Min ildən çox yaşı olan Maya sivilizasiyasına məxsus keramika dəfn qabında yaquar geyimində insan, insan kəllələri və yeraltı dünyanın tanrıları təsvir edilib. Alimlərin fikrincə, kompozisiya vəfat etmiş hökmdarın ölülər dünyasına keçidini və ehtiram göstərilən əcdada çevrilməsini simvolizə edir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Live Science” nəşri yazıb.
Təxminən 44,5 santimetr hündürlüyündə olan qabın, ehtimal ki, min ildən çox əvvəl müasir Qvatemala ərazisində yaşayan k’iche xalqının nümayəndələri tərəfindən hazırlandığı bildirilir.
Artefakt 2008-ci ildə anonim ianə kimi Baltimordakı “Walters” İncəsənət Muzeyinin kolleksiyasına daxil olub. Muzeyin məlumatına görə, qabın əvvəlcə kənarındakı xüsusi ilgəklərdən keçirilən iplə bərkidilmiş mürəkkəb quruluşlu qapağı olub. Lakin həmin qapaq dövrümüzə qədər qorunmayıb.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, kompozisiyanın mərkəzində ağzını açmış, caynaqlarını çıxarmış yaquar geyimində insan təsvir olunub. Onun fiqurunu iki cüt insan kəlləsi və Maya mifologiyasına aid yeraltı dünya tanrılarının təsvirləri əhatə edir.
Tədqiqatçıların şərhlərindən birinə əsasən, mərkəzi fiqur ölülər səltənətinə keçən vəfat etmiş hökmdarı təmsil edə bilər. Səhnə qədim mayaların ölüm və ölümdən sonrakı həyat haqqında təsəvvürlərini əks etdirir.
Tanrı fiqurlarının arxasında çıxıntılı tikanlar görünür. Ehtimal olunur ki, bunlar tropik kapok ağacının tikanlarını simvolizə edir. Bu bitki mayaların dünyagörüşündə xüsusi yer tuturdu.
Onlar kapok ağacını “Yaşçe” adlanan dünya ağacı hesab edirdilər. Qədim təsəvvürlərə görə, ağacın kökləri yeraltı su dünyasına qədər uzanır, gövdəsi isə kainatın müxtəlif səviyyələrini birləşdirirdi. Buna görə də ağacın dəfn qabında təsviri dünyalar arasındakı keçidi ifadə etmiş ola bilər.
Qabın üzərində niyə yaquar təsvir edilib?
Maya mədəniyyətində yaquar xüsusi mənəvi əhəmiyyətə malik idi. İnanclara görə, bu heyvan varlığın üç sahəsi — göy, yer və yeraltı dünya arasında hərəkət etmək qabiliyyətinə malik idi.
Buna görə də yaquar geyimindəki insan yalnız vəfat etmiş hökmdarı deyil, həm də onun dirilər dünyası ilə tanrılar arasında vasitəçi olmaq qabiliyyətini təcəssüm etdirə bilərdi.
Bu simvolika mayaların ölümü insanın tamamilə yox olması kimi qəbul etmədiklərini göstərir. Əksinə, vəfat etmiş əcdad yeni mənəvi status qazana və nəsillərinin həyatında mühüm rol oynamağa davam edə bilərdi.
“Walters” İncəsənət Muzeyinin şərhinə görə, qabın içərisində sonrakı nəsillərin ehtiram göstərdiyi əcdadın sümükləri saxlanılmış ola bilər.
Beləliklə, bu qab sadəcə insan qalıqlarını saxlamaq üçün nəzərdə tutulmuş bir əşya deyildi. Onun üzərindəki təsvirlər axirət dünyası, nəsillər arasındakı əlaqələr və vəfat etmiş insanların mənəvi gücü ilə bağlı təsəvvürləri ifadə edə bilərdi.
Muzeyin qeyd etdiyi kimi, bu artefakt Maya mədəniyyətində fiziki ölümün başqa mövcudluq formasına keçid kimi qəbul edilə bildiyini əyani şəkildə nümayiş etdirir. Bu keçid zamanı sevilən əcdad ehtiram göstərilən ruha çevrilir və dirilərə yol göstərməyə davam edir.
Aydın
