Astronomlar ölü ulduz — ağ cırtdan — aşkarlayıblar. Bu obyekt mövcud modellərə görə yarada bilməməli olduğu güclü zərbə dalğası formalaşdırır. Sirli dalğa ən azı min ildir mövcuddur və alimlər hələlik onu nəyin dəstəklədiyini müəyyənləşdirə bilmirlər.
Qaynarinfo xəbər verir ki, tədqiqat “Nature Astronomy” jurnalında dərc olunub.
Söhbət Yerdən 730 işıq ili məsafəsində yerləşən RXJ0528+2838 sistemindən gedir. Burada Günəşə bənzəyən ulduzun ətrafında ağ cırtdan dövr edir. Belə zərbə dalğaları adətən maddənin ağ cırtdanın üzərinə axması və akresiya diski yaratması nəticəsində meydana gəlir. Lakin bu sistemdə disk yoxdur — buna baxmayaraq, zərbə dalğası mövcuddur.
Avropa Cənub Rəsədxanasının teleskopunda MUSE cihazı ilə aparılan müşahidələr maddənin xəritəsini yaratmağa və dalğanın mənşəyini təsdiqləməyə imkan verib. Hesablamalar isə ziddiyyətli nəticə ortaya çıxarıb: mövcud maqnit sahəsi zərbə dalğasını cəmi bir neçə yüz il ərzində dəstəkləməyə kifayət edərdi. Halbuki dalğa artıq min ildən çoxdur davam edir. Qalan 700 ildən artıq müddət üçün enerjinin haradan gəldiyi məlum deyil.
Alimlər maqnit sahələrinin qeyri-adi qarşılıqlı təsirləri ilə əlaqəli ola biləcək hipotetik “sirli mühərrik”dən danışırlar. Belə “mümkünsüz” obyektlər elm üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki onlar mövcud modellərdəki boşluqları üzə çıxarır və ulduzların həyat dövrü ilə bağlı təsəvvürlərin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olur.
Ağ cırtdanlar Günəş kimi ulduzların təkamülünün son mərhələsidir. Buna görə də bu sistemdə baş verənləri anlamaq Günəş sisteminin uzaq gələcəyini proqnozlaşdırmaq baxımından da əhəmiyyətlidir. Tədqiqat müəlliflərinin bildirdiyinə görə, sirrin cavabını yalnız gələcək müşahidələr verə bilər.
Ağ cırtdanlar yanacağını tükəndirmiş Günəşə bənzər ulduzların olduqca sıx qalıqlarıdır. Onların maddəsinin bir çay qaşığı tonlarla ağırlığında ola bilər. Adətən bu obyektlər milyardlarla il ərzində yavaş-yavaş soyuyur və demək olar ki, heç bir aktivlik göstərmir.
Belə “sakit cəsədin” qəfildən güclü aktivlik nümayiş etdirməsi astronomları xüsusilə maraqlandırır və bu, naməlum fiziki proseslərin mövcudluğuna işarə edə bilər.
Aydın
Şərhlər