“Bordo” adını eşidən insan yalnız böyük futbol ənənəsini və romantikasını deyil, bir vaxtlar Fransanın ən böyük və ən uğurlu klublarından biri olan komandanı da xatırlayır. 1990-cı illərdə “Bordo”da milli futbolçu olan, 1996-cı ildə “Bordo”lə UEFA Kubokunun finalında “Bayern Münhen”ə uduzan və daha sonra “Yuventus”a transfer olunan Zinəddin Zidan yada düşür.

Qaynarinfo "Goal"a istinadən xəbər verir ki, 2009-cu ildəki son çempion heyəti də xatırlamaq olar. Qısa müddət ərzində hətta Zidanın varisi elan edilən istedadlı pleymeyker Yoann Gourcuffun rəhbərliyi altında, müdafiə əfsanəsi Loran Blanın çalışdırdığı “Bordo” klubu altıncı və ən azı çox, çox uzun müddət ərzində sonuncu Fransa çempionluğuna aparmışdı. “Bordo” növbəti mövsümdə isə Çempionlar Liqasının 1/4 finalına qədər yüksəlmişdi.

Bunun üstündən cəmi bir il yarımdan bir qədər çox vaxt keçib. “Bordo”nun 2026-cı ildəki reallığı isə belədir: Avropanın elit futbolu əvəzinə regional futbol. Fransanın cənub-qərbindəki böyük şəhərin qürurlu klubu altıncı liqaya qədər düşüb. Daha doğrusu, “Bordo” ölkənin altıncı ən yüksək səviyyəsi olan və Regional Həvəskar Liqası ilə müqayisə edilə biləcək Regional 1-də oynamaq istəyir.

Jerar Lopez “Bordo”nu nə vaxt aldı?

Təfərrüatlara keçməzdən əvvəl əsas məsul şəxslərdən birinə nəzər salaq. Altıqat çempion olan klubun görünməmiş çöküşünün bütün məsuliyyətini Jerar Lopezin üzərinə qoymaq, əlbəttə, ədalətli olmaz. Lakin Lüksemburq-ispan biznesmenin 2021-ci ilin yayında, o vaxt hələ yüksək liqada çıxış edən kluba gəlməsi ilə “Bordo”nun ağrılı geriləmə prosesi həqiqətən başladı.

Daha narahatedici məqam isə Lopezin adının daha iki köklü klubun çöküşü ilə birbaşa əlaqələndirilməsidir. Belçikanın “Royal Excel Mouscron” klubu artıq tamamilə yox olub. 2001-ci il Portuqaliya çempionu “Boavista Porto”da isə beşinci liqaya qədər davam edən dağıdıcı geriləmədən sonra artıq oyunlar keçirilmir.

Bu baxımdan “OSC Lille” özünü demək olar ki, şanslı hesab edə bilər. Fransız klubu Jerar Lopez tərəfindən alınmasının yaratdığı problemlərdən salamat çıxan və bu gün də əvvəlki səviyyəsində qalan yeganə klubdur. 2017-ci ilin əvvəlində “Lille” biznesmenin investisiya yatırdığı ilk klub olub. Lopezin “LOSC”dəki fəaliyyəti sonrakı üç layihəsində olduğu qədər dağıdıcı nəticələnməsə də, o, burada da klub üçün sağlam tamamlayıcı amil olduğunu göstərə bilmədi.

Təxminən 15 il klub prezidenti olmuş Mişel Seydu Lopez barədə “Lille ilə uğur qazanmaq üçün ideal profilə malikdir” deyərək böyük gözləntilər ifadə etmişdi. Lopez kluba gəldikdən sonra ABŞ investisiya şirkəti “Elliott Management”dən 225 milyon avro məbləğində kredit götürdü. Lakin bu borc sonradan vaxtında ödənilə bilmədi. Nəticədə Lopez 2020-ci ilin sonunda klubdan ayrılmalı oldu və geridə böyük borc yükü qoydu. Fransızlar isə bu yükü Nikola Pepeni “Arsenal”a 80 milyon avroya, Viktor Osimheni “Napoli”yə 78,9 milyon avroya və Qabrieli “Arsenal”a 26 milyon avroya satmaq kimi yüksək gəlirli transferlər hesabına qarşılaya bildilər.

Jerar Lopez necə varlandı?

Bir vaxtlar “Skype”ın milyardlarla dollara satılmasında rol oynayan Lopez 2010-2015-ci illər arasında keçmiş “Formula-1” komandası “Lotus”un da sahibi olub. Oradakı macərası da maliyyə balanssızlığı ilə başa çatıb və o, komandanı satmaq məcburiyyətində qalıb.

Futbolda isə “Lille”dəki uğursuzluğunun artıq proqnozlaşdırıla bildiyi 2020-ci ilin yayında yeni layihəyə başladı və “Royal Excel Mouscron”a investisiya yatırdı. Ən azı rəsmi açıqlamalara görə, Lopez maliyyə çətinlikləri yaşayan Belçikanın yüksək liqa klubunu yaxınlıqdakı “Lille” üçün tərəfdaş klub kimi də mövqeləndirmək istəyirdi. Lakin əsas diqqət açıq şəkildə “Mouscron”un özünə yönəlmişdi. Belçika-Fransa sərhədinin yaxınlığındakı şəhərin klubunu orta müddətdə ölkənin yüksək pillələrinə çıxarmaq istəyirdi.

Bunun əvəzinə “Royal Excel” Lopezin gəlişindən cəmi bir il sonra ikinci liqaya düşdü. Varlı sahibin idarəçiliyindəki ikinci mövsümdə isə tam xaos yaşandı. Maaşlar vaxtında ödənilmirdi və buna görə futbolçular 2022-ci ilin yanvarında tətilə çıxaraq məşqlərə getməkdən imtina etdilər. Həmin vaxt “Mouscron”un kapitanı Kristof Lepuan həftələr əvvəl “Notele”yə verdiyi açıqlamada sərt danışmışdı:

“Prezident bizə Lopezə güvənməli olduğumuzu, onun həmişə verdiyi sözləri tutduğunu deyir. Amma artıq özümüzü aldada bilmərik. Klub rəhbərliyinə olan etimadımızı itirmişik”.

Bir neçə ay sonra “Mouscron”un idarə heyəti klubu müflis elan etdi. 2022-ci ilin yayından etibarən klub artıq mövcud deyil.

Lopezin uğursuz layihələr portfelində yer alan digər klub – “Boavista Porto” da hazırda oxşar aqibətlə üzləşmək təhlükəsi altındadır. Biznesmen Portuqaliyanın köklü klubuna 2020-ci ilin oktyabrında qoşulub, 2021-ci ilin yayından bu ilin iyununun sonunadək isə klubun sahibi olub.

“Boavista Porto” 2001-ci ildə hansı uğuru qazanıb?

“Boavista” ölkənin şimalında yerləşən və futbola böyük marağın olduğu şəhərin qürurlu klubudur. Komanda 2001-ci ildə sensasion çempionluq qazanaraq son 80 ildə “Benfika”, “Sportinq” və “Portu”dan başqa Portuqaliya çempionu olan yeganə klub olub.

“Lille” və “Mouscron”da olduğu kimi, Lopez “Boavista”ya da maliyyə baxımından onsuz da çətin vəziyyətdə olan bir dövrdə potensial xilaskar kimi gəlib. Lakin bunun əvəzinə o, son çöküşün əsas mərhələlərindən birinə çevrilib.

Klubun problemləri davamlı olaraq ağırlaşıb və futbolçular uzun müddət maaşlarının ödəniləcəyinə əmin ola bilməyiblər. 2020-2023-cü illərdə “Boavista”da çıxış edən, hazırda MLS-in “Colorado Rapids” klubunda oynayan amerikalı sağ cinah müdafiəçisi Reggi Kannonun 29 ay ərzində cəmi bir dəfə maaşını vaxtında aldığı bildirilir. Klub daha sonra Kannona 400 min avro təzminat ödəməyə məhkum edilib.

FIFA isə ödənilməyən maaşlara görə 2023-cü ildə “Boavista”ya beş transfer pəncərəsi müddətində transfer qadağası tətbiq edib. Bu da klubun idman sahəsindəki çətinliklərini daha da artırıb.

2024/25 mövsümünün sonunda yüksək liqadan düşmə rəsmiləşib. Bundan bir neçə həftə əvvəl isə ödənilməmiş hesablar səbəbindən stadionun elektrik enerjisinin kəsilməsi təhlükəsi yaranmışdı. Üstəlik, Lopezin rəhbərliyi altında klubun idarəçiliyi “Boavista”nın maliyyə baxımından fəaliyyətini davam etdirə biləcəyini Portuqaliya Futbol Federasiyasına sübut edə bilməyib. Nəticədə 2025-ci ilin yayında bir neçə lisenziya müraciətinin rədd edilməsindən sonra klub beşinci liqaya qədər düşüb. Bu isə peşəkar futbol əvəzinə regional liqa demək idi.

“Boavista Porto” hazırda hansı vəziyyətdədir?

Təxminən 12 ay sonra “Boavista” 103 illik tarixinin ardından tamamilə yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Müflis klubun iflas prosedurunun uzadılması üçün ödəməli olduğu aylıq məbləğ vaxtında ödənilməyib. Buna görə “Boavista” iyulun sonundan etibarən yarışlardan kənarlaşdırılıb. Yəni hazırda klub ümumiyyətlə futbol oynamır.

Klub üçün önəmli olan şəxslər müxtəlif mənbələrdən, o cümlədən xüsusi formaların satışından əldə olunan gəlirlər hesabına “Boavista”nı xilas etməyə çalışırlar. Nəticənin necə olacağı isə hələ məlum deyil.

Jerar Lopez artıq prosesin iştirakçısı deyil. Beləliklə, Lopezin rəhbərliyi altında çöküşə sürüklənən klubların üçüncü və ehtimal ki, ən diqqətçəkən nümunəsi olan “Bordo”ya gəlirik.

Əlbəttə, reallıq ondan ibarətdir ki, bir vaxtlar Zidanın da formasını geyindiyi klub uzun müddət maliyyə problemləri ilə mübarizə aparıb. 2018-ci ildə ABŞ fondu “Kings Street” kluba daxil olub. Lakin bu investisiyanın dayanıqlılıqla heç bir əlaqəsi olmayıb və 2021-ci ilin yazında “Kings Street” “klubu artıq dəstəkləmək və onun mövcud və gələcək ehtiyaclarını maliyyələşdirmək istəmədiyini” açıqlayıb.

Meydanda da 2018-ci ildən etibarən davamlı geriləmə müşahidə olunub. Daim Avropa kuboklarına və bəzən çempionluğa iddia edən komanda aşağı pillələrə yaxınlaşan narahatlıqları artan sıradan orta səviyyəli kollektivə çevrilib. Dəyişikliyə başlaması gözlənilən Jerar Lopez klubu 2021-ci ilin yayında satın alıb.

Lakin meydandakı inkişaf baxımından işlərin sürətlə yanlış istiqamətə getdiyi üzə çıxıb. “Bordo” 2022-ci ildə liqanı sonuncu pillədə başa vuraraq Liqa 2-yə düşüb və beləliklə, 30 ildən sonra ilk dəfə ikinci liqada çıxış etməyə başlayıb.

Jerar Lopez “Bordo”da hansı səhvləri edib?

Lopezin məsələyə kifayət qədər sadəlövh yanaşdığı qənaətinə gəlmək olar. Fransız futbolunun maliyyə nəzarəti qurumu DNCG-nin prezidenti Jan-Mark Mikelerin sözləri də bunu əks etdirir:

“Çox yüksək borclar, çox az öz vəsaiti və Çempionlar Liqasında iştirakla əsas futbolçuların satışından əldə ediləcək gəlirlərlə bağlı həddindən artıq optimist proqnozlar”.

Mikeler “L'Equipe”ə “Bordo”nun böyük çıxılmaz vəziyyətinin səbəblərini belə izah edib və əlavə edib: “Əvvəldən buna qarşı xəbərdarlıq etmişdik”.

“Bordo” qismən öz məşhur akademiyasından yetişən istedadların satışından gəlir əldə edə bilib. Məsələn, 2022-ci ildə Seku Maranı (hazırda “Strasburq”da) 11,5 milyon avroya “Southampton”a, 2023-cü ildə isə Dilan Bakvanı (hazırda “Nottingem Forest”dən icarə əsasında “OSC Lille”də çıxış edir) 10 milyon avroya “Strasburq”a satıb. Lakin bunun kifayət etmədiyi açıq şəkildə görünürdü.

İkinci liqada gəlirlərin azalması borclanmanın daha da artmasına səbəb olub. 2023-cü ildə birbaşa yüksək liqaya qayıtmaq fürsəti isə çox az fərqlə əldən verilib. İkinci liqada keçirilən ikinci mövsüm “Bordo”ya həm maliyyə, həm də idman baxımından ciddi zərər vurub və komanda 2023/24 mövsümünü yalnız 12-ci pillədə başa vurub. Nəticədə klub məcburi şəkildə dördüncü liqaya göndərilib.

Təxminən 100 milyon avroluq borc yükü bu ssenarini qaçılmaz edib.

Hansı keçmiş “Bayern” rəhbəri “Bordo”ya investisiya yatırmağı düşünmüşdü?

“Bordo”nun dördüncü liqada yüksəlməyə çalışdığı və bunu bacarmadığı son iki ildə maliyyə vəziyyətinin ağırlığı potensial yeni investorları da çəkindirib.

2025-ci ilin yazında keçmiş “Bayern” rəhbəri Oliver Kan kluba investisiya yatırmağı düşünüb, lakin sonda bundan imtina edib.

“Ötən həftənin sonunda bizə təqdim olunan maliyyə, əməliyyat və hüquqi məlumatları araşdırdıqdan sonra FCGB-ni layiq olduğu yerə, Liqa 1-ə qaytarmaq üçün planlaşdırılan təxminən 50 milyon avro sərmayəni yatırmamaq qərarına gəldik”, – deyə Kan 2025-ci ilin iyununda “LinkedIn”də yazıb.

Bu arada Biksent Lizarazu kimi klub əfsanələri də keçmiş klublarında baş verənlərə görə narazılıqlarını bildirərək Lopezə münasibətlərini açıqlayıblar.

1998-ci il dünya çempionu Lizarazu “Bordo” forması ilə ümumilikdə təxminən 300 oyuna çıxıb. O, “Bu klubu sevən hər kəs kimi mən də iyrənirəm. Amma burada baş verənlər təəssüf ki, uzun illərdir davam edən fəlakətli idman və maliyyə idarəçiliyinin nəticəsidir” deyib.

Keçmiş “Bayern” futbolçusu sözlərini belə davam etdirib: “Jerar Lopezin gəlişindən sonra baş verənlər anlaşılmaz və inadkar xarakter alıb”.

2026-cı ildə “Bordo” üçün vəziyyət daha da pisləşib: növbəti məcburi aşağı liqaya düşmə də rəsmiləşib. Lopez 2026/27 mövsümünün keçirilməsi üçün tələb olunan maliyyə təminatını təqdim edə bilməyib. Büdcədə 9 milyon avro kəsir yaranıb.

Buna görə “Bordo” ilk beş liqanı əhatə edən milli futbol sistemindən çıxarılıb. Yəni klub altıncı liqa olan Regional 1-də yenidən başlamalıdır. Əlbəttə, əgər buna imkan yaranarsa.

“Bordo” niyə hələ də altıncı liqada oynaya bilməyib?

Çünki “Bordo” indiyədək altıncı liqada heç bir oyuna çıxa bilməyib. Səbəb isə budur: Lopez alıcı tapa bilmədiyi və hətta klubun ləğv edilmək təhlükəsi olduğu müddətdə Nouvelle-Aquitaine Regional Futbol Federasiyası “Bordo”nun liqalarda iştirakına icazə verməyib.

Bununla belə, tunelin sonunda işıq görünür. Çərşənbə günü açıqlanıb ki, İngiltərə investisiya fondu “Park Bench” klubu Lopezdən simvolik olaraq 1 avro qarşılığında almaq barədə razılığa gəlib.

“Park Bench” “Bordo”in böyük borclarını öz üzərinə götürür və ən yaxşı ssenaridə “Bordo” Regional 1-in B qrupunda mövsümə oktyabrın ortalarında, 5-ci turdan etibarən başlaya bilər.

Bir vaxtlar çempion olmuş və Çempionlar Liqasında iştirak etmiş klubun ilk rəqibi “Aviron Bayonnais FC II” olacaq. Bu, dördüncü liqada çıxış edən komandanın ikinci heyətidir.

Bu arada “Bordo” bu mövsüm Fransa Kubokunda, daha doğrusu, Almaniya Kubokunun fransız analoqu hesab edilə biləcək turnirdə ilkin mərhələdə meydana çıxmağa icazə almışdı. Lakin komanda dördüncü liqa təmsilçisindən ağır məğlubiyyət alıb.

90 dəqiqənin sonunda “Angouleme Charente FC” “Bordo”nu 5:1 hesabı ilə məğlub edib. “Bordo”in 5-ci dəqiqədə vurduğu erkən qola dərhal cavab verilib və hələ 15 dəqiqə tamam olmamış favorit komanda 3:1 hesabı ilə geridə qalıb.

“Bordo”nun yarımmüdafiəçisi El-Hacı Mbup ağır məğlubiyyətdən sonra “Scap FM”ə “Onlar bizdən daha təcrübəlidirlər” deyərək səviyyələr arasındakı fərqi etiraf edib. Bununla belə, bütün mənfi xəbərlərin fonunda nikbinliyini də qoruyub:

“Regional 1-də (redaksiyanın qeydi: altıncı liqa) bu komanda ilə nələrsə edə bilərik. Əlbəttə, klubun yenidən yuxarı pillələrə qayıtması üçün böyük istəyim var”.

Əgər klub nəhayət Regional 1-də yenidən oynaya bilsə, bəlkə də yeganə müsbət məqam bundan ibarət olacaq: bundan sonra istiqamət yalnız yuxarı ola bilər.

Jerar Lopezin gəlişindən sonrakı beş il ərzində “Bordo” böhran yaşayan yüksək liqa klubundan, hətta tamamilə yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşən altıncı liqa komandasına çevrilib. Jerar Lopezin adı “Royal Excel Mouscron” üçün belə bir yox olma prosesi ilə əlaqələndirilir. “Boavista Porto” üçün də eyni aqibətin baş verib-verməyəcəyi hələ məlum deyil. Əks halda belə, bir vaxtlar sensasion şəkildə çempion olmuş klub artıq Portuqaliya həvəskar futbolunun aşağı pillələrində mübarizə aparır.

Aydın