Məktəb yalnız bilik verilən məkan deyil, həm də uşaqların dünyagörüşünün formalaşdığı, sosial münasibətləri öyrəndiyi və gələcək vətəndaş kimi yetişdiyi mühitdir. Bu baxımdan, təhsil müəssisələrində vahid geyim qaydaları, dünyəvi təhsilin mahiyyəti və dini inanclara münasibət ətrafında yaranan müzakirələrə emosional yanaşmadan daha çox, hüquq, bərabərlik və cəmiyyətin maraqları kontekstində baxmaq vacibdir.
Dünyəvilik dini dəyərlərin inkarı deyil, dövlətin və təhsil sisteminin hər hansı dini dünyagörüşünün təsiri altında fəaliyyət göstərməməsi prinsipidir. Eyni zamanda, dini etiqad azadlığına hörmət və müxtəlif inanclara sahib insanların hüquqlarının qorunması da demokratik cəmiyyətin əsas prinsiplərindəndir. Buna görə də vahid məktəbli forması məsələsini hicaba və ya dindar insanlara münasibətlə eyniləşdirmək müzakirənin mahiyyətini daraldır.
Məsələnin digər mühüm tərəfi isə dinin siyasi məqsədlər üçün istifadə olunmasıdır. Dini inancların qarşıdurma yaratmaq, cəmiyyəti qütbləşdirmək və insanları bir-birinə qarşı qoymaq vasitəsinə çevrilməsi həm ictimai həmrəyliyə, həm də dinin özünün mənəvi mahiyyətinə zərər vura bilər.
AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun baş elmi işçisi, filologiya elmləri doktoru, “Ədəbi Turan Kitab Fondu”nun rəhbəri Esmira Fuad bu barədə Qaynarinfo-ya açıqlamasında bildirib ki, vahid məktəbli forması məsələsi hicaba qarşı münasibət kimi təqdim edilməməlidir. Alimin sözlərinə görə, məktəbli formasının əsas məqsədlərindən biri uşaqlar arasında zahiri və sosial fərqləri azaltmaq, onların diqqətini təhsilə yönəltməkdir.
“Məktəbli formasının mahiyyəti uşaqların bir-birindən fərqlənməməsidir”, deyə Esmira Fuad vurğulayıb.
O qeyd edib ki, eyni geyim standartlarına riayət edilməsi şagirdlər arasında maddi imkanlardan qaynaqlanan fərqlərin ön plana çıxmasının qarşısını almağa kömək edə bilər. Məktəb mühitində bir uşağın digərindən geyiminə, aksesuarlarına və ailəsinin maddi vəziyyətinə görə üstün görünməsi arzuolunan hal deyil.
Esmira Fuadın sözlərinə görə, məktəbdə zahiri görünüşlə bağlı müəyyən qaydaların tətbiqi yalnız şagirdlərə deyil, müəllimlərin geyim mədəniyyətinə də aid edilə bilər. Dəbdəbəli geyimlər, nəzərəçarpan aksesuarlar və zahiri görünüşdəki kəskin fərqlər bəzən şagirdlərin diqqətini təhsildən yayındıra bilər. Bu baxımdan, məktəb mühitində sadəlik və səliqənin qorunması, həmçinin uşaqlar arasında maddi imkanlardan qaynaqlanan fərqlərin qabardılmaması əhəmiyyətlidir.
Alim qeyd edib ki, məktəblərdə zahiri görünüşlə bağlı tətbiq olunan tələbləri yalnız hicab məsələsi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Yuxarı sinif şagirdlərinin makiyajla məktəbə gəlməsinə qoyulan məhdudiyyətlər də məktəb mühitində ümumi qaydaların qorunması ilə bağlıdır. Bu baxımdan, müzakirəni yalnız dini geyim məsələsi üzərində qurmaq düzgün olmazdı.
Esmira Fuad hesab edir ki, müəllimlərin geyimi məsələsində də müəyyən estetik çərçivələrin və səliqə prinsiplərinin qorunması vacibdir. Çünki məktəb yalnız bilik ötürülən deyil, eyni zamanda davranış və münasibət mədəniyyətinin formalaşdığı yerdir. Müəllimin geyimi və davranışı şagirdlərin diqqətinə təsir göstərə, onların məktəb mühitindəki münasibətlərinə müəyyən istiqamət verə bilər.
Alim bununla belə, vahidlik prinsipinin bütün insanların eyni düşünməli olduğu mənasına gəlmədiyini diqqətə çatdırıb. Onun fikrincə, şagirdlərin dünyagörüşü və inancları fərqli ola bilər, lakin məktəb mühitində ortaq qaydaların mövcudluğu təhsilin təşkilinə xidmət edir.
“Bu yanaşma dinə və hicaba qarşı münasibət kimi başa düşülməməlidir. Söhbət məktəbdə mövcud olan qaydalardan gedir”, deyə o bildirib.
Esmira Fuadın fikrincə, vahid məktəbli forması ətrafında aparılan müzakirələrdə dini inanclara sahib insanlara münasibət məsələsi xüsusi həssaslıqla nəzərə alınmalıdır. Məktəblərdə geyim qaydalarının tətbiqini hicablı qadınlara qarşı münasibət kimi təqdim etmək düzgün deyil. Çünki dini geyimə üstünlük verən insanların hüquq və ləyaqətinə hörmətlə yanaşmaqla təhsil müəssisələrində ümumi qaydaların qorunması məsələləri bir-birindən fərqləndirilməlidir.
“Hicablı qadınlarımız cəmiyyətimizin üzvləridir, onlar bizim vətəndaşlarımız, xalqımızın bir hissəsidir. Onlara hörmətlə yanaşırıq və ayrı-seçkiliyi qəbul edə bilmərik”, deyə alim vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, dini inancları fərqli olan insanları qarşı-qarşıya qoymaq, onların arasında süni sərhədlər yaratmaq cəmiyyətin bütövlüyünə xidmət etmir. İnsanların dini baxışlarına görə təhqir olunması, alçaldılması və ya ayrı-seçkiliyə məruz qalması yolverilməzdir. Eyni zamanda, fərdi dini seçimlərlə dövlət təhsil müəssisələrində tətbiq olunan ümumi qaydalar arasındakı münasibətlər də qanunvericilik və hüquqların qorunması prinsipləri çərçivəsində müzakirə olunmalıdır.
Azərbaycan Konstitusiyasına görə, ölkəmiz dünyəvi dövlətdir, din dövlətdən ayrıdır və dövlət təhsil sistemi dünyəvi xarakter daşıyır. Konstitusiya, həmçinin vicdan azadlığını və dini etiqadın sərbəst müəyyənləşdirilməsini təmin edir. Bu prinsiplər bir-birinə zidd deyil: dünyəvi təhsil sistemi ilə dini etiqad azadlığına hörmət eyni hüquqi çərçivənin mühüm elementləridir.
Esmira Fuad hesab edir ki, məktəbli forması və hicab ətrafında yaranan müzakirələrdə əsas diqqət məsələnin mahiyyətindən yayındırılmamalıdır. Onun fikrincə, cəmiyyətdə mövcud olan həssas mövzular üzərindən qarşıdurma yaratmaq istəyən qüvvələrin mümkün təsirlərini də nəzərə almaq lazımdır.
Alim hesab edir ki, dini inancların siyasi məqsədlər üçün vasitəyə çevrilməsi təhlükəli nəticələr doğura bilər. Tarix göstərir ki, dini kimlikdən siyasi səfərbərlik və düşmənçilik yaratmaq məqsədilə istifadə edildikdə, cəmiyyətlərdə dərin parçalanmalar, zorakılıq və qanlı münaqişələr baş verə bilər. Bu təhlükə yalnız bir dinə aid deyil. Müxtəlif dini ənənələrdə də inancların hakimiyyət, siyasi maraqlar və qarşıdurma naminə istismar edilməsi halları yaşanıb.
Burada mühüm məqam dinin özünü qarşıdurmanın səbəbi kimi təqdim etməməkdir. Dini inanclar milyonlarla insan üçün mənəvi dayaq, əxlaqi dəyərlər və mərhəmət mənbəyidir. Problem həmin inancların insanları bir-birinə qarşı qoymaq, siyasi məqsədlərə nail olmaq və ya cəmiyyətdə gərginlik yaratmaq üçün istismar edilməsindən yaranır.
Esmira Fuadın yanaşmasına görə, Azərbaycan cəmiyyətində də bu kimi məsələlərə ayıq və düşünülmüş şəkildə yanaşılmalı, dini həssaslıqlar üzərindən süni qarşıdurmaların yaranmasına imkan verilməməlidir. Məktəblər, müəllimlər, direktorlar, şagirdlər və valideynlər mübahisələrin hədəfinə çevrilməməli, hər kəsin hüquq və ləyaqətinə hörmət edilməlidir.
Esmira Fuad söhbət zamanı milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasının da vacibliyini vurğulayıb. Onun fikrincə, uşaqların kamil vətəndaş kimi yetişməsi üçün onlara yalnız bilik vermək kifayət etmir. Gənc nəslə ailəyə, Vətənə, xalqa, dövlətə, milli mədəniyyətə və adət-ənənələrə hörmət aşılanmalıdır.
Alim Azərbaycanın kəlağayı, şal və digər ənənəvi geyim elementlərini xatırladaraq bildirib ki, xalqımız tarix boyu öz milli-mənəvi dəyərlərini qorumağa çalışıb. Sovet dövründə mövcud olmuş məhdudiyyətlərə baxmayaraq, bir çox adət-ənənələr yaşadılıb, milli kimliyin mühüm elementləri nəsildən-nəslə ötürülüb.
Onun fikrincə, bu gün də uşaqlara milli mədəniyyətin, tariximizin və dövlətçilik ənənələrimizin öyrədilməsi təhsilin mühüm istiqamətlərindən biri olmalıdır. Bununla yanaşı, milli dəyərlərə bağlılıq dünyaya qapalı olmaq və ya başqa xalqların mədəniyyətinə hörmətsizlik etmək anlamına gəlməməlidir.
“İnsan əvvəlcə özünü tanımalı, öz xalqını və millətini sevməlidir. Özünü və öz köklərini tanımadan dünyanı dərindən dərk etmək çətindir”, deyə Esmira Fuad qeyd edib.
Təhsilin əhəmiyyətinə toxunan Esmira Fuad elmin insan həyatındakı rolunun xüsusi vurğulanmasının vacibliyini də qeyd edir: “Həzrəti Məhəmməd deyib ki, beşikdən qəbir evinədək elm öyrənin, elm Çində də olsa, onun ardınca gedin. Bu ifadələr elmin dəyərini vurğulayan kəlamlar kimi tanınır. Uşaqların savadlı, dünyagörüşlü və kamil vətəndaş kimi yetişdirilməsi cəmiyyətin əsas vəzifələrindəndir. Təhsil insanın düşüncə qabiliyyətini inkişaf etdirir, dünyanı daha dərindən dərk etməsinə və fərqli fikirlərə anlayışla yanaşmasına kömək edir”.
Aydın
