Son vaxtlara qədər bir çox alim hidrogenin yerin altında böyük həcmdə toplana bilməyəcəyini düşünürdü. Lakin yeni tədqiqatlar süxurlarda və yeraltı rezervuarlarda bu qazın trilyonlarla tonunun mövcud ola biləcəyini göstərir. Bununla belə, belə ehtiyatların dəqiq yerləşdiyi ərazilər hələ məlum deyil.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “WP Tech” nəşri yazır.
Hidrogen nəqliyyatda, sənayedə və elektrik enerjisinin istehsalında istifadə oluna bilən təmiz enerji mənbəyi hesab edilir.
Əvvəllər alimlər hidrogenin yerin altında böyük miqdarda toplana biləcəyinə şübhə ilə yanaşırdılar. Molekullarının kiçik olması səbəbindən bu qaz asanlıqla süxurlardan sızaraq xaricə çıxa bilir. Buna görə də onun təbii yataqlarda uzun müddət qala bilməyəcəyi düşünülürdü. Lakin Qərbi Afrikada və Albaniyadakı xrom mədənində aparılan müşahidələr göstərir ki, əlverişli şəraitdə hidrogen əhəmiyyətli həcmdə toplana bilər. Tədqiqatın nəticələri “Science Advances” jurnalında dərc olunub.
Yeni qiymətləndirmələrə görə, Yerin süxurlarında və yeraltı rezervuarlarında təxminən 6,2 trilyon ton hidrogen ola bilər. Müqayisə üçün qeyd edək ki, bu, tədqiqatçıların hesablamalarına əsasən, hələ də yerin altında qalan neftin miqdarından təxminən 26 dəfə çoxdur. Söhbət təxminən 1,6 trilyon barel neftdən gedir. Hesablamada bir barelin çəkisinin təxminən 0,15 ton olduğu qəbul edilib. Bununla belə, əsas hidrogen yataqlarının dəqiq yerləşdiyi ərazilər hələ müəyyən edilməyib.
Hətta ehtiyatların kiçik bir hissəsi 200 il üçün kifayət edə bilər
ABŞ Geoloji Xidmətinin (USGS) neft geokimyaçısı və tədqiqatın aparıcı müəllifi Ceffri Ellis bildirir ki, potensial hidrogen ehtiyatlarının hətta kiçik bir hissəsi qarşıdakı 200 il ərzində dünyanın enerji tələbatını ödəyə bilər. Belə bir ssenaridə hidrogen enerji mənbəyi kimi kömür, neft və təbii qazı əhəmiyyətli dərəcədə əvəz edə bilər və karbon emissiyalarını azaltmağa imkan yaradar.
Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, hidrogen ehtiyatlarının cəmi 2 faizindən — 112 milyard metrik tondan istifadə karbon emissiyalarının xalis sıfır səviyyəsinə endirilməsi üçün tələb olunan enerji ehtiyacını bir neçə yüz il ərzində qarşılaya bilər.
Alimlər vurğulayırlar ki, hazırda mövcud olan axtarış üsulları belə yataqların aşkarlanması üçün uyğunlaşdırılmayıb. Buna görə də yeni texnologiyalara və kəşfiyyat strategiyalarına ehtiyac var. Onların qiymətləndirmələrinə əsasən, bu miqdarda hidrogendən əldə edilə biləcək enerji Yer kürəsində məlum olan bütün təbii qaz ehtiyatlarında mövcud enerjidən təxminən iki dəfə çoxdur.
Bununla yanaşı, alimlər etiraf edirlər ki, hidrogenin əhəmiyyətli hissəsi hasilatı çətinləşdirən dərinliklərdə və ya sahillərdən uzaqda yerləşə bilər. Bəzi yataqlar isə iqtisadi baxımdan səmərəli hasilat üçün həddindən artıq kiçik ola bilər.
Bu məhdudiyyətlərə baxmayaraq, tədqiqatçılar potensial ehtiyatların hasilat çətinlikləri nəzərə alınmaqla belə, enerji tələbatını ödəmək üçün kifayət edə biləcəyini düşünürlər. Onların fikrincə, təbii hidrogen yataqlarda uzun müddət sabit qala bilər. Bu isə onun saxlanması və yenidən istehsalı üçün əlavə xərclərdən yayınmağa imkan verər.
2050-ci ilə qədər hidrogenə tələbat beş dəfə arta bilər
Proqnozlara görə, gələcəkdə bəzi sahələrdə enerji tələbatının 30 faizədək hissəsi hidrogen hesabına təmin oluna bilər. 2050-ci ilə qədər dünyada bu yanacağa tələbatın beş dəfə artacağı gözlənilir.
Hazırda hidrogen, o cümlədən suyun elektrolizi vasitəsilə istehsal olunur. Bu proses zamanı elektrik cərəyanı su molekullarını parçalayır. Əgər prosesdə bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə edilirsə, əldə olunan hidrogen “yaşıl hidrogen” adlandırılır. İstehsal zamanı qalıq yanacaqlardan istifadə edildikdə isə “mavi hidrogen” anlayışından istifadə olunur.
Tədqiqatçılar həmçinin bildirirlər ki, yaxın aylarda ABŞ-da təbii hidrogen yataqlarının yerləşməsi barədə daha dəqiq məlumatlar əldə edilə bilər.
Aydın
