Yorulmuş atları güllələyirlər və ya Akademik Milli Dram Teatrının “repressiv islahatlar”ı...

 

 

Təhsil, incəsənət cəmiyyətin özülüdür kimi fikir ətrafında müzakirələr aparılmır: və təbiidir ki, maarif ocağının rəhbəri (əlbəttə, əgər o, təhsilə və xalqa, dövlətə, ən azı öz şərəf və ləyaqətinə sədaqətlə xidmət edirsə) savadlı mütəxəssisləri, həmçinin "milli Makarenko”ları nəyin bahasına olursa olsun, rəhbəri olduğu müəssisəyə cəlb edir. Həmçinin, xalqını sevən və incəsənətə təmənnasız və şəxsi ambisiyalarsız xidmət edən teatr rəhbəri də, istedadlı aktyorları  başçılıq etdiyi teatra cəlb etməyə çalışmalıdır: necə ki, vaxtilə bu sənət ocağının rəhbəri, professor İsrafil İsrafilov respublikanın müxtəlif teatrlarından  istedadı ilə seçilən aktyorları, (əməkdar artistlər: Ayşad Məmmədov, Elşən Rüstəmov, aktyorlar Ramin Şıxəliyev, Hikmət Rəhimov və s.), həmçinin, artıq əməkdar artist fəxri adını daşıyan İlham Hüseynovu teatra dəvət etmişdi: özü də Gəncə Dövlət Dram Teatrının Akademik Milli Dram teatrında  keçirilən qastrol tamaşalarından sonra. O zaman İ.Hüseynovun oynadığı Podkolyosin obrazı, ("Evlənmə”N.V.Qoqol.) onun diqqətini cəlb etmişdi. Eyni  hərəkəti bu gün Musiqili Teatra ləyaqətlə rəhbərlik edən Əliqismət Lalayev etmiş, İ.Hüseynovu orada tamaşaya qoyulan "Mənim günahım” əsərində (İ.Əfəndiyev, rejissor İ.Gözəlova) əsas rollardan birinə - Sahib rolunu ifa etməyə dəvət etmişdi.

Bu gün Akademik Milli Teatrda baş verənlər onsuz da qarşısı boş olan kassaların daha uzaqdan və  daha aydın görünməsinə səbəb olur.

Bəs güllələnən kimlərdir?

Bir neçə onilliklər öncə çəkilmiş eyni adlı Amerika filmi niyə yada düşdü?

Görəsən rəhbərlik etdiyi teatrın adında "Dövlət” sözünü "iqnor” edən "Azər Paşa müəllimin teatrında” əlillik dərəcəsi olan başqa aktyorlar da repressiyaya  məruz qalırmı?

Bəlkə Hüseynov istedadsızdır. (Bu absurd fikri "bəlkə” ilə işlətmək də insana xəcalət hissi gətirir və ölkə prezidentinin imzası ilə ona verilən fəxri ad qarşında məsuliyyət daşımalı olursan).

Müxtəlif saytlarda baxış sayına görə reytinqləri qıran məqalələrin birindən əldə etdiyim məlumata görə Moskvanın "Lenkom” teatrının aktyoru Karaçintsev 12 il əvvəl maşın qəzası nəticəsində ömürlük əlil arabasında qalsa da bu müddət ərzində teatrdan əmək haqqı alır və yalnız teatr mövsümünün açılışında oraya gəlir. Bu gün Azdramaya rəhbərlik etməklə yanaşı, həm də Teatr Xadimləri İttifaqının sədri olan direktor bir aktyora dövlət dəstəyi göstərməyi lazım bilmədi. Onun bu müddət ərzində tabeçiliyində olan populyar aktyorun səhhəti ilə maraqlanmadığını deməyə isə ehtiyac yoxdur.

 

A.Nemətovun səbəbsiz yerə BİRTƏRƏFLİ şəkildə intriqa apardığı İ.Hüseynov bəzi aktyorlardan fərqli olaraq heç zaman heç bir roldan imtina etməmiş,xəstə olanda belə səhnəyə çıxıb rolunu ifa etmişdir və ən əsası:o,şükürlər olsun ki,əlil arabasında deyildir!(Bundansa heç birimiz sığortalanmamışıq!).

İnsanlıq və hümanizm prinsipləri bir tərəfə, rəhbər  SƏBƏBSİZ olaraq işdən azad etdiyi aktyorla bağlı görəsən  öz vicdanı qarşısında nə cavab verir? Axı vicdan məhkəməsində nə müstəntiq olur, nə şahidlər, nə zərərçəkən, nə də zərərçəkənin qohumları:və  burada sadaladığın bəhanələrin və "əsaslı” arqumentlərin tək bircə dinləyicisi olur: aldada bilmədiyin ÖZÜN...

A.Nemətov bu sənət ocağına gələndən sonra repertuarda olan bir çox tamaşaları "arxiv”ə göndərdi.

Təbiətən sakit və teatrda aktyorların dediyinə görə heç zaman heç kəslə kiçicik mübahisəsi belə olmayan İ.Hüseynovun cəmi 5-6 dəfə üzünü gördüyü direktorla da ədavəti olmayıb. "İ.Hüseynov heç bir tamaşada məşğul deyil”  damğasının da əsası yoxdur: 1.11.2012-ci ildən Azdramada çalışan İ.Hüseynov 5 ilin ilk  3 ilində 6 tamaşada müxtəlif obrazlar canlandırmış, "Qoca kloun tələb olunur” (Matey Vişnek, tərcümə edəni Dilsuz Mustafayev) tamaşasında konferansye, "Nadir şah”da (Yunis Oğuz, rejissor Gümrah Önər) eyni zamanda oynadığı 4 rol, "Kölgə” (Kvarts, rejissor Nicat Kazımov), tamaşasındakı həkim,”Sənətkarın taleyi”ndəki (Elçin, rejissor İranə Tağızadə )qraf Viktor və s. obrazlar) Nemətovun direktor olduğu müddətdə isə  o, səbəbsiz olaraq "qara siyahı”ya salınır.

Yuxarıda adı çəkilən səhnə əsərləri repertuardan çıxarıldığı üçün  orada oynadığı  obrazlarla vidalaşmış aktyor , hansı səbəblərdənsə repertuardan çıxarılması mümkün olmayan,aktuallığını demək olar ki, itirməkdə olan, "Nazirin xanımı”(Nuşiç,rejissor M.Fərzəlibəyov) əsərindəki köməkçi obrazında xəstəlik müddətində-yəni  bülletendə olduğu zaman(30.11.2017) səhnəyə çıxıb  rolunu oynadı.Razılaşın ki, belə "intizamsızlıq” hər aktyora xas xüsusiyyət deyildir.

2017-ci ilin mart ayında  "güzəşt” edən "humanist” direktorun "Onda ərizəni avqustdan yazsın”  sözlərindən sonra mübarizə aparmağı sadəcə bacarmayan aktyor ərizə yazdı və o  aylarda cərrahiyyə əməliyyatı olunduğu üçün ərizə "işə düşmədi”.Zamansa yaxınlaşmaqda idi. "Günahı”ını öyrənmək istəyən aktyor dəfələrlə direktorun qəbuluna getsə də, saatlarla öz qrim otağında gözləyəndən sonra direktordan "mənfi” cavab gəlmişdi.Teatrda(eləcə də kinoda) bu günə kimi hər hansı bir roldan imtina etməyən və ya müxtəlif səbəblərdən   rejissoru "yarı yolda qoyub”,onu  yeni aktyor axtarışlarına düçar etməyən İ.Hüseynov  gərginlik içərisində sabaha ümidlə sənəti ilə məşğul olmaqda idi.

Səbəbsizlik anlayışı absurd fikir kimi səslənsə də,bu həqiqətdir. Amma  direktoru da "başa düşmək olar”:  "xəbər daşıyıcıları”nın dilindən eşitdiyi(bəlkə də eşitmədiyi)yanlış informasiyalara görə keçirdiyi  "repressiv islahat”ları əsaslandırıb özünü rüsvay edə bilməzdi. Bu repressiyanın  hədəfləri  Fuad Poladov kimi xalq,İlham Hüseynov kimi əməkdar və Murad İsmayıl kimi səhnədə ilk addımlarından istedadı bəlli olan həyalı aktyorlar idi.

 

Hər hansı bir yalanı və yanlışlığı qələmimin "həndəvəri”nə buraxmamağa söz verdiyim üçün  teatrda yeni nəfəs hesab edilən aktyor  Hikmət Rəhimovun adını çəkmədim: ancaq  həqiqət naminə deyim ki, sonuncunun  sakit təbiətli olmaması direktoru "qorxutmadı” və o,heç kəs üçün sirr olmayan "obyektiv”  əsaslarla  Rəhimovu işdən azad etdi.Bununla da Akademik Milli Dram teatrının səhnəsində az qala inqilab hesab edilən "Qatil”(E.Əfəndiyev) tamaşası  tamaşaçılar və teatr üçün hələlik  xatirəyə çevrildi.

Qayıdaq  atılmış hələlik sonuncu ədalətsiz addıma-daha doğrusu son "qurban”a:

Hüseynovla əlaqə saxlamağın mənasız olduğunu bilib telefonu cibimə qoydum.Bircə onu öyrənə bildim ki, hüquqlarına sahib ola bilməyən aktyor  Musiqili Teatrın səhnəsində növbəti  aylarda  Sahib roluna "sahib”lik edəcək..Bu isə o deməkdir ki, növbəti dəfə  kassada biletlər satılacaq,tamaşadan sonra  onunla şəkil çəkdirmək üçün uzun bir növbə yaranacaq, və o, növbəti dəfə pərəstişkarlarından qəbul etdiyi gülləri xanım həmkarlarına bağışlayacaqdır...

 

Müstəqil  Azərbaycan Respublikası növbədənkənar prezident seçkilərinə hazırlaşır.Ölkə prezidenti cənab İlham Əliyev Ümummilli liderimiz, mərhum Heydər Əliyev cənablarının yolunu davam etdirməklə  uğurlu daxili və xarici siyasət yeridir..Bu günlərdə ölkə prezidenti  tərəfindən  fəxri adlara görə verilən təqaüdlərin artırılması barədə imzalanan fərman əsil sənət adamlarına- o cümlədən, "Ən yaxşı kişi rolunun ifaçısı”(Ukraynanın Dneprodzejinski şəhəri,2011) adını daşıyan İ.Hüseynova  da şamil edilmişdir.

 

İstedadlı aktyorların çoxminlik fanat ordusuna saymazlıq göstərən-deyərdim ki, düşmən kəsilən  Nemətov

kimi məmurlar  səhnə üçün yaranan belə insanları "özəlləşdirdiyi” sənət ocağından  bəlkə də "gəlmə” adıyla uzaqlaşdırmaqla  xalqın narazılığına səbəb olur, insanlarda  aparılan siyasətə qarşı inamsızlıq yaradırlar.

Azdramanın "taleyi”nə  məsul Nemətovun siyasəti barədə sözü ucuzlaşdırmağa ehtiyac yoxdur və "Ezop” dili  də işə yaramır:çünki, cahil insanı başa salmaq daha asandır,nəinki incəsənətə və  bu  "kompüterləşmiş”dövrdə günü-gündən sayı azalan teatr tamaşaçısına qarşı yeridilən məqsədyönlü siyasətin icraçısını bu yoldan döndərmək! Bu siyasətin adını isə deməyə ehtiyac yoxdur; görünən dağa bələdçi lazım olmadığı kimi ...

MƏMUR ÖZBAŞINALIĞI VƏ YA A. NEMƏTOVUN "TI NE MOY AKTYOR” adlandırdığı "seçilmişlər”.

ALLAH SƏNƏ RƏHMƏT ELƏSİN, MİRZƏ CƏLİL!!!

Bu gün bu sənət ocağında baş verənləri görsəydin,”Molla Nəsrəddin” demişkən,  gözlərini yumub doyunca  "xaxx-xaaa” edib gülər, sonra fikrə dalardın: XX1 əsrin başlanğıcında yaşamadığın üçün təəssüf etməzdin.Görün nələr baş verir: məlumdur ki, teatrlarda daxili intizam qaydalarına əsasən aktyor  işə yalnız tamaşa və məşq günündə gəlir: bu gün Azər Paşa müəllim ayağı aylarla teatra dəyməyən aktyorların qarşısında bir sənətkarı "proqul” maddəsi ilə -5-10 günü "qanuniləşdirib”işdən azad edir.

 

Yazımın mövzusu  "Ölülər” idi. Dahi Mirzə Cəlil dünyasına müraciət etmək fikrim vardı. Amma...

Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram teatrında məni nələr gözləyəcəyindən xəbərsiz idim...

 

"Həm ziyarət, həm ticarət” zərb-məsəlinə əsasən "Vicdan haqqı” tele-serialının(R.İsax) aktyorlarından  da müsahibə götürmək istəyirdim. Nə əməkdar artist İlham Hüseynovu tapa bildim, nə də Murad İsmayılı...İkincinin Rus Dram Teatrına keçdiyini dedilər, məsuliyyətli bir insan olan Hüseynovsa heç bir səbəb olmadan "intizamsız” adı ilə  işdən azad olunmuşdu: özü də MADDƏ İLƏ. .Xalq artisti R.Novruz və əməkdar artist H.Nəsirovanı da tapa bilmədim, amma ümidvaram ki, onlar "proqul” etməmişdi, sadəcə onların tamaşa və məşq günü deyildi.

 

Əməkdar artistlər: İ.Hüseynov və  H.Nəsirova barəsində "Kaspi” qəzetinin 24.11.2016-cı il tarixli nömrəsində dərc olunan "Obrazlar qalereyası və ya iki aktyorun teatrı”(S.Rəsulova) məqaləsini də oxumuşdum.

 

Yollandım  əməkdar artistin kirayədə tək  yaşadığı evə.Təəssüf ki, onun qonaqpərvərliyi ilə kifayətlənməli oldum: bu barədə heç nə danışmaq istəmədi.Jurnalist araşdırmalarımı davam etdirmək məqsədilə yenidən  teatra qayıtdım.İçəri daxil ola bilməsəm də, ehtiyatla danışan  aktyorlardan məlumat ala bildim: heç kəslə-o cümlədən rəhbərliklə ədavəti olmayan,  aktyor direktorun ona qarşı  atdığı  bu analoqu olmayan  addımı   cavablandırmasa da, onun aktyor həmkarları arasında direktoru dəstəkləyən tapılmadı.Əlbəttə, bəlkə də direktorun tapşırığı ilə sosial şəbəkələrdə bu məqalələri  paylaşanlara hədə-qorxu gəlib onları "blok”a atan t 1-2 tanınmış aktyordan başqa.

 

Teatrın divarları xaricində isə aktyorlar bəzi təfərrüatları mənə izah etdi.Əvvəla hörmətli oxucuya xatırladım ki, işçi 1 ay müddətində  hər-hansı bir məsələ ilə bağlı yazdığı ərizəni geri götürmək hüququna malikdir və bu 1 ay  bülletendə olduğu müddət bitdikdən sonrakı 1 ay hesab olunur. Yəni yanvarın 18-də bülleteninin vaxtı bitmiş İ.Hüseynov fevral ayının 18-nə kimi ərizəsini geri götürmək barədə yeni ərizə yaza bilər və yazdı.Onu öz ərizəsi ilə işdən çıxarmağın qeyri-mümkün olduğunu görən Nemətovsa "tənbəllik etməyib”  aktyorların giriş-çıxış kartına aylarla  "həsrət qalan” turniket aparatını açdırır və  İ.Hüseynovu "proqul”lara görə işdən asanlıqla azad edə biləcəyini düşünür.

 

Adlarını çəkmək istəmədiyim sənət yoldaşlarının dedikləri məni sözün əsil mənasında dəhşətə gətirdi: 1 il əvvəl məcburən yazdığı ərizə "nimdaş” olduğu üçün yeni ərizə yazmaq istəməyən aktyorun "qanunla” işdən azad olunması  üçün direktor Həmkarlar İttifaqının iclasını "sifariş verir”. Kollektivin onlarla həmkar  üzvü olsa da bu  legitim olmayan "iclas”da  1 otağa "doluşan”   5-6 nəfərin  səmimi söhbətlərinə qulaq asmalı olan aktyor "öz xoşu ilə” getməyin "zəruriliyi” barədə "dəyərli tövsiyə” alır.(Yəqin ki,oxucu səmimi ifadəsinin dırnaq içində olmamasına diqqət yetirdi.Həqiqətən də İlhama qarşı  səmimi olan iş yoldaşları etiraz etməyin yersiz olduğunu düşünsələr də haqsızlığı inkar etmirdilər).,Amma həmin "iclas”da İ.Hüseynovun "Niyə hər gün işə gəlmək qaydaları başqalarına şamil edilmir?” sualına "qanunvericiliyə uyğun” cavab verildi: "Onlar işdə sayılır, sənsə yox”.O halda aktyor sonuncu xahişini səsləndirir: " Mənim"proqul” günlərimi ödənişsiz  hesab etmək-yəni  əmək haqqımdan çıxmaq olmazmı?” Cavab yəqin ki, bəllidir:əlbəttə olmaz, axı Nemətov "fərman imzalayıb” (ŞƏRHSİZ)

Uzun illər rəhbər vəzifədə işləyən Azər Paşa müəllim görünür Həmkarlar İttifaqları barədə Nizamnamədən bixəbər olduğu kimi  əmək məcəlləsi ilə bağlı,o cümlədən dövlətin zəhmətkeşlərin  sosial müdafiəsi ilə bağlı  qanunvericiliyinin müvafiq  maddələrindən də xəbərsizdir.Ona başa salan olmalı idi ki, bütün dünyada   "profsoyuz” deyilən qurum  rəhbərin  "cəza aləti” yox, həmkarların-zəhmətkeşlərin hüquqlarını müdafiə,onları təmsil edən və həmkarların  hüquqlarını rəhbərlikdən-hakimiyyətdən tələb edən  təşkilat kimi tanınır. A.Nemətovsa haqsız danışmaqdan "yorulmurdu”:”İ.Hüseynov bülleten götürüb serialda çəkilir” deyən direktor  yaxşı  bilirdi ki, yalnız tamaşa və məşq günü işə gələn aktyorun bülletenə ehtiyacı yoxdur: o da ola İ.Hüseynov kimi bülletendə olan günlərdə  səhnəyə çıxıb oynayan aktyorun.O ki, qaldı  bülletenə- tabeçiliyində olan işçinin-konkret olaraq  ağır cərrahiyyə əməliyyatı keçirən əməkdar artistin ən azı telefonla  sağlamlığı ilə bircə dəfə maraqlansaydı, onda heç olmazsa,  qanunvericiliklə bağlı  faydalı məlumatlar alardı və bilərdi ki, bülletenə ehtiyacı olmayan aktyorun 3-cü dərəcəli əlillik sənədini alması üçün  6 aylıq müvəqqəti əmək qabiliyyətindən məhrum olma sənədi-yəni bülleten tələb olunur.

 

İnsani dəyərlərə söykənib işçisinə baş çəkməyi lazım bilməyən direktor, təbii ki, aktyorun xəstə yatdığı Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin Tədris Cərrahiyyə  klinikasına məxsus  palatanın qarşısındakı  pərəstişkarları və İ.Hüseynova gətirilən təzə çiçəkləri də görə bilməzdi...

Nemətovdan əvvəl bu teatra rəhbərlik etmiş İsrafil İsrafilovun tabeçiliyində olan işçilərin-eləcə də onların övladlarının həyatını xilas etmək üçün  maddi yardımlarını əsirgəmədiyini,yəqin ki, çox az adam bilir.Belə işlər...

 

O ki, qaldı Mədəniyyət nazirliyinin kollegiya iclasında illərlə oynamayan aktyorlar barədə deyilənlərə-bunların İlham Hüseynova heç bir aidiyyatı yoxdur:bir də ki, məşğulluğu olmayan aktyorun özünün-özünə rol verməsi faktı  dünyanın heç bir teatrında "qeydə alınmayıb”.

 

A.Nemətova ünvanlanmış "Açıq məktub”da soyqırım ifadəsi diqqətimi cəlb etdi və qarşıya yeni faktlar çıxdı.”Ne moy aktyor” olanların demək olar  ki, hər biri istedadını sübuta yetirmişlər idi: "Herastratı unudun”(Qriqoriy Qorin,rejissor M.Ələkbərzadə ) kimi mürəkkəb, "Qatil”(E.Əfəndiyev,rejissor M.Ələkbərzadə) kimi  psixoloji yüklü, eyni zamanda xüsusi səhnə plastikası tələb edən əsərlərdə fərqli  obrazlar yaratmış Hikmət Rəhimov, "Vicdan haqqı”tele-serialında(R.İsax) Fariz, "Müsyö İbrahim və Quran çiçəkləri”(Eric-Emanuel Schmitt) tamaşasında yəhudi oğlan-Moses  obrazlarını ustalıqla ifa edən,yaraşıqlı səhnə görünüşünə malik olan, ikincidə xalq artisti Fuad Poladovla tərəf-müqabil  kimi çıxış edən  Murad İsmayıl .Hikmət Rəhimov kimi istedadlı aktyorun teatrdan çıxarılması ilə bağlı  və digər haqsızlıqlara dözməyib istefa verən xalq artisti Fuad Poladovu və  əməkdar artist İlham Hüseynovu  bu siyahıya əlavə etsək belə, siyahı bitmir.Buna deyərlər əsil SOYQIRIM.

 

A.Nemətovun "sevimli”ləri  isə,(o aktyorlara hörmət əlaməti olaraq adlar çəkmirəm) əsasən onun tələbələridir:istedadlı və ya istedadsız olmasından asılı olmayaraq.Maraqlı bölgüdür: deyilmi?

 

Ədalət naminə deyim ki, vaxtilə  əfsanəvi Həsən Turabov da özü demişkən,"cavanlığına salıb”  Azdramanın direktoru,rəhmətlik Ədil İsgəndərova  demişdi: "Deyirlər Siz Mehdi Məmmədovun tələbələrini qəbul etmirsiniz?” Direktorsa qəzəblənmişdi: "Bunu mənim düşmənlərim deyir, qulaq asma”.

 

Qoy Nemətov da sübut etsin ki, bu belə deyil.Amma  səhvləri etiraf etməyə özündə  cəsarət tapmaq  və böyüklük edib bu səhvi düzəltmək üçün NƏ tələb olunduğunu bilməyən varmı?.(ŞƏRHSİZ).

 

Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin rəsmilərinə yəqin ki, sirr deyildir ki,: məmur özbaşınalığı, təkəbbür və ən dəhşətlisi-ƏDALƏTSİZliklə  şedevr səviyyəsinə qalxa biləcək səhnə əsərlərinin yaranacağını düşünmək sadəlövhlükdür.Çünki TEATR MƏBƏDDİR və bu məbədin kassalarının qarşısı izdihamlı tamaşaçı ordusu ilə dolu olmalıdır:haqqı tapdalanmış-səhnədən kiminsə ərköyünlüyü ilə haqsız olaraq  uzaqlaşdırılmış, hər hansı bir sənətkarın etiraz edən pərəstişkarları və müxbirlərlə yox! Belə məmurların   apardığı birtərəfli intriqalar və süni şəkildə təşkil edilmiş "iclas”lar əsəb sarsıntılarına səbəb olur  və  unutmayaq ki,sənətkarın gələcək çəkilişləri və səhnə fəaliyyətində iz qoyacaq bu haqsızlığın zərbələri  aktyorun sağlamlığına  və sənətə dəyəcəkdir.

 

P.S.:Həyatda onu tanımayanlar  qarşısında İmran kimi məkrli, hiyləgər və təhlükəli insanı görəcəyini təsəvvür edir.Amma  sadalananlardan sözün əsil mənasında bixəbər olan İ.Hüseynova yaxından bələd olandan sonra heyrətə gəlirsən:insan rəzilliyi barədə   təsəvvürə malik  olmadan  İmran obrazını  son dərəcə təbiiliklə canlandırmağın necə mümkün olması sualı qarşısında aciz qalırsan...