Azərbaycanın Qafqaz dağlarının yüksəkliyində yerləşən Xınalıq zamanın sınağından çıxmış nadir yaşayış məskənlərindən biridir. Dəniz səviyyəsindən 2180 metr yüksəklikdə yerləşən bu kənd dünyanın ən hündür daimi yaşayış məntəqələrindən biri olmaqla yanaşı, 5 min ildən artıq tarixə malik ən qədim yaşayış yerlərindən biri hesab olunur.

Özünəməxsus mədəniyyəti, dili və möhtəşəm dağ mənzərələri ilə seçilən Xınalıq əsrlər boyu demək olar ki, dəyişmədən qorunub saxlanmış həyat tərzini nümayiş etdirir. Kəndin tarixi və mədəni əhəmiyyəti UNESCO tərəfindən də tanınıb. "Xınalıq xalqının mədəni landşaftı və "Köç Yolu" transhumans marşrutu" Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilərək burada qorunan yarımköçəri həyat tərzi beynəlxalq səviyyədə qiymətləndirilib.

Xınalığın qədim ruhu

Xınalıq tarix və mədəniyyətin ayrılmaz şəkildə qovuşduğu nadir məkanlardan biridir. Burada yaşayan xınalıqlılar özlərini "Kətdid" adlandırır və bölgədə başqa heç bir xalqın danışmadığı xınalıq (ketş) dilində ünsiyyət qururlar. Bu dil mürəkkəb quruluşa və özünəməxsus səslərə malikdir. Kəndin əsrlərlə təcrid olunmuş vəziyyətdə qalması və ənənəvi yarımköçəri maldarlığın davam etdirilməsi yerli əhalinin öz mədəniyyətini və adətlərini minilliklər boyu qorumasına imkan verib.

Əhalinin sayı mövsümdən asılı olaraq dəyişir. Yaz və yay aylarında yaylaq mövsümü ilə əlaqədar kənddə əhalinin sayı artır.

Xınalığın memarlığı da qədim ənənələrin izlərini daşıyır. Dik dağ yamaclarında tikilmiş daş evlər pilləvari şəkildə bir-birinin üzərində yerləşir. Aşağıdakı evin damı yuxarıdakı ev üçün həyət funksiyasını yerinə yetirir. Yerli daşlardan və ənənəvi tikinti materiallarından istifadə olunması evlərin qışda isti qalmasına və məkanın səmərəli istifadəsinə şərait yaradır. Kəndin dar küçələri ilə hərəkət edərkən bəzən müxtəlif səviyyələrə çıxmaq üçün evlərin kənarında yerləşən pilləkənlərdən istifadə etmək lazım gəlir.

Əfsanələr və inanclar

Xınalıq zəngin əfsanələri ilə də tanınır. Yerli sakinlərin söylədiklərinə görə, Nuhun gəmisi yaxınlıqdakı dağlardan birində dayanıb və kənd əhalisi Nuh peyğəmbərin nəslindəndir. Bu rəvayət tarixi fakt kimi qəbul edilməsə də, kəndin dumanlı dağlarla əhatələnmiş mənzərəsi ona xüsusi ovqat qatır.

Kənddə XII əsrə aid "Cümə" məscidi və islamdan əvvəlki dövrə aid olduğu ehtimal edilən müqəddəs ziyarətgahlar, o cümlədən kəndin yaxınlığındakı "Atəşgah" qorunub saxlanılıb.

Xınalığa necə getmək olar?

Bakıdan Xınalığa avtomobillə getmək mümkündür. Bunun üçün avtomobil icarəyə götürmək və ya sürücülü nəqliyyat sifariş etmək olar. Öz avtomobili ilə yola çıxanlara dağ yollarındakı vəziyyəti əvvəlcədən yoxlamaq tövsiyə olunur. Çünki torpaq sürüşmələri və qar uçqunları səbəbindən yollar bəzən bağlana bilər.

Bakıdan Qubaya müntəzəm avtobuslar da işləyir. Təxminən 3 saat 20 dəqiqə davam edən səfərdən sonra Qubadan Xınalığa taksi və ya digər nəqliyyat vasitələri ilə getmək mümkündür.

Xınalıq Bakıdan təxminən 230 kilometr məsafədə yerləşir. Quba kəndə gedən son böyük yaşayış məntəqəsi sayılır. Burada ərzaq almaq və nağd pul çıxarmaq tövsiyə olunur, çünki Xınalıqda bankomat yoxdur.

Qubadan kəndə gedən asfalt yol təxminən 1,5–2 saat davam edir. Yol dar və çoxsaylı döngələrdən ibarət olsa da, ümumilikdə yaxşı vəziyyətdədir.

Xınalıqda görüləcək yerlər

Xınalığa gələnlər ilk növbədə qədim daş evlərin yerləşdiyi küçələri gəzə, kəndin özünəməxsus memarlığını yaxından görə bilərlər.

Kiçik Xınalıq Muzeyində kəndin tarixi, xınalıqlılara məxsus məişət əşyaları, qədim alətlər və fotoşəkillərlə tanış olmaq mümkündür.

"Cümə" məscidi və digər müqəddəs ziyarətgahlar kəndin dini və tarixi irsinin mühüm hissəsini təşkil edir.

Kəndin müxtəlif nöqtələrindən açılan Qafqaz dağlarının mənzərələri Xınalığın əsas cazibələrindən biridir.

Bundan əlavə, qonaqlar yerli sakinlərin gündəlik həyatını izləyə, çobanların sürüləri ilə hərəkətini görə, ənənəvi yun corabların toxunmasını və məşhur Xınalıq xalçalarının hazırlanmasını müşahidə edə bilərlər.

Dağ yürüşlərini sevənlər üçün də müxtəlif marşrutlar mövcuddur. Onlardan ən məşhurlarından biri qədim "Köç Yolu"nun bir hissəsi olan Xınalıq–Laza marşrutudur.

Səyyahların təəssüratı

Məqalə müəllifləri bildirirlər ki, Bakıda avtomobil icarəyə götürərək Xınalığa yollanıblar. Yolun bir hissəsində körpünün uçması səbəbindən alternativ marşrutdan istifadə etməli olublar. Sıldırım eniş-yoxuşlar və avtomobildə yaranan texniki problemlər səfəri çətinləşdirsə də, onlar bu səyahəti həyatlarının ən yaddaqalan təcrübələrindən biri kimi qiymətləndiriblər.

Onların sözlərinə görə, kənd sakinlərinin qonaqpərvərliyi xüsusi diqqət çəkib. Yerli ailənin qonaq evində qalan müəlliflər dil baryerinə baxmayaraq, səmimi münasibətlə qarşılandıqlarını qeyd ediblər. Hətta ev sahibi Hindistan filmlərinə olan sevgisini bölüşərək köhnə "Bollywood" filmlərindən musiqilər səsləndirib.

Səyahət üçün faydalı məsləhətlər

Xınalığa səfər üçün ən münasib dövr iyun–sentyabr ayları hesab olunur. Qış aylarında güclü qar səbəbindən yollar bağlana bilər.

Dağlıq ərazi olduğundan yay mövsümündə belə isti geyim götürmək məsləhətdir. Rahat yürüş ayaqqabısı da vacibdir.

Kənddə yalnız ailələrin idarə etdiyi qonaq evləri fəaliyyət göstərir. Otel və xəstəxana yoxdur. Buna görə də səfərə çıxarkən zəruri ehtiyacları əvvəlcədən təmin etmək tövsiyə olunur.

Xınalıq minilliklər boyu qorunub saxlanmış mədəniyyəti, dili, memarlığı və təbiəti ilə Qafqazın ən unikal yaşayış məntəqələrindən biridir. Buraya səfər yalnız qədim bir kəndi görmək deyil, həm də tarix, ənənə və insan iradəsinin zaman qarşısındakı davamlılığını yaxından hiss etmək imkanı yaradır. Bu səbəbdən Xınalıq Azərbaycana gələn səyahətsevərlər üçün unudulmaz məkanlardan biri hesab olunur.

Tərcümə: Qaynarinfo.az