Çin ordusu hərbi idarəetmədə süni intellektdən (Al) getdikcə daha fəal istifadə edir. Bununla yanaşı, Pekin təcrübəli komandirlərin sayının azalması ilə üzləşir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Yaponiyanın Aoyama Universitetinin beynəlxalq münasibətlər üzrə professoru Cehvan Lim “War on the Rocks” üçün yazdığı məqalədə bu ziddiyyətə diqqət çəkib.

Müəllifin sözlərinə görə, son illərdə Çin Xalq Azadlıq Ordusunun qəzetində dəfələrlə vurğulanıb ki, süni intellekt məlumatları təhlil edə, qərar variantları hazırlaya və informasiyanın əldə olunması ilə hərəkətə keçilməsi arasındakı vaxtı azalda bilər. Lakin son qərarı yenə də insan verməlidir.

Limin araşdırmasına görə, komandirin yekun qərar vermək hüququnu birbaşa təsdiqləyən nəşrlərin sayı 2018-ci ildəki 45-dən 2025-ci ildə 153-ə yüksəlib.

Eyni zamanda, Çin hərbi rəhbərliyi genişmiqyaslı kadr təmizləmələri ilə üzləşib. 24 yanvar 2026-cı ildə Çinin Müdafiə Nazirliyi Mərkəzi Hərbi Komissiyanın sədr müavini Çjan Yusya və Birləşmiş Qərargahın rəhbəri Lyu Çjenlinə qarşı araşdırma aparıldığını açıqlayıb.

Müəllifin bildirdiyinə görə, onların vəzifədən uzaqlaşdırılmasından sonra 2022-ci ildə Si Szinpin tərəfindən komissiyaya təyin edilmiş altı üzvdən yalnız ikisi qalıb: Çin liderinin özü və hərbi müfəttişlikdə təcrübəsi olan, lakin döyüş şəraitində qoşunlara komandanlıq etməmiş Çjan Şenmin.

“Xalq Azadlıq Ordusu təcrübəli komandirlərin əvəzolunmaz olduğunu məhz onların sayının getdikcə azaldığı bir vaxtda vurğulayır”, deyə Lim qeyd edir.

Komandanlıq böhranı dərinləşir

Lim vurğulayır ki, problem Mərkəzi Hərbi Komissiyanın hüdudlarından kənara çıxır. 2025-ci ilin sonunda Myao Hua vəzifədən uzaqlaşdırıldıqdan sonra Siyasi İşlər Departamentinə rəhbərlik edən şəxsin müavini də vəzifəsindən kənarlaşdırılıb.

Bir sıra hərbi dairələrdə adətən yüksək rütbəli generalların tutduğu vəzifələrə general-leytenantlar təyin olunub. Məqalədəki qiymətləndirmələrdən birinə görə, Çin ordusunda əsas vəzifələrin yalnız təxminən beşdə biri daimi olaraq komplektləşdirilib.

Pekin hərbi sahədə süni intellektin inkişafını sürətləndirir

Bu fonda Pekin hərbi sahədə süni intellektin inkişafını sürətləndirir. Müəllif 2026-cı ilin martında “Foreign Affairs” jurnalında dərc edilmiş araşdırmaya istinad edir. Araşdırmaya görə, Çin hərbçiləri artıq silahların hədəfə tuşlanması, kibermüharibə əməliyyatları, sualtı müşahidə və qərar qəbuletmə prosesində süni intellekti fəal şəkildə sınaqdan keçirirlər.

Tədqiqatçıların ehtimallarından biri budur ki, Çin rəhbərliyi süni intellekti zabit korpusunun bir hissəsinin zəifliyini və kifayət qədər təcrübəyə malik olmamasını kompensasiya etmək vasitəsi kimi nəzərdən keçirə bilər.

Lakin Limin sözlərinə görə, məhz Çin hərbi mətbuatı komandirlərin maşınlarla tam əvəzlənməsi ideyasını dəstəkləmir. Nəşrlərdə süni intellekt ilk növbədə informasiyanın emalı və qərar variantlarının hazırlanması vasitəsi kimi təqdim olunur. Qərara görə məsuliyyət isə insanın üzərində qalır.

Təhrif olunmuş məlumatlar əsas təhlükədir

Digər problem bu sistemlərin işləyəcəyi məlumatların keyfiyyətidir. Müəllif qeyd edir ki, Çin hərbi mətbuatında təhrif olunmuş, natamam və ya saxtalaşdırılmış məlumatların yaratdığı risklər barədə çox yazılır.

Bununla belə, bu risklər komandirləri real vəziyyəti gizlətməyə sövq edə biləcək siyasi təmizləmələrlə demək olar ki, əlaqələndirilmir.

“Müstəqil və dürüst hesabat verməyi təhlükəli edən siyasi nəzarət nə qədər sərtləşirsə, hərbi süni intellektin asılı olduğu məlumatlar da bir o qədər keyfiyyətsiz olur”, deyə müəllif yazır.

Onun sözlərinə görə, bu, qapalı dövrə yaradır: cəzalandırılmaqdan qorxan zabitlər bölmələrin döyüş hazırlığı göstəricilərini şişirdə bilər. Nəticədə insanların səhvlərini kompensasiya etməli olan süni intellekt təhrif edilmiş məlumatlarla işləyəcək.

Beləliklə, texnologiya problemi aradan qaldırmaq əvəzinə, yanlış məlumatlara avtomatik təsdiqlənmiş qiymətləndirmə görüntüsü verə bilər.

“Al sonda Si Szinpin üçün bir mərcə çevrilə bilər: texnologiyanın onun özünün siyasi nəzarət sistemi tərəfindən institusional səviyyədə vurulmuş zərəri kompensasiya edə biləcəyinə edilən mərc”, deyə Lim fikrini yekunlaşdırır.

Aydın