Bal uzun illərdir sağlamlıq üçün faydalı xüsusiyyətlərinə görə yüksək qiymətləndirilir. Lakin şəkərli diabetdən əziyyət çəkən insanlar bu məhsulu qəbul edərkən xüsusilə ehtiyatlı olmalıdırlar. Bunun səbəbi balın tərkibində qanda qlükozanın səviyyəsinə təsir edən sadə şəkərlərin çox olmasıdır.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Farmer.pl” nəşri yazıb.
Məqalədə qeyd olunur ki, balın kaloriliyi nisbətən yüksəkdir: 100 qram məhsulda təxminən 300 kilokalori var. Onun əsas komponentləri sadə şəkərlər, əsasən qlükoza və fruktoza, eləcə də az miqdarda saxarozadır. Şirə mənşəli balın tərkibində əlavə olaraq maltoza kimi daha mürəkkəb şəkərlər də ola bilər.
“Keyfiyyətli balda ümumi şəkərin miqdarı, adətən, 80%-dən çox olur. Lakin şəkərlərin nisbəti məhsulun növündən asılı olaraq dəyişir. Məsələn, akasiya və şirə mənşəli balda fruktoza, raps və fatseliya balında isə qlükoza üstünlük təşkil edir”, deyə məqalədə bildirilir.
Nəşrin məlumatına görə, balın kimyəvi tərkibi və ayrı-ayrı şəkərlərin nisbəti onun qlisemik indeksinə (Qİ) birbaşa təsir göstərir. Bu göstərici diabet xəstələri üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qlisemik indeks müəyyən qidanın qanda qlükozanın səviyyəsini nə qədər sürətlə yüksəltdiyini göstərir. Bu göstərici 50 qram mənimsənilən karbohidrat qəbulundan sonra qanda qlükoza konsentrasiyasının artımının 50 qram təmiz qlükoza qəbulundan sonrakı artımla müqayisəsi əsasında hesablanır.
Müəlliflərin izahına görə, qlükozanın qlisemik indeksi 100, saxarozanın 68, fruktozanın isə cəmi 20-dir.
Diabet xəstələrinə qlisemik indeksi mümkün qədər aşağı olan məhsullardan istifadə etmək tövsiyə olunur. Qlisemik indeks 50-dən aşağı olduqda aşağı, 50–75 arasında olduqda orta, 75-dən yuxarı olduqda isə yüksək hesab edilir.
Balın qlisemik indeksi nə qədərdir?
Balın qlisemik indeksi onun tərkibindəki şəkərlərin nisbətindən asılıdır. Saxaroza balın quru kütləsinin yalnız bir neçə faizini təşkil etdiyindən əsas müəyyənedici amil fruktoza ilə qlükozanın nisbətidir. Başqa sözlə, balda fruktoza nə qədər çox, qlükoza isə nə qədər az olarsa, onun qlisemik indeksi bir o qədər aşağı olur.
Məqalədə müxtəlif bal növlərinin qlisemik indeksləri belə göstərilib:
- Şirə mənşəli bal — 30–35;
- Akasiya balı — 35–40;
- Erika və cökə balı — 40–45;
- Qarabaşaq balı — təxminən 60;
- Raps balı — təxminən 65;
- Fatseliya balı — 87.
Lakin məqalədə vurğulanır ki, qlisemik indeks məhsulun təsirini tam qiymətləndirmək üçün kifayət deyil. Balın növündən asılı olmayaraq, onun qlisemik yükü yüksəkdir və bu məhsul qanda qlükozanın səviyyəsinə təsir göstərir.
Bundan başqa, fruktoza aşağı qlisemik indeksə malik olsa da, həddindən artıq qəbul edildikdə sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər. Bu, triqliseridlərin səviyyəsinin yüksəlməsinə, qaraciyərin əlavə yüklənməsinə, piylənmə və ateroskleroz riskinin artmasına səbəb ola bilər.
Saxta bal diabet xəstələri üçün daha təhlükəli ola bilər
Nəşr diabet xəstələrini tərkibinə qlükoza-fruktoza siropları əlavə edilən saxta məhsullar barədə də xəbərdar edib. Bu siropların qlisemik indeksi çox yüksək, hətta qlükozanın özünün göstəricisindən də yüksək ola bilər.
Buna görə də balı etibarlı mənbələrdən almaq vacibdir.
Diabet xəstələri gündə nə qədər bal yeyə bilər?
Məqalədə şəkərli diabeti nəzarət altında olan insanlara gündə bir-iki çay qaşığından çox bal qəbul etməmək tövsiyə olunur. Nəzarət olunmayan diabet zamanı isə baldan tamamilə imtina etmək məsləhət görülür.
Diabet xəstələri üçün qlisemik indeksi nisbətən aşağı olan bal növləri arasında şirə mənşəli, akasiya, cökə və erika balı göstərilir. Raps, qarabaşaq və fatseliya balının göstəriciləri isə daha yüksəkdir. Müxtəlif çöl çiçəklərindən hazırlanan balın tərkibi nektarın mənbəyindən asılı olaraq dəyişir.
Ümumiyyətlə, bal nə qədər tez kristallaşırsa, onun tərkibində qlükozanın miqdarı bir o qədər çox, qlisemik indeksi isə daha yüksək ola bilər.
Məqalənin sonunda qeyd olunur ki, balın sağlamlıq üçün faydalı xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, bu məhsul şəkər və kalori baxımından zəngindir. Buna görə də həddindən artıq bal istehlakı piylənməyə, insulin müqavimətinə və diş çürüməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, ölçülü miqdarda qəbul edildikdə bal qidalanmanın faydalı tərkib hissəsi ola bilər.
Qeyd: Diabet xəstələri üçün uyğun bal miqdarı qanda qlükozanın səviyyəsindən, müalicədən və fərdi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Buna görə gündəlik miqdarı həkim və ya dietoloqla dəqiqləşdirmək məqsədəuyğundur.
Aydın
