Qaynarinfo xəbər verir ki, ölkədə təxminən 73 ton təbii uran aşkar edilərək Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) mühafizəsi altına götürülüb. Eyni zamanda Əsəd rejimindən qalan kimyəvi silah qalıqlarının məhv edilməsinə başlanılıb.

Kimyəvi silah proqramının qalıqları üzə çıxarılıb

Suriyanın yeni rəhbərliyi Əsəd rejimindən qalan kimyəvi silah proqramının qalıqlarını müəyyənləşdirərək onların məhv edilməsinə başlayıb. Kimyəvi Silahların Qadağan Edilməsi Təşkilatının («OPCW») ekspertlərinin nəzarəti altında aparılan işlər zamanı kimyəvi sursatlarla yanaşı, sinir qazı istehsalında istifadə olunan maddələr və proqramla əlaqəli obyektlər də aşkarlanıb.

Suriyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi İbrahim Olabi BMT Təhlükəsizlik Şurasında çıxışı zamanı bildirib ki, OPCW ekspertlərinin nəzarəti altında aparılan məhvetmə prosesi Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra həyata keçirilən ilk belə əməliyyatdır.

Olabi deyib: "Bu gün sizə tarixi bir anı elan etmək istəyirəm. OPCW-dəki həmkarlarımızın araşdırmaları çərçivəsində Suriyada aşkar edilmiş bəzi kimyəvi maddələrin məhv edilməsi prosesinə başlanıldığını bildirirəm".

Yeni kimyəvi silah obyekti və maddələr aşkarlandı

BMT-nin Silahsızlanma Məsələləri üzrə ali nümayəndəsi İzumi Nakamitsu bildirib ki, OPCW 2014-cü ildən bəri ilk dəfə Suriyadakı kimyəvi sursatların məhv edildiyini təsdiqləyib.

Nakamitsu Suriyanın may ayında Əsəd dövründəki kimyəvi silah proqramının qalıqlarını müəyyən etdiyini bildirib. Araşdırmalar zamanı kimyəvi silah istehsalı obyekti, sinir qazı istehsalında istifadə olunan yeni kimyəvi maddə və boş kimyəvi sursatlar aşkarlanıb.

Bundan başqa, yeni aşkarlanan obyektlərdə istifadə olunan materialların saxlanıldığı iki kimyəvi silah anbarının da müəyyən edildiyi açıqlanıb.

42 aviasiya bombası geri dönməz şəkildə məhv edildi

OPCW ötən ay Suriyaya qrup göndərərək "üçüncü kateqoriya" kimyəvi silahların məhv edilməsi prosesinə nəzarət edib. Bu çərçivədə doldurulmamış sursatlar və kimyəvi silahların buraxılması üçün istifadə olunan avadanlıqlar araşdırılıb.

Nakamitsu OPCW qrupunun fəaliyyəti nəticəsində 42 aviasiya bombasının geri dönməz şəkildə məhv edildiyini təsdiqləyib.

Olabi isə bu əməliyyatın Suriyada on ildən artıq müddətdə kimyəvi maddələrin məhv edilməsi istiqamətində həyata keçirilən ilk iş olduğunu bildirib.

Suriyanın BMT-dəki nümayəndəsi deyib: "Bundan başqa, bu, Suriya ərazisində kimyəvi maddələrin məhv edilməsinə yönəlmiş on ildən artıq müddətdə həyata keçirilən ilk əməliyyatdır".

"Dünyanı və regionu qoruyuruq"

Olabi bildirib ki, Suriya rəhbərliyi kimyəvi silahların yanlış əllərə keçməsinin qarşısını almağı və regional təhlükəsizliyi təmin etməyi hədəfləyir.

"Əminliyi təmin edilən hər bir məkan, aşkar edilən hər bir sursat yalnız Suriya üçün deyil, bütün dünya üçün təhlükəni aradan qaldırır", deyə Olabi bildirib.

O, hesabatlılıq məsələsində beynəlxalq ictimaiyyətlə əməkdaşlığın davam etdiriləcəyini vurğulayıb. Olabi əlavə edib: "Suriyanın hesabatlılıq məsələsində mövqeyi kompromisə və ya şərhə açıq deyil".

Suriyada "bir neçə ton nüvə maddəsi" aşkarlandı

Suriyanın xarici işlər naziri Əsəd Şeybani daha əvvəl Əsəd rejimi dövründən qalan "bir neçə ton nüvə maddəsinin" aşkarlandığını və sözügedən ərazilərin BAEA müfəttişlərinin üzünə açıldığını açıqlamışdı.

"Associated Press"in (AP) əldə etdiyi və BAEA tərəfindən üzv ölkələrə göndərilən məxfi hesabat Suriyanın keçmiş nüvə fəaliyyətləri ilə bağlı yeni təfərrüatları ortaya çıxarıb.

Hesabata görə, BAEA müfəttişləri ötən ay Suriyanın müxtəlif ərazilərində yoxlama işləri aparıblar. Araşdırmalar zamanı Əsəd rejiminin beynəlxalq nüvə sazişləri çərçivəsində BAEA-ya bildirməli olduğu bəzi nüvə materiallarını, obyektləri və fəaliyyətləri bəyan etmədiyi müəyyənləşdirilib.

Deyrizorda nüvə reaktoru izi

BAEA-nın müəyyən etdiyi obyektlər arasında Deyrizorda tikilməkdə olan nüvə reaktoru, nüvə yanacağının istehsalı ilə əlaqəli obyekt və yanacağın saxlanılması üçün istifadə edildiyi ehtimal olunan başqa bir ərazi də var.

Hesabata əsasən, BAEA müfəttişləri avqustun 29-da Deyrizordakı əraziyə baş çəkiblər. Araşdırmalar zamanı müəyyən edilən soyutma infrastrukturunun nüvə reaktoru konstruksiyasına uyğun olduğu təsdiqlənib.

Deyrizordakı reaktorla əlaqəli üç ayrı ərazi də müəyyən edilib. Bu ərazilərdən birinin uranın emalı və ya nüvə yanacağının istehsalı fəaliyyəti ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilir.

İkinci ərazidən tikinti materiallarının müvəqqəti saxlanılması üçün istifadə edildiyi, üçüncü ərazinin isə Deyrizordakı sahəyə aparılan və ya oradan çıxarılan tikinti materiallarının müvəqqəti saxlanılması ilə yanaşı, planlaşdırılan təkrar emal fəaliyyətləri ilə əlaqəli olduğu bildirilib.

73 ton təbii uran aşkarlandı

BAEA müfəttişləri Suriyadakı başqa bir nüvə obyektində də araşdırma aparıblar. Suriya rəhbərliyi həmin obyektin mövcudluğunu iyulun 17-də BAEA-ya göndərdiyi məktubla agentliyə bildirmişdi.

Araşdırmalar zamanı örtüklü yanacaq çubuqları formasında təxminən 73 ton təbii uran metalı aşkar edilib.

Hesabata görə, sözügedən materialın hamısı BAEA-nın mühafizəsi altına götürülüb.

Aydın