4 avqust 2026-cı ildə Qrenlandiyanın şimalında yerləşən Petermann buz şelfindən nəhəng aysberq qopub. Bu, 2012-ci ildən bəri buzlaqda üzən buzun ən böyük itkisi, 2020-ci ildən etibarən isə ən genişmiqyaslı parçalanma olub.

Qaynarinfo xəbər verir ki, “Cooperative Institute for Research in Environmental Sciences” alimlərinin yeni araşdırması şelfin daxilindəki qeyri-adi su hövzəsinin bu prosesdə hansı rol oynaya biləcəyinə aydınlıq gətirib.

Petermann buzlaqı Qrenlandiya buz örtüyünü Şimal Buzlu okeanla birləşdirir. 2021-ci ildə tədqiqatçılar burada dünyada məlum olan ilk buz şelfi estuarisini aşkar ediblər. Estuari şirin ərinti suyunun duzlu okean suyu ilə qarışdığı ərazidir.

Peyk görüntülərini və okeanın vəziyyəti ilə bağlı uzunmüddətli məlumatları araşdıran alimlər müəyyən ediblər ki, estuari ilk dəfə 2014-cü ildə yaranıb. Daha sonra səthdəki suyun donması və ya şelfdən axması nəticəsində yox olub. 2016-cı ildə su hövzəsi yenidən yaranıb və sonrakı illərdə də oxşar dövr təkrarlanıb.

Bu proses ərinti suyundan yaranan çayla əlaqəlidir. Çay tədricən buz şelfinin daxilini yarıb. Onun yatağı dəniz səviyyəsindən aşağıya doğru dərinləşdiyi üçün daha isti duzlu okean suyu yenidən çaya daxil olmağa və şirin su ilə qarışmağa başlayıb.

Alimlərin fikrincə, estuarinin davamlı şəkildə yaranıb yox olması buzun zəifləməsinə, çatların əmələ gəlməsinə və nəticədə avqust ayında baş verən parçalanmaya təsir göstərmiş ola bilər.

Əvvəllər alimlər buz şelflərindəki çayların faydalı ola biləcəyini düşünürdülər. Belə çaylar suyu okeana yönəldərək ərinti suyunun toplanması nəticəsində yaranan yükü azaldır. Lakin estuarilər əksinə, buz şelflərinə mənfi təsir göstərə bilər.

Tədqiqatçılar qlobal istiləşmə və buz şelflərinin nazikləşməsi fonunda belə su hövzələrinin daha tez-tez yaranacağından narahatdırlar. Bu xüsusilə Antarktida üçün əhəmiyyətlidir. Qitənin təxminən 75 faizi buz şelfləri ilə əhatə olunub. Alimlərin hesablamalarına görə, Antarktidada ilk belə estuarilər artıq qarşıdakı 30 il ərzində yarana bilər.

Bu arada Petermann buzlaqından qopan aysberq Nares boğazı boyunca sürüklənir. Coe adası ilə toqquşduqdan sonra hərəkətini davam etdirib. Daha isti sularda və dar boğazlarda nəhəng buz kütləsinin daha kiçik hissələrə parçalanaraq tədricən əriməsi ehtimal olunur.

Qrenlandiyadan nəhəng aysberq qopub – Təfərrüatlar

Qrenlandiyadakı Petermann buzlaqından sahəsi 76 kvadrat kilometrdən çox olan aysberq qopub. Bu, 2012-ci ildən bəri buzlaqdan ayrılan ən böyük aysberqdir. Onun hərəkəti peyklər vasitəsilə izlənilir.

Alimlər parçalanmanın başqa bir ərazidə baş verəcəyini və daha böyük buz kütləsinin yaranacağını gözləyirdilər. Ayrıldıqdan sonra aysberq fyord boyunca gündə təxminən 3 kilometr sürətlə hərəkət edib və daha sonra Coe adası ilə toqquşub. Zərbəyə baxmayaraq, buz kütləsi parçalanmayıb.

Aydın