2022-ci ildə Havay arxipelaqı yaxınlığında aparılan sualtı tədqiqatlar zamanı alimlər hətta təcrübəli tədqiqatçıları belə heyrətləndirən gözlənilməz tapıntı ilə qarşılaşıblar.

Qaynarinfo "Indian Defence Review” portalına istinadən xəbər verir ki, bu kəşf okeanın səthinin altında nə qədər maraqlı və naməlum məqamların gizləndiyini bir daha üzə çıxarıb.

Üç il əvvəl sualtı aparatın kameraları okean dibində döşənmiş yola bənzər formalaşmanı qeydə alıb. Kəşf anı canlı yayımlanıb və tədqiqatçıların emosiyaları internetdə yayılan videoda əks olunub.

"Zarafat edirsiniz? Bu, dəli işidir”, deyə kamera ideal dərəcədə hamar plitələrin üzərindən süzəndə alimlərdən biri qışqırıb.

Səth hamar görünür, dəqiq seqmentlərə bölünmüşdü və sanki sarı rəngli daş döşəmə ilə örtülmüşdü. Dənizin dibində itmiş əfsanəvi Atlantida ilə assosiasiyalar dərhal yaranıb. Yeganə problem isə miflərə görə Atlantidanın Atlantik okeanında yerləşməsi, bu tapıntının isə Sakit okeanda olması idi.

Xarici görünüşünə baxmayaraq, burada qədim mədəniyyətə aid heç bir iz aşkarlanmayıb. "Yol” əslində çatlarla örtülmüş bərkiyən maqma axını olub.

Məsələ ondadır ki, sualtı vulkanın qızmar lavası soyuq dəniz suyu ilə təmasda olduqda sözün əsl mənasında parçalanır və sonradan bir-birinə yapışaraq iri laylar əmələ gətirən qırıntılar yaradır. Sonrakı isinmə və soyuma dövrləri güclü istilik gərginliyi formalaşdırır. Məhz bu proses təxminən 90 dərəcə bucaq altında olan, demək olar ki, düzbucaqlı çatlara səbəb olur və süxura kərpicə bənzər görünüş verir.

Bu konkret halda isə təbiət heyrətamiz dərəcədə müntəzəm formalar yaradıb ki, onlar həqiqətən də daş döşəməni xatırladır.

Havay yaxınlığında aşkar edilən "Atlantidaya yol” təkcə vizual fenomen kimi deyil, elmi baxımdan da əhəmiyyətlidir. Bu cür vulkanik çöküntülər regionun vulkanik tarixini, dəniz dibinin formalaşma proseslərini və dərinlik ekosistemlərinin hansı şəraitdə yarandığını anlamağa imkan verir.

Belə strukturlar çoxsaylı orqanizmlər üçün yaşayış mühiti rolunu oynayır. Dərinlik sakinləri qayalara yapışır, çatlarda gizlənir, məsaməli səthdən qida axtarışı üçün istifadə edirlər. Bu mənada "yol” günəş işığından və səth ekosistemlərindən uzaqda mövcud olan həyat ocağına çevrilir.

Bundan əlavə, "sualtı yol” hekayəsi bizim biliyimizin miqyasını da vurğulayır. Okean Kəşfləri Liqası və Boston Universitetinin qiymətləndirmələrinə görə, dərin okean dibinin cəmi 0,0006–0,001 faizi vizual olaraq tədqiq edilib — təxminən 3823 kvadrat kilometr. Müqayisə üçün, bu göstərici Ukraynanın ən kiçik vilayəti olan Çernivtsi vilayətinin sahəsindən iki dəfə azdır.

"Science Advances” jurnalında dərc edilən 2025-ci il tədqiqatı göstərib ki, okean dibinə dair vizual məlumatların əsas hissəsi cəmi bir neçə ölkədən — əsasən ABŞ, Yaponiya və Yeni Zelandiyadan — əldə olunur və əsasən onların ərazi sularını əhatə edir. Açıq okean ümumi okean səthinin 58 faizini təşkil etsə də, elmi dalışların yalnız 19 faizi məhz bu ərazilərə düşür. Bu qeyri-bərabərlik uzaq regionların geologiyası və biomüxtəlifliyi barədə anlayışı ciddi şəkildə məhdudlaşdırır.

Qeyd edək ki, Atlantida ilk dəfə qədim yunan alimi Platon (e.ə. 348-e.ə. 347) tərəfindən qeyd edilən əfsanəvi ada və ya qitədir. Atlantidanın faciəvi tarixi haqqında ilk məlumatlar qədim yunan filosofu Platon tərəfindən qeyd olunub. Platon bu məlumatları babasından, o isə Misir rahiblərindən eşitdiyini bildirir. Atlantidanın yeri haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəziləri onun Atlantik okeanında, bəziləri isə Egey dənizində yerləşdiyini iddia edir.

Aydın