Mənzil almaqla uzun müddət kirayədə yaşamaq arasında seçim etmək xüsusilə gənc ailələr üçün aktual məsələlərdən biridir. Öz mənzilinə sahib olmaq yaşayış sabitliyi yaratsa da, böyük ilkin ödəniş və kredit öhdəlikləri ailə büdcəsinə təsir göstərə bilər. Kirayədə qalmaq isə daha çevik seçim olsa da, uzunmüddətli yaşayış xərcləri və mənzil sahibinin tələbləri ilə bağlı qeyri-müəyyənliklər yaradır.
Bəs mövcud şərtlər daxilində mənzil almaq, yoxsa uzun müddət kirayədə yaşamaq daha məqsədəuyğundur? Gənc ailələr bu qərarı verərkən hansı amilləri nəzərə almalıdırlar?
Əmlak məsələləri üzrə ekspert Fərid Cəfərli Qaynarinfo-ya açıqlamasında mənzil almaqla kirayədə qalmaq arasında seçim edərkən hər iki variantın maliyyə tərəflərinin müqayisə edilməli olduğunu vurğulayıb:
“Mənzil almağın əsas üstünlüyü uzunmüddətli perspektivdə yaşayış sabitliyi yaratmasıdır. Şəxs öz mənzilində yaşayır, kirayə müqaviləsinin yenilənməsi və ev sahibinin mənzili boşaltmaq tələbi kimi risklərlə daha az üzləşir. Əgər mənzil kreditlə alınırsa, ödənişlər eyni zamanda əmlak üzərində mülkiyyətin formalaşmasına xidmət edir.
Amma mənzil almaq böyük ilkin kapital tələb edir. Bundan başqa, təmir, sığorta, vergi və digər mümkün xərclər, eləcə də ipoteka faizləri nəzərə alınmalıdır. Mənzilə qoyulan vəsaitin hamısı istənilən anda nağd pula çevrilə bilən aktivdə saxlanılmır.
Kirayənin üstünlüyü isə çeviklikdir. Şəxs iş yeri dəyişdikdə, başqa şəhərə köçdükdə və ya ailə vəziyyəti dəyişdikdə daha rahat hərəkət edə bilər. Eyni zamanda, böyük ilkin ödəniş etmədən yaşayış problemini həll edir və sərbəst vəsaitini başqa məqsədlər üçün saxlaya bilir.
Lakin uzun müddət kirayədə yaşadıqda ödənilən vəsait mənzil üzərində mülkiyyət yaratmır. Üstəlik, kirayə haqqının gələcəkdə dəyişməsi və mənzilin boşaldılması tələbi kimi qeyri-müəyyənliklər mövcuddur.
Əsas məsələ isə odur ki, mənzil almaq həmişə maliyyə baxımından daha sərfəli deyil, kirayədə qalmaq da həmişə vəsait itkisi demək deyil. Düzgün seçim konkret şəxsin maliyyə vəziyyəti və hər iki variantın ümumi xərcləri müqayisə edilməklə müəyyənləşdirilməlidir”.
Fərid Cəfərli gənc ailələrin mənzil qərarı verərkən maliyyə dayanıqlılığını əsas meyar kimi götürməli olduqlarını qeyd edib:
“Gənc ailələr üçün qərarın əsas meyarı maliyyə dayanıqlılığı olmalıdır. Mənzil sahibi olmaq mühüm sosial və iqtisadi məqsəddir, lakin bu məqsədə çatmaq ailənin büdcəsini həddindən artıq risk altına salmamalıdır.
Əgər ailənin sabit gəliri, kifayət qədər ilkin ödənişi və gözlənilməz xərclər üçün ehtiyat vəsaiti varsa, uzunmüddətli mənzil alışı məqsədəuyğun ola bilər. Bu halda aylıq ödəniş ailənin digər əsas xərclərini məhdudlaşdırmamalıdır.
Əgər ilkin ödəniş üçün bütün yığımlar sərf olunacaqsa, gəlir qeyri-sabitdirsə və kredit ödənişi ailə büdcəsinə ciddi təzyiq göstərəcəksə, bir müddət kirayədə qalmaq və ilkin kapitalı artırmaq daha rasional seçim ola bilər.
Bununla yanaşı, ailənin yaşayış planı da nəzərə alınmalıdır. Yaxın illərdə iş və ya yaşayış yerinin dəyişməsi ehtimalı yüksəkdirsə, kirayənin çevikliyi əhəmiyyətli üstünlük yaradır. Əgər ailə uzun müddət eyni ərazidə yaşamağı planlaşdırırsa, mənzil almağın uzunmüddətli faydası arta bilər.
Mənim tövsiyəm odur ki, mənzil almaq qərarı sosial status və ya bazarda qiymətlərin artması qorxusu ilə deyil, ailənin real maliyyə imkanları əsasında verilsin.
Bu səbəbdən bazarı qiymətləndirərkən yalnız bir rəqəmə əsaslanmaq olmaz. Kirayə qiymətləri, mənzil təklifi, faktiki sövdələşmələr, gəlirlərin səviyyəsi və yaşayış xərcləri birlikdə təhlil edilməlidir.
Mənzil almaqla kirayədə qalmaq arasında seçimdə də universal cavab yoxdur. Uzunmüddətli yaşayış sabitliyi və maliyyə imkanları uyğun gəlirsə, alış məqsədəuyğun ola bilər. Lakin borc yükü ailənin büdcəsini təhlükə altına salırsa, kirayədə qalmaq daha sağlam maliyyə qərarı ola bilər.
Məncə, bu müzakirənin mərkəzində qiymətlərin statistik olaraq artması və ya azalması deyil, mənzilin vətəndaş üçün nə dərəcədə əlçatan olması dayanmalıdır. Çünki daşınmaz əmlak bazarının uğuru yalnız əmlakın bahalaşması ilə deyil, insanların təhlükəsiz və dayanıqlı yaşayış imkanlarına sahib olması ilə ölçülməlidir”.
Günay İlqarqızı
