ABŞ-da həkimlər donuzdan köçürülən böyrəyin xəstənin orqanizmində 271 gün fəaliyyət göstərdiyini açıqlayıblar. Bu, donuz böyrəyinin insan orqanizmində işlədiyi ən uzun müddətdir.

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, pasiyent Tim Endryus bildirib ki, transplantasiya ona "ümid" verib və qanının dializ aparatı vasitəsilə süzülməsi üçün aylarla xəstəxanaya getmək məcburiyyətindən xilas edib.

"Mass General Brigham" xəstəxanasının həkimləri apardıqları işin donuz orqanlarının insan orqanı tapılana qədər "körpü" kimi istifadə edilə biləcəyini göstərdiyini bildiriblər.

Lakin donuzdan köçürülən orqan sonda fəaliyyətini dayandırıb və çıxarılıb. Bundan sonra Endryusa donor tapılanadək qısa müddət ərzində dializ müalicəsi lazım olub.

Alimlər və həkimlər transplantasiya üçün orqan çatışmazlığı problemini aradan qaldırmaq məqsədilə ksenotransplantasiyanı – başqa növlərə aid heyvanların orqanlarının insanlara köçürülməsini – araşdırırlar.

ABŞ-da hazırda təxminən 100 min insan böyrək transplantasiyası növbəsindədir, halbuki hər il cəmi 25 min transplantasiya həyata keçirilir. Böyük Britaniyada isə 7 mindən çox insan böyrək transplantasiyası gözləyir.

Endryusa növbənin ən yuxarı hissəsinə çatmasının yeddi il çəkə biləcəyi bildirilib. Halbuki dializ xəstələrinin orta hesabla yalnız beş il yaşadığı qeyd olunur.

"Vaxt baxımından bir qədər sıxıntım var idi... Bu, getdikcə çox üzücü olurdu", – Endryus deyib.

O, donuz böyrəyinin köçürülməsi ideyasını "ümid" və "tunelin sonunda işıq" kimi xarakterizə edib.

"Ümid ən böyük şeydir – dializ aparatından azad olmaq və həyatınızı yaşamaq şansı".

Donor böyrəyi insan orqanizminə uyğunlaşdırılması üçün genetik modifikasiyaya məruz qalmış donuzdan götürülüb.

Cərrahlar donuz böyrəyini Tim Endryusun bədənindəki qan damarlarına birləşdiriblər ki, orqan qanı süzə bilsin.

Ksenotransplantasiya üçün donuzlar ideal heyvan hesab olunur. Onların orqanları ölçü baxımından insan orqanlarına təxminən uyğundur və bu heyvanların uzun illərdir fermalarda yetişdirilməsi təcrübəsi mövcuddur.

Lakin donuzdan sadəcə böyrək götürüb insana köçürmək mümkün deyil. İnsan orqanizmi həmin orqanı dərhal yad cisim kimi tanıyır və böyrəyi məhv edəcək güclü immun reaksiyaya başlayır. Hüceyrələrdə dəliklər yaranır, orqan daxildən laxtalanır və bir neçə dəqiqə ərzində qarala bilər.

Bu səbəbdən tədqiqatçılar orqanları "insanlaşdırmaq" məqsədilə genomunda 69 dəyişiklik edilmiş Yucatan miniatür donuzları yetişdiriblər.

Bu dəyişikliklər immun sisteminin tanıyaraq hücum etdiyi bəzi donuz hüceyrəsi xüsusiyyətlərini aradan qaldırır. Eyni zamanda immun sistemindən donuz toxumasını gizlətməyə kömək edən bir növ "kamuflyaj" rolunu oynayan insan DNT-si əlavə edilir. Bundan başqa, donuz DNT-sində gizlənən viruslar infeksiya riskinin qarşısını almaq üçün zərərsizləşdirilir.

Endryus 2-ci tip diabet nəticəsində son mərhələ böyrək çatışmazlığından əziyyət çəkirdi və böyrəkləri fəaliyyətini itirmək üzrə idi.

O, 25 yanvar 2025-ci ildə ksenotransplantasiya əməliyyatı keçirildikdə 66 yaşında idi.

"The Lancet" tibb jurnalında dərc olunan məlumatlara görə, köçürülən donuz böyrəyi dərhal fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Böyrək 271 gün ərzində, həmin ilin oktyabrında çıxarılana qədər fəaliyyətini davam etdirib. Bundan sonra Tim Endryus 82 gün dializ müalicəsi alıb və 2026-cı ilin yanvarında donordan götürülmüş insan böyrəyi ona köçürülüb. (**düzəliş edildi**)

Yeni orqanın hazırda yaxşı fəaliyyət göstərdiyi bildirilir.

"Mass General Brigham"ın Transplantasiya Elmləri Mərkəzindən doktor Leonardo Riella transplantasiya üçün orqan çatışmazlığının "böhran vəziyyəti" yaratdığını bildirib.

"Ümid yaratmaq üçün çox çalışırıq və həqiqətən hesab edirik ki, ksenotransplantasiya canlı donoru olmayan xəstələr üçün alternativ ola bilər. Beləliklə, potensial olaraq dializ mərhələsini keçərək birbaşa transplantasiyaya keçmək mümkün olar", – Riella deyib.

Endryusun orqanında immun sisteminin ilkin rəddetmə əlamətləri müşahidə olunub. Lakin həkimlər dərman müalicəsini dəyişdirərək bu prosesi uğurla nəzarətə alıblar.

Bununla belə, təxminən altı aydan sonra böyrəkdəki qan damarları zədələnməyə başlayıb. Orqan iltihablanıb və daha sonra fəaliyyətini itirməyə başlayıb.

Bunun dəqiq səbəbi məlum deyil. Çünki donuz böyrəyinə qarşı anticisimlərin hücum etdiyini göstərən heç bir əlamət aşkarlanmayıb.

Həkimlər "The Lancet" jurnalında dərc olunan məqalədə bildiriblər: "Bu hadisə klinik böyrək ksenotransplantasiyasının həm vədini, həm də qarşıda qalan çətinliklərini nümayiş etdirir".