Dərinin xərçəngi hallarının artdığı müasir dövrdə günəşdən qoruyucu kremlər ən vacib müdafiə vasitələrindən biri hesab olunur. Lakin qədim dövrlərdə yaşayan Homo sapiens icmaları müasir qoruyucu vasitələr olmadan da Günəşin zərərli ultrabənövşəyi (UV) şüalarından qorunmağın yollarını tapmışdılar.

Qaynarinfo xəbər verir ki, müasir günəş kremləri yaranmazdan çox əvvəl insanlar Günəşin yandırıcı təsirinə qarşı təbiətin təqdim etdiyi vasitələrdən istifadə edirdilər. Bu gün tövsiyə olunan günəşdən qoruyucu vasitələr, əslində, minilliklər əvvəl torpaq və digər təbii materiallardan istifadə edilməklə tətbiq olunan üsulların müasir davamı hesab oluna bilər.

İnsanlığın erkən dövrlərində əhalinin böyük hissəsi tünd dəri rənginə malik idi. Dəridə yüksək melanin səviyyəsi ultrabənövşəyi şüalara qarşı güclü təbii müdafiə yaradırdı. Açıq dəri rəngi isə daha sonrakı dövrlərdə, əsasən Günəş işığının daha az olduğu şimal bölgələrinə köç edən insan qruplarında formalaşmağa başlayıb. Həmin icmalar D vitamini sintezini təmin etmək üçün zamanla daha açıq dəri rənginə uyğunlaşıblar.

Uzun illər alimlər tünd dəri rənginin əsas səbəbini dəri xərçəngindən qorunmaq kimi qiymətləndirirdilər. Lakin Avstraliyada aparılan son araşdırmalar bu yanaşmanı şübhə altına alır. Tədqiqatlar göstərib ki, melanin səviyyəsi aşağı olan insanlarda da reproduktiv yaşa çatana qədər dəri xərçənginə tutulma riski nisbətən aşağıdır. Buna görə də alimlər hesab edirlər ki, melanin səviyyəsinin formalaşmasında əsas amillərdən biri orqanizmdə folat kimi həyati əhəmiyyət daşıyan maddələrin qorunması, eləcə də güclü Günəş şüaları altında maye itkisinin qarşısının alınmasıdır.

Qədim dövrdə Günəşdən qorunma üsulları

Təkcə tünd dəri kifayət etmədikdə insanlar təbiətin təqdim etdiyi digər vasitələrdən də yararlanıblar. Onlar tərkibində dəmir oksidi olan oxra adlı təbii piqmentdən istifadə edirdilər.

İsraildə yerləşən Qafzeh mağarasında aparılan arxeoloji tədqiqatlar göstərib ki, ilk insanlar incə dənəli oxranı təxminən 60 kilometr uzaqlıqdan gətirirdilər. Onlar bu piqmenti heyvan yağı ilə qarışdıraraq dərilərinə çəkirdilər. Bu ənənə bu gün də Afrikanın bəzi bölgələrində qorunub saxlanılır.

Alimlərin diqqətini çəkən digər məqam isə təxminən 40 min il əvvəl oxradan istifadənin kəskin artmasıdır. Bu dövr Yerin maqnit sahəsinin zəiflədiyi və radiasiya səviyyəsinin yüksəldiyi Laschamp geomaqnit hadisəsi ilə üst-üstə düşür.

Mütəxəssislərin fikrincə, müasir insanın əcdadları həmin dövrdə sümük iynələrdən istifadə etməklə bədənə kip oturan geyimlər tikərək əlavə qorunma təmin ediblər. Neandertalların isə heyvan dərilərini yalnız bədənlərinə sərbəst şəkildə doladıqları və bunun onların sərt şəraitdə sağ qalmasını çətinləşdirdiyi ehtimal olunur.

Aydın