"Bu eyni zamanda o deməkdir ki, səmərəllik auiditinin ümümi auditlərin sayında payı cəmi 14.0 faiz olub. Səmərlilik auditin sayının az olması nəzarət mexanizmlərinin keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. İNTOSAİ-in əsas tövsiyyələrindən biri də İnformasiya texnologiyası auditi aparılmasıdır. Amma hələ də Palata tərəfindən bu audit növündən istifadə olunmur. Halbuki bu auditdən istifadə nəzarətin miqyasının genişləndiriməsinə imkan yarada bilər.

Hesabatda Palata tərəfindən pre-auditing aparıldığı qeyd olunur. Bu zaman "Hesablama Palatası haqqında" Qanuna və İNTOSAİ P 1 maddə 2-ə istinad edilir. İNTOSAİ P 1 Lima bəyannaməsidir və daha çox pre və post-auditi özündə ehtiva edir. Palatanın fəaliyyət hesabatı ilə tanışlıq göstərir ki, büdcə və digər əlaqəli layihələrə rəy vermək pre-audit, icra sənədlərinə rəy isə post-audit kimi təqdim olunur. Bu sözügedən qanunun tələbidir və Lima bəyannaməsində bu tip rəylər pre və ya post auditlər kimi xarakterizə edilmir. Rəy ilə auditin fərqli meyarları var".

Deputat qeyd edib ki, hesabat dövründə 43 audutin böyük əksəriyyəti, yəni 70.0 faizi uyğunluq auditidir:

"Göründüyü kimi, səmərəlilik və maliyyə auditindən fərqli olaraq hesabat dövründə uyğunluq auditinə daha çox üstünlük verilib. Xüsusilə rəqabətli tenderlərdə ehtimal olunan qiymətlə müqavilə qiyməti arasında ciddi fərqlər müşahidə olunur. Palata tərəfindən təqdim edilən hesabatda rəqabətli satınalmaların 43 faizindən çoxunda bu fərqin 20 faizdən artıq olduğu göstərilir. Bu isə dövlət vəsaitlərinin səmərəli istifadəsi və şəffaflıq baxımından mühüm məsələ kimi qiymətləndirilir. Bu dövlət satınalamlarında süni intelektdən istifadə məsələsini daha da aktuallaşdırır.

Hesabatda qeyd olunduğu kimi audit və analtik fəaliyyətlər üzrə aşkar edilmiş pozuntuların içərsində büdcə qanunvericiliyinin pozulması halları 51.6 faiz olub. 2024-cü ildə bu rəqəm 45.1 faiz idi. Yəni, 2025-ci ildə büdcə qanunvericiliyi hallarında faiz ifadəsində artım var. Büdcə qanunvericiliyin təkmilləşdirildiyini və rəqəmsallaşmanın genişləndirildiyi halda bunun səbəbləri nədir?

Hesablama Palatası tərəfindən həyata keçirilən 48 fəaliyyətin (43 audit və 5 analtik fəaliyyət) 75 faizində büdcə qanunvericiliyinin pozulması hallarına rast gəlinib. Eyni zamanda, büdcə vəsaitlərinin idarəedilməsi üzrə nöqsanların aşkar edildiyi fəaliyyətlərin sayı 75 faizdir. Keçirilən auditlərin 74 faizindən çoxunda dövlət satınalmaları ilə bağlı hüquqi aktların tələblərinin pozulması hallarına rast gəlinib. Bütün bunlar cari maliyyə intizamının daha da gücləndirilməsini aktuallaşdırır".

"2025-ci ildə başa çatdırılmış auditlərlə uyğunluq elementləri üzrə büdcəyə zərərin məbləği əvvəlki il ilə müqayisədə 50 faizdən çox artaraq 170.4 milyon manat olub. Bir il ərzində büdcəyə zərərinin məbləğinin 50 faiz artması dövlət vəsaitinin təyinatından yayındırılması hallarının qarşısınını alınması ilə bağlı nəzarətin gücləndirilməsini daha da aktuallaşdırır. Eyni zamanda, Hesablama Palatası tərəfindən 2024-cü ildə büdcəyə hesablanmış zərərin 74 faizinin bərpası ilə bağlı qərar qəbul edilsə də bu göstərici 2025-ci ildə 60 faiz olub. Yəni, büdcəyə hesablanmış zərərin hər 100 manatından 40 manatı ilə bağlı bərpa qərarı qəbul edilməyib. Niyə büdcəyə dəymiş ziyanı bərpa etməkdə belə çətinliklər var?", deyə deputat vurğulayıb.

Vüqar