2Nüvə enerjisi düşündüyümüz qədər "təmiz” deyil. Atom elektrik stansiyaları az miqdarda, lakin təhlükəli radioaktiv tullantılar yaradır və onların düzgün utilizasiyası tələb olunur. Burada əsas problem zamandır: radioaktiv materiallar zamanla zərərsizləşir, lakin bu proses yüz minlərlə il çəkə bilər. Lakin tədqiqatçılar qrupu bu gözləmə müddətini minilliklərdən yüzilliklərə endirə biləcək üsul tapıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə BGR nəşri yazır.

ABŞ Energetika Nazirliyi yaxınlarda Tomas Cefferson adına Milli Sürətləndirici Laboratoriyanın atom elektrik stansiyalarının tullantılarının idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi proqramına rəhbərlik edəcəyini açıqlayıb.

Layihə "Nuclear Energy Waste Transmutation Optimized Now (NEWTON)” adlı təşəbbüs çərçivəsində hissəcik sürətləndiricilərindən istifadə edərək işlənmiş nüvə yanacaq çubuqlarının radioaktiv parçalanma müddətini 100 000 ildən təxminən 300 ilə endirməyi hədəfləyir.

Əgər "NEWTON” layihəsi uğurlu olarsa, mühəndislər bu texnologiyanı 30 il ərzində nüvə tullantılarının zərərsizləşdirilməsi üçün istifadə edə bilərlər. Bu, yalnız mövcud texnologiyalar əsasında mümkündür. Gələcək inkişaflarla bu müddətin onilliklərə qədər azaldılması da istisna edilmir.

Video oyunlarda ("Fallout” kimi) göstərildiyi kimi, radiasiyanı sadəcə "çəkib çıxarmaq” mümkün deyil. "NEWTON” layihəsi təhlükəli radioaktiv izotopları daha az radioaktiv izotoplara çevirməklə işləyir. Bu materiallar yenə də təhlükəli qalır, lakin idarə olunması daha asan olur.

Cefferson laboratoriyasının hissəcik sürətləndiricisi yüksək enerjili proton şüalarını civə kimi materiallara yönləndirir. Bu proses materialdan neytronların ayrılmasına səbəb olur və "spalling” (parçalanma) adlanır. Neytronlar işlənmiş nüvə yanacağı ilə birləşərək materialın radioaktivliyini azaldır. Bu reaksiyanın əlavə üstünlüyü kimi elektrik enerjisi də istehsal oluna bilər.

Sistemin işi başa çatdıqdan sonra çevrilmiş material ya təhlükəsiz şəkildə 300 il müddətinə basdırılır, ya da yenidən emal edilərək "faydalı istifadə” üçün yönləndirilir.

ABŞ Energetika Nazirliyi "NEWTON” proqramına 8,17 milyon dollar qrant ayırıb. Vəsaitlər birbaşa sürətləndirici tikintisinə deyil, onun effektivliyinin artırılmasına yönəlib.

Birinci istiqamət SRF (superkeçirici radio tezlikli) hissəcik sürətləndiricilərinin komponentlərinin təkmilləşdirilməsidir. Hazırda belə qurğular niobiumla örtülür və aşağı temperaturda superkeçirici olur. Lakin bu, bahalı soyutma sistemləri tələb edir. Tədqiqatçılar niobiumun üzərinə qalay qatının əlavə edilməsinin səmərəliliyi artırıb-artırmayacağını yoxlayırlar.

İkinci istiqamət isə SRF rezonatorlarının maqnetron vasitəsilə qidalandırılmasıdır. Alimlər bu yanaşmanın mümkün olduğunu düşünsələr də, enerji tələbatını və rezonatorla uyğunluğu dəqiq müəyyənləşdirmək istəyirlər. Effektivlik burada əsas rol oynayır.

Əgər Cefferson laboratoriyası uğur qazansa, bu texnologiya nüvə enerjisini daha da "təmiz” və idarəolunan edə bilər.

Aydın