Sui-qəsddən qurtulub, sevgidən ölən İsmayılın sirri – Şəhid ziyalı

Sui-qəsddən qurtulub, sevgidən ölən İsmayılın sirri – Şəhid ziyalı

"Şəhid” deyəndə birbaşa güllə qabağında şəhid olanlardan getməyəcək söhbət. Onlar haqqında da layihələrimiz var, amma bu layihə el-oba, vətən yolunda elmi, sənəti, düşüncəsi ilə mübarizə aparıb, bu yolda fəda olanlar haqqındadır. Lent.az -ın "Şəhid ziyalılarımız” layihəsində budəfəki qəhrəmanımız sənət adamıdır, aktyor Ceyhun Mirzəyev.

O, atasının ikinci evliyindən dünyaya gəlmişdi. Atası Cəmil Mirzəyevin birinci evliliyindən övladı olmamışdı. Hamı demişdi ki, qadınını boşa, yenidən evlən, övladın olsun, amma 17 il birgə həyat sürdüyü ömür-gün yoldaşından ayrılmamışdı kişi.

17 ildən sonra qadın dünyasını dəyişib, yalnız ondan sonra ikinci dəfə evlənib. Xanımın da ikinci evliliyi idi, birinci ərindən - İbrahim Məmmədəliyevdən bir qızı da vardı. Cəmil Mirzəyev bu qıza da öz övladı kimi baxırdı. O, yəni qəhrəmanım Ceyhun dünyaya gələndə yalnız ailənin deyil, bütün nəslin sevinci hədsiz oldu.

Ceyhunun atası Cəmil Mirzəyev hərbçi olub. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ordusunda zabit kimi xidmət edib. Sonra 1938-ci ilə qədər hüquq-mühafizə orqanlarında yüksək vəzifələrdə çalışıb. 1938-ci ildə "qanunsuz əmri yerinə yetirmədiyi üçün” xidmətdən uzaqlaşdırılıb. 1951-ci ildə dünyasını dəyişib.

Evlənəndə artıq 48 yaşı olan Cəmil Mirzəyev Ceyhun 5 yaşında olanda ürək çatışmazlığından dünyasını dəyişir. İllərdir övlad həsrətində olan ataya övlad sevincini doyunca yaşamaq qismət olmadığı kimi, övlada – Ceyhun Mirzəyevə də ata qismət deyilmiş.

İsmayılın uşaqlığı

Bəli, Ceyhun Mirzəyevdən danışırıq. 1946-cı il aprelin 9-da Bakıda anadan olsa da, əsli Qarabağdan - Ağdamın Abdal-Gülablı kəndindən olan, bir ömürdə iki tale yaşayan aktyor Ceyhun Mirzəyevdən.

Sənət taleyinin birinci dönəmində "Ögey ana”dakı İsmayıl, ikinci dövründə isə "Fəryad”dakı İsmayıl kimi iki əsr insanların yaddaşına yazılan Ceyhun Mirzəyev.

Hələ kiçik yaşlarından Azərbaycan Televiziyasında uşaq verilişlərində iştirak edirdi. Onu elə efirdən görüb bəyənən rejissor Həbib İsmayılov "Ögey ana” filmində İsmayıl roluna dəvət etdi.

Bu film eyni anda neçə-neçə taleyi özündə birləşdirirdi. Həm Ceyhun Mirzəyevin özünün yetimliyi, ögey bacısının olması vardı, həm də baş rolu oynayan Nəcibə Məlikovanın taleyi filmdə öz əksini tapmışdı.

Film çox sevildi, xüsusən İsmayıl və onun ögey anası. Görünür, hər iki obrazda onu yaradan aktyorların öz həyatından ştrixlərin olması hər şeyin təbii alınmasına çox ciddi təsir göstərdi.

Balaca Ceyhun isə kinodan və uşaq verilişlərindən aldığı qonorarla artıq ailəni - bacısı və anasını dolandırırdı.

"Ögey ana” filmindən sonra Ceyhun "Əsl dost” (1959), "Matteo falkone” (1960), "Qara qağayı” (1962-ci ildə Rusiyada çəkilib), "Yenilməz batalyon” (1965), "Qanun naminə” (1968) "Dəli Kür” (1969), "Bakıda küləklər əsir” (1974), "Yol əhvalatı” (1980), "Qanlı zəmi” (1985), "Lətifə” (1989) - ümumən 25-ə qədər filmdə müxtəlif obrazlar yaradır.

Ceyhun sənətə aktyorluqla başlasa da, rejissorluğa da böyük həvəsi vardı. İncəsənət İnstitutunun rejissorluq fakültəsini bitirmişdi. Moskvada təcrübə keçib qayıdandan sonra isə "Mozalan”da bədii rəhbər işləyirdi. Rejissor kimi 100-dən çox süjet çəkmişdi.

Sevgisindən vaz keçmədi

Bir gün artıq gənc aktyor-rejissor Ceyhun Mirzəyev kino heyəti ilə Moskvaya qastrola getmişdi.

Qalanını aktyorun həyat yoldaşı, baş ədliyyə müşaviri Lidiya Mirzəyeva danışır:

"Onun 18, mənim 17 yaşım vardı. Bizi məktəbdən Moskvaya aparmışdılar. Orda olduğumuz zaman eşitdik ki, Azərbaycandan artistlər də burdadır. Onda Ceyhunu ekrandan tanıyırdım, yetərincə məşhur idi. Amma ilk dəfə onları canlı şəkildə Bakıya yola salanda gördüm. Ceyhun bizi restorana dəvət etdi. Sonradan bildim ki, son pulunu da o qonaqlıqda xərcləyib. Bir-birimizə telefon nömrələrimizi verdik və ayrıldıq. Mən Bakıya qayıdandan sonra bir dəfə mənə zəng vurdu, görüş təklif etdi. Mən də razı olmadım, onu bir az acıladım. Bu, bizim son danışığımız oldu”.


Düz 8 ildən sonra Ceyhun onu yenidən tapır. Hər gün Lidiyanın iş yerinə gəlir, pəncərəni döyüb otağa bir gül atır və gedir. Nəhayət, sevdiyi qızın könlünü alır və onunla ailə qurmasına razı sala bilir.

Ceyhunla Lidiya 1973-cü ildə ailə qururlar və Cəmilə adlı bir qızları dünyaya gəlir: "Bəzən məndən soruşurdular ki, niyə elə bir uşaq? Deyirdim, bir niyə? Mənim iki uşağım var - Ceyhun və Cəmilə. Ceyhun doğrudan da uşaq kimiydi. Tez sınırdı, inciyirdi. Yeyib-içməyi, gəzməyi, geyinməyi çox sevirdi. O qədər ürəyiyumşaq, kövrək adam idi ki... Ehtiyacı olan hər kəsə əl tuturdu, kömək edirdi. "Mozalan”da işlədiyi müddətdə nə qədər gənci işlə təmin etdi. Haqsızlığa dözə bilmirdi. Ona qarşı xeyli haqsızlıqlar olmuşdu. Bir müddət yaradıcılığında fasilə yarandı. Kinostudiyada ona iş vermirdilər, ssenarilərini qəbul etmirdilər. Bunun da səbəbi kinostudiyanın o vaxtkı direktoru Adil İsgəndərovla Ceyhunun əmisi Seymur Mirzəyevin arasında yaşanan problem idi.

Seymur Mirzəyev əvvəl Moskvadakı "Romen”, sonra Mayakovski, Yermolov teatrlarının icraçı direktoru olmuşdu. Onların arasında nəsə şəxsi problemləri vardı. Ceyhun da bu şəxsi münasibətlərin qurbanına çevrilmişdi, əziyyət çəkirdi. Amma Ceyhun kimi bir insanı incitmək olmazdı axı. Mən ona təskinlik verməyə çalışırdım. Ona qarşı bir haqsızlıq da fəxri ad verilməməsiydi. Düzdür, Ceyhunun heç bir fəxri adı yoxdur, amma o, sözün əsl mənasında xalqın artistidir. Xalq onu sevir. O da xalqını çox sevirdi. Film çəkəndə aldığı qonorardan xəbəri də olmurdu, pul onu maraqlanmırdı. Deyirdi, "bu film xalqa lazımdır, gələcək nəsillərə miras qalmalıdır”. O, çox təmiz insan olub, xalqa xidməti qarşısında heç nə ummayıb, güdməyib. Bütün filmlərinə canla, ürəklə yanaşıb”.

Onun rejissor kimi ilk işi "Bəyin oğurlanması” filmi olub. Onun ardınca "İşarəni dənizdən gözləyin” filmini çəkib. "Fəryad” sonuncu filmidir.

Elə bil nəyisə duyubmuş kimi "Ögey ana”dakı İsmayıl obrazının sonrakı taleyini gətirib "Fəryad” filmi ilə bağladı. Bu, Ceyhun Mirzəyevin aktyor və rejissor kimi axırıncı işi olur. "Fəryad” onun son fəryadı idi - qu quşunun son nəğməsi kimi.

Sui-qəsd?

Filmin operatoru Kənan Məmmədov deyir ki, "Fəryad” filmi 1993-cü ildə "Azərbaycanfilm” kinostudiyasında istehsal olunub: "Biz ilk olaraq filmin harada çəkiləcəyi barədə çox düşündük. Bu, mühüm məsələ idi. Sonra Ceyhunla belə qərara gəldik ki, çəkilişlər soyuq fəsildə aparılmalıdır. Çünki Qarabağ savaşından bəhs edən filmi yayda, otun-çiçəyin arasında çəkmək düzgün olmazdı. Filmin bütün natura çəkilişləri Murovdağın ətəyində, Goranboyun Zeyvə, Qaraçinar, Ağcakənd kəndlərində keçdi. Onda döyüşlər təzəcə başa çatmışdı. Biz ora yanvarda ezam olunduq və çox kəskin hava şəraitinə baxmayaraq, 15 günə natura çəkilişlərini bitirdik. Düzdür, təşkilati problemlər vardı. Məsələn, əsgərlər, patron, avtomat lazım idi, onları çətinliklə əldə edirdik. Amma mənəvi çətinliklər daha çox idi. Hamımız daxilən çox böyük iztirablar keçirirdik. Xüsusən də Ceyhun çox əzab çəkirdi. Torpaqlarımızın işğalı ona pis təsir etmişdi”.

Kənan Məmmədov çəkilişlər zamanı baş verən bəzi hadisələri də xatırlayır:

"Filmdə bir səhnə var – balaca qızın zorlanma xəbərini eşidən İsmayıl bunu kimin elədiyini başa düşür. Səngərin arası ilə qaça-qaça gəlib ermənilərin mövqeyinə çatır və bu alçaqlığı edən ermənini öldürür. Bu səhnəni hərəkətlə çəkirdim. Kamera maşında idi. Ceyhun ağacların arasında qaçdığı müddətdə maşın da paralel olaraq gedirdi. Birdən Ceyhun qeyri-adi bir hərəkət etdi və yıxıldı. Demə, Ceyhun qaçdığı yerdə bir ağacdan o biri ağaca çox nazik, amma poladdan bir sim çəkilibmiş. Kim eləmişdi, bilmirik. Amma təbii ki, əvvəlcədən olmuşdu. Ceyhun onu son anda görüb, əlilə itələyib yıxılmasaydı, ip boğazını üzərdi. Çox sarsıldıq o anda. Əli kəsilmişdi, həkimə aparıb, yardım etdik.

Bir də o səhnədə qaçan zaman çaydan keçir. Qış ayı, dağdan gələn su, adamın barmağını da kəsirdi. Mən etiraz edirdim ki, o səhnədə kaskadyor, dubl aktyoru çəkilsin. Amma Ceyhun razı olmadı, özü çəkildi. Ondan sonra da təbii ki, özünü pis hiss etdi. Ümumiyyətlə, bu film Ceyhuna mənən xeyli təsir etdi, ürəyi tap gətirmədi. Filmi tez hazırlayıb qurtarmaq istəyirdi, tələsirdi elə bil. Bəlkə də ürəyinə nəsə dammışdı. Amma çox təəssüf ki, tam olaraq başa çatdıra bilmədi. Filmin qaralama montajı bitəndə Ceyhun rəhmətə getdi. Özü də montajı birlikdə edirdik. Mənsiz eləməzdi. Deyirdi, "sən bütün materialı məndən yaxşı bilirsən...” Nə öz rolunu səsləndirə bildi, nə də filmi gördü”.

İsmayıl böyüdü və…

Lidiya xanım danışır ki, həyat yoldaşı "Fəryad”ın çəkilişlərindən qayıdanda evdə rahatlıq tapmırdı: "Siqaret çəkir, düşünür, öz-özünə danışırdı. Erməniləri söyürdü, vəhşidilər deyirdi. Elə bil bu filmi çəkməklə onlardan, ümumiyyətlə, bütün haqsızlıqlardan hayıf çıxmaq istəyirdi”.

Filmin hazır olub ekranlara çıxmasını həsrətlə gözləyirdi. Amma "Fəryad” filminin çəkilişlərindən sonra Ceyhun Mirzəyev mikroinsult keçirdi. İki həftəlik müalicədən sonra yenidən filmin işlərini davam etdirməyə başladı. Özü də tələsərək... Filmi tez başa çatdırıb ekranlara çıxarmaq arzusundaydı.

Rayonlar bir-bir işğal olunurdu, vəziyyət gərgin, film ərsəyə gətirmək zülm. Ceyhun Mirzəyev isə həm vətənini, həm də kinonu çox sevirdi.

1993-cü il martın 5-də, 47 yaşının tamamına 1 ay qalmış Ceyhun Mirzəyev telestudiyaya getmişdi. "Fəryad” filmi haqqında veriliş hazırlanırdı. Elə oradaca vəziyyəti pisləşib. Diktor Hicran Hüseynov onu maşına qoyub evə gətirəndə Ceyhun Mirzəyev özündə olmayıb. Yalnız əli ürəyinin üstündə olub. Xanımı danışır ki, ürəyində güclü ağrı vardı: "Tez uzandırdıq, təcili yardım çağırdıq. Əsirdi, titrəyirdi deyə ayağını isti suya qoydum. Yenə xeyri olmadı. Bir anlıq gözünü açıb qızımız Cəmiləni çağırdı. Qızın üzünə baxdı və gözlərini yumdu. Biz elə bildik yuxulayıb. Amma təcili yardım gəlib dedi ki, bayaqdan canını tapşırıb...”

Ceyhun Mirzəyevin ögey bacısı həyata Bilgəhdəki "Qocalar evi”ndə əlvida dedi, xanımı Moskvada dünyasını dəyişdi.

Qızı Cəmilə xaricdə yaşayır.

İsmayılın "Ögey ana”da başlayan həyat yolu "Fəryad”la beləcə bitdi. Şəhidlik təkcə güllə qabağında ölmək deyil...


  • Tərəfdaşların xəbərləri
XƏBƏRLƏR
BLOGLAR