Gündəlik həyatda elə xərclərimiz var ki, onları xərc hesab etmirik. 5 manat kofe, 6 manat qəlyanaltı, 6 manat taksi, 4 manatlıq xırda alış-veriş... Ayrı-ayrılıqda baxanda bu məbləğlər böyük görünmür.
Amma problem də elə bundadır.
Bu kiçik xərclər hər gün təkrarlananda büdcəmizə ciddi təsir edir.
İnsan böyük məbləğ xərcləyəndə bunu hiss edir. 500 manatlıq telefon, 300 manatlıq geyim və ya 200 manatlıq alış-veriş yadda qalır. Amma gün ərzində etdiyimiz 2-5 manatlıq ödənişlərin çoxunu xatırlamırıq.
Ayın sonunda isə eyni sual yaranır: “Maaş hara getdi?”
Çox vaxt cavab böyük alış-verişlərdə olmur. Pulumuz hər gün etdiyimiz xırda xərclərə gedir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, maliyyə savadlılığında bu vəziyyət “latte effekti” adlanır. Bu anlayış kiçik görünən, amma tez-tez təkrarlanan xərclərin zamanla böyük məbləğə çevrilməsini ifadə edir.
Gündə 5 manat ildə 1 825 manat edir
Sadə bir hesab aparaq.
Hər gün 5 manat xərcləyən insan ayda 150 manat pul xərcləyir. Bir ildə isə bu məbləğ 1 825 manat edir.
Əgər bu xərc yalnız iş günlərində edilirsə, il ərzində təxminən 1 300 manat edir.
Gündə 10 manat xərcləsək, bir ildə 3 650 manat edir.
Gündə 15 manat xərcləsək, bu rəqəm 5 475 manata çatır.
Bura böyük alış-verişlər daxil deyil. Söhbət kofedən, qəlyanaltıdan, taksidən, çatdırılmadan və digər xırda xərclərdən gedir.
Problem vərdişə çevrilən xərclərdədir
Bütün kiçik xərcləri lazımsız saymaq olmaz.
Məsələn, hər gün kofe içmək insan üçün vacibdirsə və bu xərc büdcəsində nəzərdə tutulubsa, problem yoxdur.
Əsas məsələ həmin xərcləri idarə edə bilməkdir.
Problem insanın fərqinə varmadan etdiyi xərclərdə yaranır.
İstifadə etmədiyimiz abunəliklər buna nümunədir. Hər gün aldığımız qəlyanaltılar da belədir. Evdən yemək götürə bildiyimiz halda tez-tez yemək sifariş etmək də büdcəyə təsir edir.
Qısa məsafəyə hər dəfə taksi ilə getmək də eyni nəticəni yaradır.
Bunların hər biri kiçik xərcdir. Amma hamısı birlikdə böyük məbləğ edir.
İnsanlar niyə bu xərcləri hiss etmir?
Bunun sadə bir səbəbi var.
Böyük məbləğ xərcləyəndə daha çox düşünürük. Məsələn, 500 manatlıq əşya almaq üçün qərar verməzdən əvvəl bir neçə dəfə fikirləşirik.
Amma 3 manatlıq alış-veriş zamanı çox düşünmürük.
“Cəmi 3 manatdır” deyib alırıq.
Sonra yenə 3 manat.
Sonra 5 manat.
Sonra 6 manat.
Beləcə, xırda xərclər yığılır.
Ən vacib məsələ də budur: xərc kiçik olduğu üçün onu hiss etmirik, amma həmin xərc təkrarlandığı üçün pul çoxalaraq gedir.
Kartla ödəniş etmək də bunu asanlaşdırır
İndi kartla və ya telefonla ödəniş etmək çox asandır.
Bir neçə saniyəyə ödəniş edirik və məsələ bitir.
Əlimizdən nağd pul çıxmadığı üçün xərclədiyimizi də əvvəlki kimi hiss etmirik.
2 manat, 4 manat, 6 manat...
Ödəniş edirik və bir müddət sonra bunu unuduruq.
Ayın sonunda isə bütün bu ödənişlər bir yerdə qarşımıza çıxır.
Gündə 5 manat qənaət etsək...
Əgər hər gün ehtiyacımız olmayan 5 manatlıq xərci azaltsaq, ayda 150 manat saxlaya bilərik.
Bir ildə isə 1 825 manat pul yığmaq mümkündür.
Bu pulla borcun bir hissəsini bağlamaq olar. Ehtiyat fondu yaratmaq olar. Təhsilə və ya başqa bir məqsədə yönəltmək olar.
Əsas məsələ qənaət etdiyimiz pulu yenidən xərcləməməkdir.
Bütün xırda xərclərdən imtina etmək lazım deyil
Məsələ kofe içməmək deyil.
Məsələ taksidən heç vaxt istifadə etməmək də deyil.
Əsas məsələ pulumuzu hara xərclədiyimizi bilməkdir.
Məsələn, hər gün 5 manatlıq kofe alırıqsa, ayda 150 manat xərcləyirik. Bu xərc bizim üçün normaldırsa və büdcəmizə uyğundursa, problem yoxdur.
Amma ayın sonunda “150 manat hara getdi?” deyiriksə, burada düşünmək lazımdır.
Bir ay bütün xərcləri yazaq
Bunu yoxlamağın ən asan yolu bütün xərcləri yazmaqdır.
Bir ay ərzində xərclədiyimiz hər manatı qeyd edək.
Kofe – 5 manat.
Market – 5 manat.
Taksi – 6 manat.
Qəlyanaltı – 3 manat.
Çatdırılma – 4 manat.
Abunəlik – 8 manat.
Ayın sonunda siyahıya baxaq.
Çox güman ki, ən çox təəccübləndirən böyük alış-veriş yox, xırda xərclərin sayı olacaq.
Məsələn, 3 manatlıq xərc ayda 20 dəfə təkrarlanırsa, 60 manat edir.
Bir ildə isə 720 manat.
Deməli, problem 3 manatın böyük və ya kiçik olmasında deyil. Problem həmin 3 manatın neçə dəfə xərclənməsindədir.
“Maaşım çatmır” deməzdən əvvəl...
Əlbəttə, hər kəsin gəliri fərqlidir. Bəzi insanlar üçün maaş həqiqətən də gündəlik xərclərə çatmır.
Amma bir sualın cavabını bilmək hamımız üçün vacibdir:
“Mən qazandığım pulun nə qədərini və hara xərclədiyimi bilirəmmi?”
Bu suala cavab versək, harada qənaət edə biləcəyimizi də daha asan görərik.
Bəzən büdcəni düzəltmək üçün daha çox qazanmaq yox, əlimizdə olan pulu düzgün xərcləmək kifayətdir.
Çünki bəzən pulumuz böyük alış-verişə yox, hər gün dediyimiz “cəmi 3 manatdır” sözünə gedir.
Günay İlqarqızı
Şərhlər