Yeni və təəccüblü araşdırmanın nəticələri göstərir ki, insan intellektinin ən yüksək dövrü, görünür, artıq geridə qala bilər.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Your Tango” nəşri yazır.
Nəşrin bildirdiyinə görə, yaxşı xəbər odur ki, bu, insanların öz günahı deyil və onlar baş verənləri yanlış hiss etmirlər. İddialara əsasən, bu gün insanlar həqiqətən də getdikcə daha az düşünmə qabiliyyəti nümayiş etdirirlər. Pis xəbər isə odur ki, bu tendensiya geniş miqyas alıb.
Məqalədə vurğulanır ki, insan intellektinin zəifləməsinə dair narahatlıq doğuran nəticələr yalnız cüzi geriləməni göstərən ayrı-ayrı tədqiqatlarla məhdudlaşmır.
“Financial Times” qəzetinin topladığı məlumatlar intellektin müxtəlif göstəricilərini araşdıran bir sıra elmi tədqiqatlara əsaslanır.
Nəşr yazır ki, bu araşdırmalar müasir insanların diqqəti cəmləmək və məntiqi düşünmək qabiliyyətlərinin zəiflədiyinə dair ümumi mənzərə yaradır.
Araşdırmalar göstərir ki, diqqəti cəmləmə müddəti, məntiqi düşünmə qabiliyyəti və problemləri həll etmək bacarıqları kəskin şəkildə pisləşir.
Geriləmə diqqətin cəmlənməsi müddətindən tutmuş məsələlərin həlli bacarığına və riyazi savadlılığa qədər müxtəlif sahələri əhatə edir. Riyazi savadlılıq dedikdə ədədlərlə işləmək, riyazi anlayışları başa düşmək və onlardan istifadə etmək qabiliyyəti nəzərdə tutulur.
Geriləmə təkcə uşaqlarla məhdudlaşmır
Bildirilir ki, problem yalnız müasir uşaqlara aid deyil. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (İƏİT) böyüklərin bacarıqlarının beynəlxalq qiymətləndirilməsi proqramının nəticələri də müxtəlif yaş qruplarında göstəricilərin aşağı düşdüyünü göstərir.
Bununla belə, bəzi göstəricilər ABŞ-da vəziyyətin dünyanın digər ölkələri ilə müqayisədə daha ağır olduğunu ortaya qoyur.
Məsələn, İƏİT-in məlumatına görə, iddiaların əsaslılığını təhlil edərkən və qiymətləndirərkən riyazi düşünmə qabiliyyətindən istifadə edə bilməyən insanların dünya üzrə payı 25 faiz artıb. ABŞ-da isə bu göstəricinin artımı 35 faiz təşkil edib.
Burada söhbət yalnız hesablamalardan deyil, məntiqi düşünmə bacarığından da gedir.
Pandemiya əsas səbəb deyil?
Nəşr qeyd edir ki, intellekt səviyyəsinin aşağı düşməsini izah etmək üçün COVID-19 pandemiyasını əsas səbəb kimi göstərmək rahat olsa da, problemin kökləri daha əvvələ gedib çıxa bilər.
“Əlbəttə, pandemiya təhsil prosesində ciddi fasilələrə səbəb oldu və 2020-ci ildə baş verən hadisələrin uzunmüddətli nəticələri yarandı. Bu nəticələri tam anlamaq üçün, ehtimal ki, illər lazım olacaq. İstənilən müəllimdən soruşmaq kifayətdir”, – deyə məqalədə bildirilir.
Bununla yanaşı, testlərin nəticələri intellekt göstəricilərinin, görünür, hələ 2012-ci ildə zəifləməyə başladığını göstərir. Bəzi qiymətləndirmələrə əsasən, 2012–2018-ci illər arasında qeydə alınan geriləmə pandemiya dövründə və ondan sonra müşahidə edilən azalmadan daha böyük olub.
Nəşrin məlumatına görə, orta məktəbi bitirən 18 yaşlı gənclər diqqətlərini cəmləməkdə çətinlik çəkdiklərini bildirirlər. Onilliklər ərzində sabit qalan bu göstərici 2010-cu illərdə pisləşməyə başlayıb.
Smartfonlar və rəqəmsal məzmunun təsiri
Məqalədə bu tendensiyanın geniş yayılmış smartfon istifadəsi ilə əlaqəli ola biləcəyi ehtimalı irəli sürülür.
Son illərdə, xüsusilə gənclər arasında mütaliə göstəricilərinin kəskin şəkildə aşağı düşdüyü qeyd olunur.
Nəşrin fikrincə, müasir texnologiyalardan istifadə üsulları və məzmunun əsasən passiv şəkildə istehlak edilməsi insanın idrak qabiliyyətlərinə mənfi təsir göstərə bilər. Sonsuz lent sürüşdürmə vərdişi, məqalədə bildirilir ki, oyun avtomatlarının istifadəçini davamlı şəkildə cəlb edən mexanizmlərini xatırladır.
Bu cür istifadə vərdişləri asılılıq meyli ilə yanaşı, psixi sağlamlığın pisləşməsindən tutmuş ABŞ-da uşaqlar və gənclər arasında savadsızlıqla bağlı ciddi problemlərədək müxtəlif mənfi nəticələrlə əlaqələndirilir.
Məqalədə təhsilə və müəllimlərə qarşı cəmiyyətdə, eləcə də hökumət səviyyəsində formalaşan mənfi münasibətin bu tendensiyanın dəyişməsini çətinləşdirə biləcəyi də vurğulanır.
Bununla belə, təqdim olunan nəticələr intellektin bütün insanlarda eyni şəkildə və mütləq sürətlə zəiflədiyini qəti şəkildə sübut etmir. Araşdırmalar müxtəlif idrak bacarıqlarındakı dəyişikliklərə işarə edir və bu dəyişikliklərin səbəblərini müəyyənləşdirmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.
Aydın
