Tibbin ən böyük nailiyyətlərindən biri sayılan antibiotiklər əslində təbiətdə gedən amansız sağ qalma mübarizəsinin məhsuludur. Torpaqda yaşayan bakteriyalar milyonlarla ildir bir-biri ilə rəqabət aparmaq üçün molekulyar "silahlar” istehsal edir. İnsanlıq isə bu təbii "məhəllə mübarizəsi"nin strategiyalarını mənimsəyərək ölümcül infeksiyaları aradan qaldıran dərmanlar hazırlaya bilib. Lakin son illərdə bu tanış vasitələr təsirini itirməyə başlayıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bakteriyaların inkişaf etdirdiyi müdafiə mexanizmləri, yəni antibiotikə davamlılıq müasir tibbi ciddi çıxılmaz vəziyyətə sürükləyir. Bu böhran adətən dərmanların düzgün istifadə olunmaması ilə əlaqələndirilsə də, yeni araşdırmalar əsas təhlükənin torpağın dərinliklərində və quraqlıq şəraitində gizləndiyini göstərir.

Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun tədqiqatçıları tərəfindən aparılan və "Nature Microbiology” jurnalında dərc olunan araşdırma antibiotikə davamlılığın artmasında iqlim dəyişikliyinin gözlənilməz rolunu sübut edib. Təcrübələr göstərib ki, quraq torpaq şəraiti bakterial icmalar daxilində davamlı olanları seçərək onların çoxalmasına şərait yaradır. Torpaqda yaranan bu davamlılıq mühiti ilə dünya üzrə xəstəxanalarda qeydə alınan infeksiya halları arasında birbaşa əlaqənin olması narahatlığı artırır. İnsan fəaliyyəti nəticəsində sürətlənən iqlim dəyişikliyi və quraqlığın artması bu vəziyyəti yaxın gələcəkdə daha böyük ictimai sağlamlıq probleminə çevirə bilər.

Torpaqdan xəstəxana dəhlizlərinə uzanan davamlılıq xətti

Bu əlaqənin arxasındakı mexanizm kifayət qədər sadədir. Torpaq quruduqca mikrobların istehsal etdiyi təbii antibiotiklər qalan kiçik rütubət sahələrində daha yüksək konsentrasiyaya çatır. Bu yüksək konsentrasiya yalnız antibiotikə davamlı bakteriyaların sağ qalmasına imkan verir, digərləri isə məhv olur. Tədqiqatçılar beş fərqli coğrafi bölgədən götürülmüş torpaq nümunələrini qurudaraq bu nəzəriyyəni təsdiqləyiblər. Quraqlıq səviyyəsi artdıqca antibiotikə davamlı genlərin miqdarında da açıq artım müşahidə olunub.

Bəs torpaqdakı bu dəyişikliklər xəstəxanalara necə çatır? Bakteriyalar genetik materiallarını bir-biri ilə paylaşmaq qabiliyyətinə malikdir. Torpaqdakı bakteriyalarla xəstəxanalardakı patogen mikrobların oxşar davamlılıq genlərinə sahib olması bunu sübut edir. Gen axını kənd təsərrüfatı fəaliyyəti, açıq hava tədbirləri və hətta tozun tənəffüsü vasitəsilə belə baş verə bilər. Tədqiqat qrupu dünya üzrə 100-dən çox xəstəxanadan əldə olunan məlumatları təhlil etdikdə, quraqlıqdan əziyyət çəkən bölgələrdə davamlı infeksiyaların daha tez-tez müşahidə olunduğunu müəyyən edib.

Bu nəticələr göstərir ki, antibiotikə davamlılıqla mübarizə yalnız xəstəxana şəraitində mümkün deyil. Xəstəxanalarda dərman istifadəsinə nəzarət həyati əhəmiyyət daşısa da, planetin dəyişən iqlimini nəzərə almamaq bu mübarizəni yarımçıq qoyur. Alimlər ekoloji tarazlığın pozulmasının cəmiyyət sağlamlığına birbaşa təsirini anlamağın vacibliyini vurğulayır. Görünür, iqlim böhranı ilə mübarizə eyni zamanda gələcək epidemiyalarla mübarizə deməkdir.

Aydın