"Şimal kralı” ləqəbi ilə tanınan Endi Börnhem (Andy Burnham) Kir Starmerin (Keir Starmer) istefasından sonra Leyboristlər Partiyasının lideri seçilib. O, bazar ertəsi Böyük Britaniyanın yeni baş naziri olacaq.

Börnhem təxminən on il əvvəl Vestminsteri tərk edərək Böyük Mançesterin meri seçilib. Bir neçə həftə əvvəl parlamentə qayıdan siyasətçi daha sonra Leyboristlər Partiyasının rəhbərliyinə seçilib. O, ölkənin 59-cu baş naziri və son on ildə Dauninq-strit, 10 ünvanındakı iqamətgahda çalışan yeddinci şəxs olacaq.

Endi Börnhem kimdir?

56 yaşlı Börnhem əvvəllər Leyboristlər Partiyasının bir neçə hökumətində çalışıb. O, 2017-ci ildə Böyük Mançesterin meri olmaq üçün Vestminsterdən ayrılıb.

Börnhem COVID-19 pandemiyası dövründə İngiltərənin şimal bölgələrinin maraqlarını açıq şəkildə müdafiə etməsi və regiona daha çox sərmayə cəlb olunması üçün kampaniyalar aparması ilə Britaniyanın ən tanınmış regional siyasətçilərindən birinə çevrilib. O, həmin dövrdə "Şimal kralı” ləqəbini qazanıb.

Börnhem sadə və səmimi üslubu ilə ənənəvi Vestminster siyasətçilərindən fərqləndiyini vurğulayıb. O, liderlik kampaniyası zamanı deyib:

"Siyasəti fərqli şəkildə aparacağımı deyəndə ciddi idim”.

Tərəfdarları bildirirlər ki, bu üslub onun Leyboristlər Partiyasının ən populyar simalarından birinə çevrilməsinə kömək edib. Bununla belə, Börnhem Kir Starmerin qarşılaşdığı problemləri, o cümlədən zəif iqtisadi vəziyyəti və yaşayış xərclərinin artmasını miras alacaq.

Börnhem nə vaxt baş nazir olacaq?

Börnhem bazar ertəsi Kral III Çarlzdan hökumət formalaşdırmaq üçün rəsmi dəvət aldıqdan sonra baş nazir vəzifəsinin icrasına başlayacaq. Bu, Kir Starmerin Bukingem sarayında krala istefasını təqdim etməsindən sonra baş verəcək.

Börnhem daha sonra Dauninq-strit, 10 ünvanına gedərək baş nazir kimi ilk çıxışını edəcək və kabinet üzvlərini təyin etməyə başlayacaq.

Kral Börnhemi hökumət formalaşdırmağa dəvət edəcək

Kir Starmerin istefasını qəbul etdikdən sonra Kral III Çarlz Börnhemi Bukingem sarayına dəvət edəcək və ondan hökumət formalaşdırmasını istəyəcək. Börnhem kralın dəvətini qəbul etdiyi andan etibarən baş nazir hesab olunacaq.

Bu mərasim ənənəvi olaraq "əl öpmə” adlandırılsa da, müasir dövrdə baş nazirlər şəxsi görüş zamanı monarxı sadəcə salamlayırlar.

Yeni baş nazir Dauninq-stritə gələcək

Börnhem daha sonra baş nazirin rəsmi iqamətgahının yerləşdiyi Dauninq-strit, 10 ünvanına yollanacaq və vəzifədəki ilk bəyanatını verəcək. Bu proses adətən canlı yayımlanır və bir neçə saat ərzində tamamlanır.

ABŞ-dan fərqli olaraq, Britaniyada hakimiyyətin ötürülməsi aylarla davam etmir. Yeni baş nazir iqamətgaha köçmə prosesini əsasən bir neçə saat ərzində tamamlayır. Əşyaların əksəriyyəti isə əvvəlcədən hazırlanır.

Hakimiyyətin təhvil verilməsi fiziki açarların təqdim olunmasını nəzərdə tutmur. Məşhur qara qapıda açar yeri yoxdur və qapı sutkanın 24 saatı fəaliyyət göstərən təhlükəsizlik xidmətinin əməkdaşları tərəfindən içəridən açılır.

Börnhem hökumət üzvlərini təyin edəcək

Baş nazir olduqdan dərhal sonra Börnhem kabinet üzvlərini, o cümlədən maliyyə, xarici işlər və daxili işlər nazirlərini təyin etməyə başlayacaq. Hökumət dərhal fəaliyyətə başlayacaq. Bunun üçün andiçmə mərasimi və ya parlamentin təsdiqi tələb olunmur.

Börnhemin əsas diqqəti daxili siyasət məsələlərinə yönəldəcəyi gözlənilir.

Bir sıra media orqanlarının məlumatına görə, onun ilk qərarlarından biri "Thames Water” şirkətinin Xüsusi İdarəetmə Rejiminə keçirilməsi ola bilər. Bu, tənqidlərə məruz qalan şirkətin yenidən qurulması dövründə müvəqqəti olaraq dövlət nəzarətinə verilməsi deməkdir.

Börnhem Leyboristlər Partiyasının lideri kimi ilk çıxışında Britaniya üçün "yeni yol” vəd edib. O, hökumətinin yaşayış xərclərinin azaldılmasına və regionlar arasındakı bərabərsizliyin aradan qaldırılmasına diqqət yetirəcəyini bildirib.

"Bugünkü dəyişiklik siyasətimizdə son 40 ilin ən mühüm məqamıdır. Bu dəyişiklik bizi yaşayışın daha əlçatan olduğu, bütün insanların və regionların hazırkı vəziyyətdən daha yüksək səviyyəyə çatdığı ölkəyə aparacaq”, – deyə o bildirib.

Börnhem, həmçinin Birləşmiş Krallığın bütün bölgələrinin maraqlarını nəzərə alan idarəçilik vəd edib.

"Mən Şimalın, Cənubun, Şərqin və Qərbin, eləcə də Şotlandiyanın, Uelsin və Şimali İrlandiyanın lideri olacağam”, – deyə o vurğulayıb.

Niyə ümumi seçki keçirilmir?

Britaniyanın parlament sistemində hakim partiyanın lideri ümumi seçki keçirilmədən dəyişə bilər. Leyboristlər Partiyası İcmalar Palatasında çoxluğa malik olduğuna görə partiyanın yeni rəhbəri baş nazir vəzifəsini də icra edə bilər.

Növbəti ümumi seçkinin Leyboristlər Partiyasının 2024-cü ildə qalib gəldiyi seçkidən beş il sonra – 2029-cu ildə keçirilməsi gözlənilir.

Kir Starmer iyunun 22-də, iki ildən az müddət vəzifədə çalışdıqdan sonra Leyboristlər Partiyasının rəhbərliyindən istefa vermək qərarını açıqlayıb. Onun baş nazirliyi bir sıra siyasi qalmaqallardan sonra təzyiq altında qalıb.

Bunların arasında Peter Mandelsonun (Peter Mandelson) Ceffri Epşteynlə (Jeffrey Epstein) yaxın əlaqələrinə dair mübahisələrə baxmayaraq, Böyük Britaniyanın ABŞ-dakı səfiri təyin edilməsi ilə bağlı qalmaqal da yer alıb.

May ayında keçirilən yerli seçkilərdə Leyboristlər Partiyasının ağır itkilər verməsi təzyiqi daha da artırıb. Börnhem seçkidə qalib gələrək parlamentə qayıtdıqdan sonra Leyboristlər Partiyasından olan çoxsaylı deputatlar onu Starmerin varisi kimi dəstəkləyiblər.

Starmerin istefası Leyboristlər Partiyasının liderliyi uğrunda yarışın başlanmasına səbəb olub. Partiyanın qaydalarına əsasən, namizədlər yarışa qoşulmaq üçün leyborist deputatların ən azı beşdə birinin dəstəyini qazanmalı idilər.

Börnhem tələb olunan həddi asanlıqla keçib. Başqa namizəd olmadığı üçün o, rəqibsiz şəkildə partiya lideri seçilib.

Aydın