, bu uzunömürlülər “mavi zonalar”ın sərt pəhrizlərinə əməl etməyiblər, lakin balans yaratmağa çalışıblar. Hansı pəhrizi seçmələrindən asılı olmayaraq, ona ardıcıl şəkildə əməl ediblər.

117 yaşına qədər yaşayan Emma Morano hər gün üç çiy yumurta yeyib. “Bu barədə onun həkimindən soruşanda o, əvvəllər heç vaxt düşünmədiyim maraqlı bir fikir söylədi. Dedi ki, onun orqanizmi hər gün nəyi və nə vaxt qəbul etdiyini dəqiq bilir”, — Qrin bildirib.

Onlar həyatdan zövq alırlar, amma həddi aşmırlar

“Onların hamısı nisbətən sağlam insanlar idi, lakin təmkinli həyat tərzi sürürdülər”, deyə Qrin vurğulayıb.

Dünyanın ən yaşlı insanlarının hamısı alkoqol və siqaretdən uzaq durmayıb, baxmayaraq ki, bunu edənlər də olub. Onların bir çoxu ət, süd məhsulları və şirniyyatları sevib. Superuzunömürlü Syuzanna Muşatt Cons hər gün səhər yeməyində bekon yeyib. Bəzən onlar əyləncələrdə də iştirak ediblər.

“Mən gənc olanda bütün gənclərin etdiyi kimi edirdim. Biz çox əylənirdik”, deyə Mariya Branyas bildirib.

Lakin Qrinin sözlərinə görə, onların hamısı tarazlığa can atıb. İstər axşam bir qədəh şərab, istərsə də siqaret olsun — məsələn, tarixdə ən uzun yaşamış insan Janna Kalman 100 yaşını keçdikdən sonra da siqaret çəkib — onlar bunlardan sui-istifadə etmədən zövq alıblar.

Onlar həmçinin həyata həddindən artıq ciddi yanaşmamaq ruhuna sahib olublar.

Aydın