Antarktidadakı pinqvin koloniyaları planetin istiləşməsinə səbəb olan istixana qazlarından biri – metanın mənbəyidir. İspaniyalı alimlərin hesablamalarına görə, pinqvinlərin həyat fəaliyyəti nəticəsində ildə təxminən 490 min ton metan əmələ gəlir. Bu quşların yaşadığı Antarktidanın bütün əraziləri nəzərə alınarsa, ümumi emissiya ildə 7 milyon tona çata bilər. Əvvəllər metanın bu mənbəyi hesablamalara daxil edilməyib.
Qaynarinfo xəbər verir ki, Əndəlüs Dəniz Elmləri İnstitutunun (ICMAN) və Qranada Universitetinin ispan tədqiqatçıları Antarktida pinqvinlərinin koloniyaları ilə əlaqəli metan emissiyalarını təhlil ediblər. “Climate and Atmospheric Science” jurnalında dərc olunan araşdırmanın nəticələri göstərir ki, bu quşların nəcislərinin toplandığı ərazilər mühüm metan mənbəyidir.
Alimlərin hesablamalarına görə, pinqvinlərin həyat fəaliyyəti nəticəsində ildə təxminən 490 min ton metan əmələ gəlir. Qaz quşların məskunlaşdığı sahilyanı ərazilərdə toplanan üzvi maddələrin parçalanması nəticəsində ayrılır.
Mütəxəssislər izah edirlər ki, bir koloniyada çoxsaylı pinqvinlərin yaşaması böyük həcmdə üzvi tullantıların toplanmasına səbəb olur. Bəzi ərazilərdə koloniyalar on minlərlə quşdan ibarətdir. Onların qalıqlarının parçalanması isə intensiv metan emissiyası üçün əlverişli şərait yaradır.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi, ICMAN-CSIC-in alimi Alexandro Roman bildirib: “On minlərlə fərdi birləşdirə bilən bu quş koloniyalarında toplanan qalıqlar indiyədək heç vaxt ölçülməmiş və kəmiyyət baxımından qiymətləndirilməmiş son dərəcə intensiv metan emissiyası ocaqları yaradır”.
Antarktidada emissiyalar necə ölçülüb?
Tədqiqat zamanı alimlər Cənubi Şetland adaları arxipelaqında yerləşən Deception adasındakı iki Antarktida pinqvini koloniyasını araşdırıblar.
Bu ərazilərdə karbon emissiyaları optik sensorlarla təchiz edilmiş dronların köməyi ilə ölçülüb. Tədqiqatçılar həmin cihazlardan istifadə etməklə quşların nəcislərinin – quanonun toplandığı ərazilərin xəritələrini hazırlayıb, həmçinin koloniyalardakı pinqvinlərin sayını qiymətləndiriblər.
Toplanan məlumatlar üzvi tullantıların parçalanması zamanı əmələ gələn qazların həcmini hesablamaq üçün istifadə olunub.
Metan emissiyasının həcmi
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, əldə edilən nəticələr bu quşların yaşadığı Antarktidanın bütün ərazilərinə şamil edilərsə, illik metan emissiyası təxminən 7 milyon tona çata bilər.
DICHOSO layihəsinin əsas tədqiqatçısı, Antonio Tovar ilə birlikdə çalışan Emma Uertas qeyd edib: “Bu göstərici termitlər kimi heyvanların həyat fəaliyyəti ilə əlaqəli digər əsas metan mənbələri üzrə qlobal qiymətləndirmələrlə eyni miqyasdadır”.
Araşdırmanın müəllifləri hesab edirlər ki, pinqvin koloniyalarında tullantıların parçalanması nəticəsində yaranan metan qlobal istixana qazı emissiyaları reyestrlərinə daxil edilməlidir.
Bununla yanaşı, alimlər iqlim dəyişikliklərinin bu prosesə təsirini müəyyənləşdirmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar. Temperaturun və ətraf mühit şəraitinin dəyişməsi həm pinqvinlərin populyasiyalarına, həm də üzvi maddələrin parçalanması zamanı metan istehsal edən torpaq mikroorqanizmlərinə təsir göstərə bilər.
İndiyədək metan emissiyalarına dair tədqiqatlar əsasən insan fəaliyyəti, o cümlədən qalıq yanacaqların hasilatı, kənd təsərrüfatı, tullantıların idarə olunması və ev heyvanlarının təsiri üzərində cəmləşib.
Yeni araşdırma göstərir ki, vəhşi heyvanların böyük koloniyaları da üzvi qalıqların toplanması və parçalanması nəticəsində əhəmiyyətli metan mənbəyinə çevrilə bilər.
Qlobal istiləşmə ilə mübarizə
Alimlər daha əvvəl qlobal istiləşmə ilə mübarizənin əsas üsullarından birinin əks nəticə verdiyini bildirmişdilər. Milyonlarla ağacın əkilməsi iqlim dəyişikliklərinə qarşı ən təsirli vasitələrdən biri hesab olunur. Ağaclar atmosferdən karbon qazını udur və karbonu oduncaqda və köklərdə toplayır. Lakin yeni araşdırma bu prosesin düşünüldüyü qədər birmənalı olmadığını göstərir.
Tədqiqatçılar 1984–2022-ci illər ərzində Avropa meşələrində torpağın kimyəvi tərkibində baş verən dəyişiklikləri təhlil ediblər. Məlum olub ki, bu müddətdə meşələr torpağın dərin qatlarında toplanmış karbonun 17 faizədək hissəsini itirib.
Alimlərin fikrincə, qlobal istiləşmə uzun müddət torpaqda toplanmış karbonun sərbəst buraxılmasını sürətləndirə bilər. Orta temperaturun yüksəlməsi və yağıntıların artması torpaq mikroorqanizmlərinin fəaliyyətini gücləndirir. Bu mikroorqanizmlər bitki qalıqlarını parçalayır, nəticədə karbon karbon qazı şəklində atmosferə qayıdır.
Aydın
