İtaliyalı astronom Qalileo Qalileyin 1610-cu ildə ilk dəfə müşahidə etdiyi Yupiterin peyki Avropa bu gün Yer kürəsindən kənarda həyat axtarışı üçün ən perspektivli obyektlərdən biri hesab olunur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, NASA-nın məlumatına görə, bu səma cisminin kilometrlərlə qalın buz təbəqəsinin altında nəhəng duzlu su okeanı yerləşə bilər. "SpaceDaily" nəşrinin yazdığına görə, həmin okeanın həcmi Yerin bütün okeanlarının ümumi həcmindən də böyük ola bilər.

Alimlər bildirirlər ki, okeanın mövcudluğu hələ birbaşa təsdiqlənməsə də, uzun illər ərzində toplanmış elmi məlumatlar bu ehtimalı kifayət qədər əsaslandırır.

Dörd əsr əvvəl başlayan kəşf

Hekayə 1610-cu ildə Qalileo Qalileyin teleskopunu Yupiterə yönəltməsi ilə başlayıb. O, planetin ətrafında hərəkət edən dörd kiçik işıq nöqtəsi müşahidə edib. Sonradan onların Qaliley peykləri olduğu müəyyənləşdirilib və həmin peyklərdən birinin Avropa olduğu məlum olub.

Əsrlər boyu bu peyk yalnız kiçik işıq nöqtəsi kimi görünürdü. Yalnız XX əsrdə kosmik aparatların göndərdiyi görüntülər onun səthinin daha ətraflı öyrənilməsinə imkan verdi.

1979-cu ildə "Voyager 1" və "Voyager 2" aparatları Avropanın səthinin görüntülərini Yerə göndərdi. Həmin görüntülərdə alimlər son dərəcə hamar buz səthi, çoxsaylı çatlar və iri zərbə kraterlərinin demək olar ki, olmamasını müşahidə etdilər. Bu isə buz təbəqəsinin altında aktiv geoloji proseslərin baş verdiyinə dair ilk mühüm ipucu hesab olundu.

Buzun altında okeanın olduğuna dair dəlillər

Ən mühüm elmi dəlillər 1995-ci ildən etibarən Yupiter sistemini araşdıran "Galileo" kosmik aparatı vasitəsilə əldə olunub.

Çoxsaylı yaxın uçuşlar zamanı aparatın cihazları Avropanın yaxınlığında Yupiterin maqnit sahəsində dəyişikliklər qeydə alıb. Tədqiqatçıların fikrincə, bunun ən məntiqli izahı səthin altında elektrik cərəyanını keçirə bilən böyük həcmdə duzlu maye su qatının mövcudluğudur.

Müasir modellərə görə, Avropanın buz təbəqəsinin qalınlığı 15–25 kilometr, onun altında yerləşdiyi ehtimal olunan okeanın dərinliyi isə 60–150 kilometr arasında ola bilər.

Bu hesablamalar təsdiqlənərsə, peykdəki suyun həcmi Yerin bütün okeanlarının ümumi həcmindən çox olacaq.

Su Günəşdən bu qədər uzaqda necə maye qalır?

Çox aşağı temperatur şəraitinə baxmayaraq, buzun altındakı okeanın donmadığı ehtimal edilir. Alimlər bunu Yupiterin güclü cazibə qüvvəsinin peyki davamlı şəkildə deformasiya etməsi və nəticədə onun daxilində istilik yaranması ilə izah edirlər. Məhz bu prosesin suyun maye vəziyyətdə qalmasını təmin etdiyi hesab olunur.

Orada həyat ola bilərmi?

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, Günəş işığı həyatın yaranması üçün mütləq şərt deyil. Yer kürəsində də günəş işığından tam təcrid olunmuş dərin okean ekosistemləri mövcuddur. Bu ekosistemlər enerjini hidrotermal mənbələrin yaxınlığında baş verən kimyəvi reaksiyalar hesabına əldə edirlər.

Məhz buna görə Avropa Yer kürəsindən kənarda həyat axtarışı üçün ən perspektivli obyektlərdən biri hesab olunur. Bununla belə, indiyədək peykdə canlı orqanizmlərin mövcudluğunu təsdiqləyən heç bir elmi sübut əldə edilməyib.

Alimlərin fikrincə, Avropa Günəş sisteminin ən sirli obyektlərindən biri olaraq qalır. Dörd əsr əvvəl Yupiterin yanında görünən kiçik işıq nöqtəsi bu gün buz təbəqəsinin altında nəhəng okean və mümkün həyat izləri gizlədən bir dünya kimi qiymətləndirilir.

Aydın