ABŞ-ın 2012-ci ildə Suriyada itkin düşən jurnalisti Ostin Taysın əvvəlcədən planlaşdırılmış əməliyyat nəticəsində oğurlandığı və bu planın bir aydan çox müddət ərzində hazırlandığı BBC-nin araşdırması nəticəsində üzə çıxıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, jurnalistin saxlanılmasında iştirak edən qrupun üzvlərindən biri oğurlanmanın o vaxtkı Suriya prezidenti Bəşər əl-Əsədin razılığı ilə həyata keçirildiyini bildirib.

Tays tanıdığı və etibar etdiyi sürücünün avtomobilinə minərkən görüntülənib. İllər ərzində bir çoxları onun hökumətin nəzarət-buraxılış məntəqəsinə təsadüfən rast gəldiyini və jurnalistin bu fürsətdən istifadə edilərək oğurlandığını düşünürdü.

Lakin BBC-nin əldə etdiyi sübutlar onun yoxa çıxmasının təsadüfi hadisə olmadığını göstərir.

BBC-nin “Where is Austin Tice?” adlı yeni podkastında Taysın başına gələnlərlə bağlı illərlə aparılan araşdırmanın nəticələri təqdim edilir. Tays həmin vaxt Suriyadakı vətəndaş müharibəsini işıqlandırırdı.

Onun işi beynəlxalq media tərəfindən yaxından izlənilib və ABŞ-ın ardıcıl prezidentləri tərəfindən də gündəmə gətirilib.

Corctaun Universitetində hüquq təhsili alan və daha əvvəl ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusunda kapitan kimi xidmət etmiş Tays oğurlandıqdan bir aydan çox müddət sonra yayılan videoda sonuncu dəfə görüntülənib. Videoda onun gözlərinin bağlandığı və açıq şəkildə çətin vəziyyətdə olduğu görünürdü.

12 il sonra rejim süqut edəndə Suriya administrasiyasının həbsxanalarından on minlərlə insan azadlığa çıxıb. Tays onların arasında olmayıb.

ABŞ rəsmilərinin onun saxlanıla biləcəyindən şübhələndiyi bir neçə məkanla bağlı kəşfiyyat mənbəyindən koordinatlar əldə etdik və bir aydan çox müddət ərzində həmin ərazilərdə axtarış apardıq. Lakin Taysın izinə rast gəlmədik.

Suriyanın keçmiş komandirlərindən biri Taysın edam edildiyini bildirib. Digərləri isə bu məlumatı şübhə altına alıb və onun qalıqları indiyədək tapılmayıb.

Lakin rejimin süqutundan sonra Taysla bağlı məxfi Suriya kəşfiyyat sənədlərini əldə etdik. Yüzlərlə səhifədən ibarət daxili sənədlər jurnalistin məhz rejim tərəfindən saxlanıldığını təsdiqləyən ilk qəti sübutları ortaya qoyub.

Bununla belə, iki mühüm sual cavabsız qalırdı: Tays necə oğurlanmışdı və onun oğurlanmasına kim rəhbərlik etmişdi?

BBC Taysın saxlanılmasında iştirak etmiş rejim nümayəndələrindən bir neçəsi ilə danışıb və hadisə ilə bağlı müzakirələrin səsyazmalarını araşdırıb.

Müsahibə alınan şəxslərdən biri “Əbu Əli” adı ilə tanınan, Bəşər əl-Əsədə sadiqliyi ilə seçilən Milli Müdafiə Qüvvələrinin (NDF) keçmiş üzvüdür.

Onun sözlərinə görə, əməliyyat Taysın sürücüsünün – bir neçə mənbənin bildirdiyinə görə, uzun müddət rejimə məlumat ötürən şəxsin – yüksək rütbəli NDF üzvünə Taysın üsyançıların nəzarətində olan ərazilərdə hərəkət etdiyini və müxalifət barədə reportajlar hazırladığını bildirməsi ilə başlayıb.

Tays bir çox jurnalistin getməyi çox təhlükəli hesab etdiyi ərazilərə daxil olur və “Washington Post” qəzetində ilk səhifədə dərc olunan materiallar hazırlayırdı. Əsəd rejimi insan hüquqları pozuntularını işıqlandıran şəxslərə qarşı təzyiqləri artırmışdı.

BBC-yə verilən məlumata görə, Taysın sürücüsünün əlaqə saxladığı NDF üzvü Səqr Rüstəm olub. O, sıradan bir milis əlaqələndiricisi deyildi. Rüstəm Əsədin ən etibarlı təhlükəsizlik fiqurlarından biri və NDF rəhbəri Bassam əl-Həsənin qardaşı oğlu idi.

Əbu Əlinin sözlərinə görə, Taysla bağlı məlumat Həsənə çatdırılıb və daha sonra onun Əsədlə telefonla danışdığı bildirilib.

“Onu bizə gətirin”, – Əsədin cavab verdiyi iddia olunur.

Əbu Əli deyir ki, bundan sonra onu Həsənin kabinetinə çağırıblar və prezidentin əməliyyata razılıq verdiyi bildirilib.

Lakin Tays dərhal oğurlanmayıb. Əbu Əlinin sözlərinə görə, sürücü əvvəlcə onun və NDF üzvlərinin Taysı izləməyə davam etməsini və onun fəaliyyəti barədə daha çox məlumat toplamasını təklif edib.

“Sürücü deyirdi ki, o mənə güvənir”, – Əbu Əli xatırlayır.

Bir müddət sonra sürücü Taysın fəaliyyətində şübhəli məqamlar gördüyünü bildirib.

Bir neçə müsahibin sözlərinə görə, keçmiş dəniz piyadası olan Tays bəzən üsyançı döyüşçülərlə hərbi təcrübəsini bölüşür, onların silahlardan istifadə qaydalarını düzəldirdi.

Onu izləyən şəxslərə bu davranış Taysı jurnalistdən daha çox MKİ əməkdaşına bənzədirdi. Lakin BBC bunun belə olduğuna dair heç bir sübut tapmayıb. Taysın işi ilə məşğul olan ABŞ-ın keçmiş yüksək vəzifəli rəsmisi də onun kəşfiyyat əməkdaşı olduğunu təkzib edib.

Taysın yoxa çıxmasından bir neçə gün əvvəl sürücü jurnalistin üsyançı döyüşçülərlə müsahibə apardığı vaxt xüsusilə cəsarətli addım atıb. Bir neçə mənbənin bildirdiyinə görə, o, gizlicə amerikalının “MacBook”, peyk ötürücüsü və digər şəxsi əşyalarının olduğu çantasını götürərək rejim əməkdaşlarının araşdırması üçün onlara verib.

2012-ci il avqustun 11-də Tays 31 yaşını Dəməşqin qərb kənarında yerləşən, Əsədin prezident sarayından bir neçə kilometr uzaqda olan üsyançıların təhlükəsiz evində qeyd edib. Orada üzgüçülük hovuzu, Azad Suriya Ordusunun döyüşçüləri, Teylor Sviftin musiqisi və viski olub.

Tays sonradan onun son tviti olacaq paylaşımında yazıb: “Şübhəsiz ki, indiyədək keçirdiyim ən yaxşı ad günü.”

Taysın anası Debra ardıcıl ABŞ prezidentlərini oğlunun axtarışlarını davam etdirməyə çağırıb.

Daha sonra Taysın Suriyanı tərk etmək vaxtı çatıb. O, bir neçə nəfərə Livanda bir müddət qalmağı planlaşdırdığını deyib.

Lakin o, təhlükəsizliyə doğru getmirdi. Bir neçə mənbənin sözlərinə görə, o, Həsənin ofisinin yerləşdiyi dövlət obyektinə – Dəməşqin kənarındakı Təhunə adlı əraziyə aparılırdı. Əbu Əli də orada Taysı gözləyirdi.

Əbu Əlinin sözlərinə görə, Taysın sürücüsü obyektin qapısına çatanda silah çıxarıb.

Əbu Əlinin bildirdiyinə görə, sürücünün danışdıqlarına əsasən, Tays əvvəlcə gülüb və güvəndiyi şəxsin zarafat etdiyini düşünüb. Lakin sürücü ciddi olduğunu deyəndə jurnalist baş verənləri anlayıb.

Əbu Əlinin sözlərinə görə, Tays oğurlanmasına razı olmaması üçün sürücüyə çek kitabçasını çıxararaq nə qədər pul istədiyini soruşub.

Daha sonra NDF milis üzvləri Taysı tutaraq gözlərini bağlayıblar.

Digər NDF üzvlərindən biri BBC-yə bildirib ki, Taysın ona xəyanət edildiyini anladığı andakı ifadəsini heç vaxt unutmayacaq.

Əbu Əlinin sözlərinə görə, Həsən dərhal prezident Əsədə zəng edərək amerikalının onların əlində olduğunu bildirib.

İllər ərzində Taysın sürücüsünün kimliyi sirr olaraq qalıb.

BBC onun kimliyini müəyyənləşdirmək üçün 20-dən çox şəxslə danışıb. Araşdırma nəticədə Homs şəhərinə və Həmid Əbu Ubeyd adlı şəxsin ailəsinə gətirib çıxarıb.

Ailə üzvləri onun Taysı aparan şəxs olduğunu təsdiqləyib. Bu məlumatı bir neçə NDF üzvünün ifadələri də dəstəkləyib.

Lakin BBC onun kimliyini müəyyənləşdirəndə Əbu Ubeyd artıq yoxa çıxmışdı.

Ailəsi onun harada olduğunu bilmədiyini və təhlükəsizliyindən narahat olduğunu bildirib. Onlar Həmidin Taysın işi ilə əlaqəsini əvvəllər bilmədiklərini, bu barədə sonradan onun özündən xəbər tutduqlarını deyiblər.

Ailə onun Taysa xəyanət etməsinin səbəbini də açıqlayıb.

Qəzzadan olan fələstinli qaçqınlardan ibarət Əbu Ubeyd ailəsi yoxsulluq içində yaşayır. Suriya qanunlarına əsasən, onlar Suriya vətəndaşlığı almaq hüququna malik deyillər və ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşirlər.

Həmidin qardaşının sözlərinə görə, ona Taysı təhvil verməsi müqabilində pasport, Suriya vətəndaşlığı, ev və silah vəd edilmişdi. Bunlar onun həyatı üçün böyük dəyişiklik yarada biləcək mükafatlar idi.

Lakin ailənin sözlərinə görə, oğurlamadan sonra ona vəd edilənlərdən yalnız tapança verilib.

Əsəd rejimi süqut etdikdən sonra isə Əbu Ubeydin həyat yoldaşının sözlərinə görə, ərinə Taysın işi ilə bağlı məlumatı olan bir şəxs zəng edib. Həmin şəxs ABŞ səfirliyinə məlumat verməklə hədələyib və bunun qarşılığında sığınacaq almağa ümid edib.

Əbu Ubeyd onu bu addımdan çəkindirib. Daha sonra bir qədər pul götürərək həyat yoldaşına alış-verişə getdiyini deyib. Qadın bildirir ki, həmin vaxtdan ərini bir daha görməyib.

O, ərinin gizləndiyini, yoxsa saxlanıldığını və ya öldürüldüyünü bilmir.

Əbu Ubeyd yoxa çıxdıqdan qısa müddət sonra maskalı şəxslər, bəziləri hərbi geyimdə olmaqla, onların evinə gəlib. Qadının sözlərinə görə, həmin şəxslər Əbu Ubeydin noutbuku və digər elektron cihazları da daxil olmaqla bir sıra əşyalarını götürüblər.

İndi Əbu Ubeydin həyat yoldaşının arzuları Taysın anası və ailəsinin arzularını dəhşətli şəkildə xatırladır.

On ildən çox əvvəl başlayan və iki ayrı ailəni fərqli şəkildə təsir altına alan bu itkinlik hadisəsində hər iki ailə eyni şeyi axtarır: yoxa çıxmış yaxınlarını və onun hara getdiyinə dair cavabı.

Aydın