Yer mənşəli bəzi mikroorqanizmlərin Ayın müəyyən bölgələrində ən azı bir həftə yaşaya biləcəyi müəyyənləşib. Bu nəticə Ay səthinin əvvəllər düşünüldüyü qədər əlverişsiz olmaya biləcəyini göstərməklə yanaşı, gələcək insan missiyaları zamanı Ayın çirklənməsinin qarşısının alınması məsələsini də aktuallaşdırır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Science Advances jurnalında dərc olunan araşdırmada məlumat verilib.

Astronavtlar “Apollo” proqramından sonra Ay səthinə ayaq basmayıblar. Lakin bu vəziyyətin yaxın illərdə dəyişməsi gözlənilir. ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi “Artemis” proqramı, həmçinin Çin və Rusiyanın birgə həyata keçirməyi planlaşdırdığı layihə çərçivəsində 2030-cu illərdə Ayın cənub qütbünə insan göndərilməsi nəzərdə tutulur.

Ayın cənub qütbünün seçilməsinin əsas səbəblərindən biri burada daim kölgədə qalan ərazilərdə su buzunun olmasıdır. Su həm həyat təminatı, həm də digər kosmik missiya əməliyyatları üçün mühüm resurs hesab olunur.

Ayın bəzi bölgələri mikrobların yaşaması üçün əlverişli ola bilər

Ay səthinin böyük hissəsi həddindən artıq temperatur dəyişiklikləri və güclü radiasiya səbəbindən həyat üçün əlverişsiz hesab edilir. Lakin qütb bölgələrindəki daim kölgədə qalan ərazilər zərərli ultrabənövşəyi şüalardan nisbətən qorunur.

Tədqiqatçılar Ayın səthinin relyefini və müxtəlif bölgələrdəki şəraiti təhlil edib, daha sonra bu göstəriciləri Yer mənşəli mikroorqanizmlərin yaşama imkanları ilə müqayisə ediblər.

Araşdırmanın nəticələrinə əsasən, Ayın qütb bölgələrinin əhəmiyyətli hissəsində mikroorqanizmlərin müəyyən müddət yaşamasına imkan verən səth şəraiti mövcuddur.

Tədqiqata rəhbərlik edən NASA-nın Goddard Kosmik Uçuş Mərkəzinin tədqiqatçısı Prabal Saxena bildirib ki, Ayın qütblərindəki şəraitin bəzi mikroorqanizmlərin yaşaması üçün nə dərəcədə əlverişli ola biləcəyini araşdırmaq qərarına gəliblər.

Onun sözlərinə görə, son tədqiqatlar Ay qütblərinin səthindəki şəraitin unikal olduğunu göstərib. Eyni zamanda bəzi bakteriya və göbələklərin kosmik şəraitə məruz qaldıqda kifayət qədər davamlı olduğu müəyyənləşdirilib.

Tədqiqat zamanı NASA-nın “Lunar Reconnaissance Orbiter” aparatının uzaqdan zondlama məlumatlarından istifadə edilərək “Artemis” proqramı çərçivəsində insanın enişi üçün nəzərdən keçirilən müxtəlif ərazilərin şəraiti modelləşdirilib.

Daha sonra kosmik aparatlarda geniş yayılan və gələcək missiyalar zamanı təsadüfən Ay səthinə daşınması ehtimalı yüksək olan bakteriya və göbələk növləri seçilərək onların müxtəlif bölgələrdə yaşamaq qabiliyyəti qiymətləndirilib.

Göbələk 7 günə qədər yaşaya bilər

Tədqiqatçıların diqqət çəkdiyi ərazilər arasında Nobile Rim və Connecting Ridge bölgələri də var. Alimlərin fikrincə, bu ərazilərdə mikroorqanizmlərin müəyyən müddət yaşaya biləcəyi əhəmiyyətli sahələr mövcuddur.

Xüsusilə Aspergillus göbələyinin modelləşdirilmiş şəraitdə yüksək davamlılıq göstərdiyi müəyyənləşdirilib. Göbələyin Ayın bəzi kölgəli ərazilərində 7 Yer gününə qədər yaşaya biləcəyi hesablanıb.

Saxena bildirib ki, Aspergillus tədqiqatda ən davamlı mikroorqanizm olub. Onun qalın hüceyrə divarları və tünd piqmentləri rentgen şüaları, kosmik radiasiya və ultrabənövşəyi şüalardan qorunmasına kömək edir.

Bununla belə, alimlər hesab edirlər ki, bu mikroorqanizmlərin Ay səthində aktiv şəkildə böyüməsi və çoxalması ehtimalı yoxdur. Onların daha çox metabolik fəaliyyətlərini minimuma endirdikləri, yəni kriptobioz vəziyyətinə keçərək müəyyən müddət sağ qala bildikləri düşünülür.

Ayın çirklənməsi riski artır

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, Yer mikroblarının Ay səthində müəyyən müddət sağ qala bilməsi gələcək kosmik missiyaların planlaşdırılması zamanı nəzərə alınmalıdır.

Bu, həm Ay səthinin Yer mənşəli mikroorqanizmlərlə çirklənməsinin qarşısının alınması, həm də gələcəkdə Ayda fəaliyyət göstərəcək ekipajların təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətlidir.

Saxenanın sözlərinə görə, tədqiqat yalnız mikroorqanizmlərin sağ qalmasını araşdırıb, onların Ayda böyüməsi və çoxalmasını yox. Buna baxmayaraq, nəticələr Ayın bəzi bölgələrinə elmi və əməliyyat baxımından mikrobioloji həyat perspektivindən fərqli yanaşmağın vacibliyini göstərir.

Alimlər həmçinin Yer mənşəli mikroorqanizmlərin meteorit və süxur mübadiləsi vasitəsilə Ay səthinə təbii şəkildə də çatmış ola biləcəyini qeyd edirlər.

Saxena bildirib ki, Yer və Ay arasında hissəcik və meteorit transferi baş verir. Buna görə də Yer mikroblarının artıq Ay səthinə çatması və müəyyən müddət orada sağ qalması ehtimalı istisna edilmir.

Alimin fikrincə, Ay müəyyən mənada Yer, Günəş və kosmik mühit haqqında keçmişdən məlumat saxlayan “zaman kapsulu” rolunu oynaya bilər və onun araşdırılması hələ də bir çox elmi sirrin üzə çıxarılmasına imkan verə bilər.