Astronomlar hesab edirlər ki, Yer və Mars 4,5 milyard il əvvəl Günəş sistemini formalaşdıran qaz və tozdan ibarət burulğanlı buludda yaranıb. Lakin bu prosesin dəqiq mahiyyəti hələ də tam aydın deyil.
Qaynarinfo xəbər verir ki, “Nature Astronomy” jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada Kopenhagen Universitetinin alimləri hər iki planetin kimyəvi tərkibinin təhlilinə əsaslanan metoddan istifadə edərək onların formalaşmasının ən erkən mərhələlərini rekonstruksiya ediblər. Onlar belə qənaətə gəliblər ki, Yer və Mars, böyük ehtimalla, fərqli yollarla formalaşıb.
Planetlər necə formalaşır?
Alimlər planetlərin formalaşmasının iki əsas üsulunu və onların müxtəlif kombinasiyalarını müəyyən ediblər. Birinci üsul planetesimallar adlanan iri kosmik qayaların toqquşmasını nəzərdə tutur. İkinci üsul isə daha kiçik hissəciklərin iri obyektlər tərəfindən tədricən toplanması – çınqıl akresiyası kimi tanınan prosesdir.
Bununla belə, astronomlar Yer və Mars kimi qayalı planetlərin formalaşmasında bu proseslərdən hansının əsas rol oynadığını hələ də dəqiq bilmirlər.
Nəticələr hər iki formalaşma mexanizmini birləşdirən hibrid modelə işarə edir. Yeni təhlil həmçinin Yer və Marsın 4,5 milyard il əvvəl necə formalaşdığına dair daha ətraflı izah təqdim edir.
Yer və Marsın formalaşma prosesi
Alimlərin hesablamalarına görə, Yerin kütləsinin ən azı 75 faizi süxurların akresiyası hesabına böyüyən iki gənc protoplanetin payına düşür. Planetesimallar isə qalan 25 faizi təşkil edib.
Marsın vəziyyətində isə planetesimallar əsas tikinti materialı olub və onun kütləsinin təxminən dörddə üçünü təşkil edib. Qalan hissə süxurların akresiyası nəticəsində toplanan materialdan ibarət olub.
Tədqiqatın əhəmiyyəti Yerdən kənara çıxır
Formalaşma prosesini rekonstruksiya etmək üçün tədqiqatçılar bu günə qədər qorunub saxlanılan Yer qabığı və mantiyasındakı izləri araşdırıblar. Onlar xüsusilə yüksək temperaturda nisbətən asanlıqla buxarlanan natrium, sink və kalium kimi uçucu elementlərə diqqət yetiriblər.
Bu elementlərin mövcudluğu və ya olmaması planetlərin formalaşması zamanı baş verən proseslərin kimyəvi göstəricisi kimi istifadə edilə bilər.
Astronomlar hesab edirlər ki, bu təhlillər Günəş sistemindən kənarda yerləşən planetlərin öyrənilməsinə də kömək edə bilər. Gələcək kosmik missiyalar Yerə bənzər planetləri axtaracaq və onların xüsusiyyətlərini araşdıracaq. Bu tədqiqatların mühüm istiqamətlərindən biri həmin planetlərin kimyəvi tərkibinin müəyyənləşdirilməsi olacaq. Bu isə onların səthindəki şərait barədə məlumat əldə etməyə imkan verəcək.
Aydın
Şərhlər