Cənubi Amerika, Asiya və Sakit okean regionunda təxminən 196 təmasda olmayan və ya təcrid olunmuş yerli icmanın yaşadığı ehtimal edilir. Sentinelese, Maşko Piro və Kavahiva kimi icmalar xarici dünya ilə əlaqə qurmaqdan yayınaraq öz yaşayış ərazilərini qorumağa çalışırlar.

Qaynarinfo xəbər verir ki, müasir dünyada insanların böyük hissəsi internet, nəqliyyat və kommunikasiya şəbəkələri ilə bir-birinə bağlı olsa da, planetin müxtəlif bölgələrində xarici dünya ilə demək olar ki, heç bir əlaqə saxlamadan yaşayan minlərlə insan var.

Məlumatlara görə, Cənubi Amerika, Asiya və Sakit okean regionunda yerləşən təxminən 10 ölkədə ən azı 196 "təmasda olmayan" və ya "təcrid olunmuş" yerli icma yaşayır. Bu qrupların bəziləri xarici dünya ilə yalnız vaxtaşırı əlaqə saxlayır, digərlərinin isə digər insanlardan şüurlu şəkildə uzaq durduğu bildirilir.

Bu icmalar çox vaxt neft hasilatı, mədənçilik, kənd təsərrüfatı və meşə qırılması kimi fəaliyyətlərin onların yaşayış ərazilərinə daxil olması nəticəsində istəmədikləri təmaslarla üzləşirlər.

Mütəxəssislər "təmasda olmayan xalqlar" anlayışının dəqiq tərifinin olmadığını bildirirlər. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının da bu qrupları "azad, təmasda olmayan, gizli və ya görünməz xalqlar" və "könüllü təcrid şəraitində yaşayan icmalar" kimi müxtəlif ifadələrlə təsnif etdiyi qeyd olunur.

Dünyanın ən təcrid olunmuş xalqlarından biri hesab edilən Sentinelese Hindistana məxsus Andaman və Nikobar adalarındakı Şimali Sentinel adasında yaşayır.

Təxminən 60 kvadratkilometr ərazisi olan adada yaşayan icmanın özünə necə ad verdiyi belə məlum deyil. Buna görə "Sentinelese" adı onların yaşadığı adanın adından götürülüb.

"Survival International" təşkilatının məlumatına görə, Sentinelese xalqının Andaman adalarında 55 min ilədək uzanan tarixə malik olduğu düşünülür. Ovçu-yığıcı həyat tərzini davam etdirən icma sahilboyu balıqçılıqla məşğul olur və əl işi kanolardan istifadə edir.

"ScienceAlert"ın məlumatına görə, onların sayının 50-150 nəfər arasında olduğu ehtimal edilir. Lakin xarici dünyadan təcrid olunmaları səbəbindən dəqiq say müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

Adaya yaxınlaşan qayıq və helikopterlərə ox və kamanlarla cavab verdikləri məlumdur. Vaterloo Universitetinin antropoloqu Simron Sinq bu davranışın əslində açıq mesaj daşıdığını bildirərək, "Onlar narahat edilmək istəmədiklərini deyirlər", - deyə qeyd edib.

Hindistan hakimiyyəti həm Sentinelese xalqını kənardan keçə biləcək xəstəliklərdən qorumaq, həm də ziyarətçilərin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə adanın ətrafında təxminən 5 kilometrlik əraziyə giriş qadağası tətbiq edir.

Adada indiyədək yalnız bir neçə yad şəxsin olduğu məlumdur. 2018-ci ildə amerikalı missioner Con Allen Çaunun adaya qanunsuz şəkildə getdikdən sonra öldürülməsi icmanın xarici dünyaya münasibətini yenidən gündəmə gətirmişdi.

Dünyadakı təcrid olunmuş yerli icmaların təxminən 95 faizinin Amazon hövzəsində yaşadığı ehtimal edilir. Antropoloq Beatrize Uertasın sözlərinə görə, Perunun mərkəzi hissəsindəki Amazon meşələrində yaşayan Kakataibo icması dünya ilə ən az təmas quran xalqlardan biridir.

Uertas bildirir ki, bu icma təkcə xarici qruplardan deyil, bölgədəki digər yerli xalqlardan da nadir hallarda görünür. Hətta onların izlərinin aşkarlanmaması üçün ayaq izlərini torpaqla örtdükləri qeyd olunur.

Mütəxəssislərə görə, bunun əsas səbəbi keçmişdə xarici dünya ilə baş verən təmasların icma üçün müsbət nəticələr doğurmamasıdır. Uertas təcridin bu icmalar üçün bir "qorunma strategiyası" olduğunu vurğulayıb.

Amazon bölgəsində xarici dünyadan oxşar şəkildə uzaq duran digər icmalar da var. Onlardan biri olan Kavahiva təmasdan o qədər uğurla yayınır ki, icma haqqında yalnız təsadüfi qarşılaşmalar və bir video qeyd məlumdur. Kavahivanın ayrıca icma kimi yalnız 1999-cu ildə tanındığı bildirilir.

Perunun ucqar meşələrində yaşayan Maşko Piro xalqı da dünyanın ən təcrid olunmuş icmaları sırasında yer alır. Təxminən 750 nəfərdən ibarət olduğu ehtimal edilən Maşko Piro dünyanın ən böyük təmasda olmayan yerli icması hesab olunur.

İcmanın bəzi üzvlərinin XIX əsrdə Amazondakı kauçuk plantasiyalarında köləliyə məruz qalan insanların nəslindən olduğu düşünülür. Bildirilir ki, həmin insanlar daha sonra qaçaraq meşələrin dərinliklərinə sığınıb və icma zaman keçdikcə xarici dünyadan uzaqlaşıb.

Mütəxəssislər "təmasda olmayan xalq" ifadəsinin bu icmalar haqqında yanlış təsəvvür yarada biləcəyinə diqqət çəkirlər. Antropoloqların fikrincə, bu qrupların xarici dünya ilə əlaqələrinin məhdud olması onların "Daş dövründə ilişib qaldıqları" anlamına gəlmir.

Beatrize Uertas bildirir ki, heç bir icma ətrafında baş verən hadisələrdən tamamilə təcrid oluna bilməz. Onun sözlərinə görə, bu xalqlar tarixin müəyyən bir mərhələsində "donub qalmayıblar".

Digər geniş yayılmış yanlış təsəvvür isə bu icmaların xarici dünyanı daha yaxından tanısalar, onunla əlaqə qurmaq istəyəcəkləri düşüncəsidir. Mütəxəssislərə görə isə xarici dünya ilə təmasdan yayınmaq bu xalqların şüurlu seçimi ola bilər.

"ScienceAlert"ın məlumatına görə, bir çox icmanın xarici dünyadan uzaq durmasının arxasında keçmişdə yaşanan münaqişələr, xəstəliklər, müstəmləkəçilik və məcburi təmaslar dayanır.

Məsələn, Andaman adalarında yaşayan Böyük Andamanlıların əhalisinin ingilis məskunlaşanlarla münaqişələr və kənardan gətirilən xəstəliklər səbəbindən XX əsrin ortalarınadək 99 faizə qədər azaldığı bildirilir.

Sentinelese xalqının da XIX əsrdə ingilis müstəmləkəçilərlə təmasda olduğu, bəzi üzvlərinin qaçırıldığı, xəstəliklərə məruz qaldığı və həyatını itirdiyi məlumdur. Bu təcrübələrin icmanın bu gün xarici dünyaya qarşı nümayiş etdirdiyi ehtiyatlı və düşmən münasibətin formalaşmasında rol oynaya biləcəyi ehtimal edilir.

Aydın