1961-ci ildə baş vermiş nəhəng partlayış nüvə silahlarının çatdığı dəhşətli miqyası bütün dünyaya nümayiş etdirib. Gücü 50 meqatona çatan bu sınaq təkcə hərb tarixini dəyişməyib, həm də onun yaradıcılarından biri olan alimin həyatını tamamilə fərqli istiqamətə yönəldib.

Qaynarinfo xəbər verir ki, 1961-ci il oktyabrın 30-da bəşəriyyət öz əli ilə yaratdığı ən dağıdıcı hadisələrdən biri ilə üz-üzə qalıb. Sovet İttifaqı Arktikadakı Novaya Zemlya arxipelaqında Çar Bombası kimi tanınan nüvə qurğusunu sınaqdan keçirib. Bu hadisə təkcə hərbi sınaq deyil, həm də Yer üzündə qeydə alınmış ən güclü partlayış kimi tarixə düşeb.

50 meqaton gücündə olan partlayışın enerjisi II Dünya müharibəsi ərzində istifadə edilən bütün döyüş sursatının ümumi gücündən təxminən 10 dəfə çox olub. Sovet rəhbərliyi bu sınaq vasitəsilə rəqiblərinə nüvə potensialını nümayiş etdirməyi və çəkindirici təsir yaratmağı hədəfləyirdi.

Silahın arxasında vicdan mübarizəsi

RDS-220 kod adı ilə tanınan və "Bombaların kralı" adlandırılan bu silahın hazırlanmasına fizik Andrey Saxarov və onun komandası rəhbərlik edib. Lakin əldə olunan nəticə layihənin əsas müəllifinin həyatını tamamilə dəyişib. Atom bombasının yaradıcılarından sayılan Robert Oppenhaymer kimi, Saxarov da yaratdığı dağıdıcı silahın mənəvi yükü ilə üzləşib.

O, sonradan nüvə silahlarının yayılmasına qarşı çıxan fəal insan hüquqları müdafiəçisinə çevrilib və 1975-ci ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görülüb. Bununla yanaşı, Sovet İttifaqında hakimiyyətin sərt tənqidçisi kimi təqiblərə məruz qalıb.

Partlayışın texniki xüsusiyyətləri

Sınağın texniki detalları dövrün imkanları nəzərə alındıqda olduqca təsir edici olub. Bomba o qədər ağır olub ki, onu daşıyan təyyarənin partlayış zonasından uzaqlaşmasına vaxt qazandırmaq üçün xüsusi nəhəng paraşüt sistemi hazırlanıb.

Severnı adası üzərində baş verən partlayışdan sonra yaranan alov topunun diametri təxminən 8 kilometrə çatıb. Göbələk formasında olan partlayış buludu isə 64 kilometr hündürlüyə yüksələrək atmosferin yuxarı qatlarına qədər yüksəlib.

Hadisəni lentə alan sovet operatorları yaranan parlaq narıncı kürəni qeyri-adi və sanki fantastik filmləri xatırladan dağıdıcı mənzərə kimi təsvir ediblər.

Partlayışın izi və dünya siyasətinə təsiri

Severnı yaşayış məntəqəsindəki bütün tikililər saniyələr ərzində yerlə-yeksan olub. Lakin bölgədə insan tələfatı ilə bağlı məlumatlar heç vaxt tam şəffaf şəkildə açıqlanmayıb.

Partlayışın zərbə dalğası yüzlərlə kilometr uzağa yayılıb. Hətta Norveç və Finlandiyada belə çoxsaylı pəncərələrin şüşələri sınıb.

Mütəxəssislərin fikrincə, bombanın konstruksiyası radioaktiv çöküntülərin miqdarını gözləniləndən daha aşağı səviyyədə saxlamağa imkan verib.

Bu sınaq nüvə dövrünün ən yüksək nöqtəsi hesab olunsa da, eyni zamanda yeni mərhələnin başlanğıcına çevrilib. Partlayışın yaratdığı beynəlxalq narahatlıq supergüclər üzərində təzyiqi artırıb və nəticədə 1963-cü ildə Nüvə Silahlarının Atmosferdə, Kosmosda və Su Altında Sınaqlarının Qismən Qadağan Edilməsi Müqaviləsinin imzalanmasına zəmin yaradıb.

Bununla belə, nüvə təhlükəsi aradan qalxmayıb. Hazırda dünyada təxminən 12 700 nüvə başlığı mövcuddur. Onların təxminən 90 faizi Amerika Birləşmiş Ştatları və Rusiyanın arsenalındadır, qalan hissəsi isə digər nüvə dövlətləri arasında bölüşdürülüb.

Aydın