Neandertallar kütləvi mədəniyyətdə tez-tez təsvir olunduqları kimi, ibtidai mağara sakinləri deyildilər.
Qaynarinfo xəbər verir ki, “Sky News”un yazdığına görə, onlar həm qəddarlıq, həm də başqalarına qayğı göstərmək qabiliyyətinə malik olublar. İraqdakı bir mağarada tədqiqatçılar tərəfindən aşkar edilən təxminən 75 min illik sümük qalıqları bunu təsdiqləyir.
Alimlər müasir insanın ən yaxın qədim qohumlarından biri olan neandertala məxsus qismən qorunmuş skelet aşkar ediblər. Tapıntılar arasında sol kürək sümüyü, bir neçə qabırğa, demək olar ki, bütöv vəziyyətdə qalmış sağ əl və yeddi diş var.
Kürək sümüyündə uzunluğu 1,5 santimetr olan yara müəyyən edilib. Bu iz iti uclu taxta nizə ilə vurulmuş güclü zərbənin nəticəsi ola biləcək dərin, deşici zədəyə işarə edir. Məlumdur ki, neandertallar bu cür silahlardan istifadə edirdilər.
Ağır yaralanma və mümkün zorakılıq
Şanidar A adı verilən qalıqlar təxminən 7,5 metr qalınlığında daş və çöküntü qatının altında tapılıb. Onlar təxminən 75 min il ərzində İraqın Zaqros dağlarındakı Şanidar mağarasında qalıb.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Kembric Universitetinin bioloji antropoloqu Emma Pomeroy bildirib ki, nizə dərini, böyük döş əzələlərini, döş qəfəsini, qabırğaarası əzələləri və ağciyəri deşmiş ola bilər.
Onun sözlərinə görə, yaranın yeri ovçuların heyvanları tez öldürmək üçün ürək nahiyəsinə vurduqları zərbənin izinə bənzəyir.
2015-ci ildən Şanidar mağarasında aparılan qazıntılara rəhbərlik edən Kembric Universitetinin arxeoloqu Qrem Barker hesab edir ki, yaralanmanın ən ehtimal olunan səbəbi başqa bir neandertalın zorakılığı olub. Bu şəxs ya Şanidar A ilə eyni qrupa mənsub olub, ya da rəqib icmanın üzvü olub.
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, Şanidar A öldüyü zaman təxminən 45 yaşında olub. Bununla belə, aşkar edilmiş qalıqlar əsasında onun cinsini müəyyənləşdirmək mümkün olmayıb.
Neandertal ağır yaralanmadan sonra ən azı bir il yaşayıb
Şanidar A mağarada qalıqları aşkar edilən beş neandertaldan biri olub. Onlardan dördü yetkin, biri isə körpə olub.
Şanidar A ölümündən ən azı bir il əvvəl aldığı ağır zədədən sağ çıxıb. Dişlərində üz nahiyəsinin travmaya məruz qaldığını göstərən izlər qorunub.
Zərbə nəticəsində ön dişləri sınıb və tökülüb. Dişlərdən biri parçalanıb, onun yarısı ağızda qalıb, yerindən sürüşərək bucaq altında dönüb. Digər dişlər isə normal mövqelərindən çıxıb.
Pomeroyun sözlərinə görə, ağrı son dərəcə şiddətli olmalı idi. Qidalanmaq və su içmək kimi gündəlik ehtiyacları ödəmək də çətinləşmişdi. Ehtimal olunur ki, Şanidar A yeməyini xırdalamaq və dincəlmək üçün xüsusi şəraitə ehtiyac duyub.
Tədqiqatçı bildirib: “Çox güman ki, sağalma dövründə Şanidar A bəzi əsas ehtiyaclarını ödəmək üçün qrupun digər üzvlərinin köməyinə möhtac olub”.
Onun fikrincə, sümüklər insan təbiətinin iki əks tərəfini — qayğıkeşlik və zorakılığı — eyni fərdin həyatında birləşdirir.
“Bu gün də hər yerdə zorakılığın və qayğının insan davranışının bir hissəsi olduğunu görürük. Şanidar A-nın nümunəsində də eyni mənzərə ilə qarşılaşırıq”, – deyə Pomeroy vurğulayıb.
Alim qeyd edib ki, neandertallar davranışlarının həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri baxımından müasir insanlara bir çox cəhətdən bənzəyirdilər. Bu tapıntı onların ağılsız və başqalarına laqeyd mağara sakinləri olması barədə stereotipi təkzib edir.
Neandertallar ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olur, Atlantik okeanının sahillərindən Ural dağlarına qədər uzanan Avrasiya ərazisində yaşayırdılar. Onlar təxminən 400 min il əvvəl meydana çıxıb və 40 min ildən bir qədər əvvələdək mövcud olublar.
Aydın
