Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında zamanın belə aradan qaldıra bilmədiyi təhlükə mövcuddur.
Qaynarinfo xəbər verir ki, tarixin ən böyük nüvə fəlakətlərindən birinin baş verdiyi ərazidə aparılan yeni araşdırma alimlərin illərdir qəbul etdiyi bəzi fərziyyələri yenidən nəzərdən keçirməsinə səbəb olub. Müasir texnologiyalarla aparılan tədqiqatların nəticələri radioaktiv çirklənmənin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqları yenidən gündəmə gətirib. Tədqiqatçıların fikrincə, əsas qeyri-müəyyənlik qarşıdakı illərdə baş verə biləcək hadisələrlə bağlıdır.
40 il keçsə də, təhlükə aradan qalxmayıb
Dünyanın ən böyük nüvə fəlakətlərindən biri kimi tarixə düşən Çernobıl faciəsindən 40 il ötür.
Lakin alimlərin apardığı yeni araşdırma fəlakətin izlərinin gözləniləndən daha uzun müddət qala biləcəyini üzə çıxarıb.
1986-cı ildə baş verən partlayış zamanı ətrafa yayılan bəzi radioaktiv hissəciklərin onilliklər keçməsinə baxmayaraq, demək olar ki, dəyişmədiyi müəyyən edilib.
Həqiqət mikroskopik hissəciklərdə üzə çıxıb
Almaniyadakı Leybnits Hannover Universitetinin və Helmholts Drezden-Rossendorf tədqiqat mərkəzinin alimləri Çernobıldakı nüvə yanacağı qalıqlarını araşdırıblar.
“Journal of Hazardous Materials” jurnalında dərc olunan tədqiqatda partlayış zamanı ətrafa yayılan, adi gözlə görünməyəcək qədər kiçik radioaktiv yanacaq hissəciklərinin zamanla necə dəyişdiyi öyrənilib.
Nəticələr tədqiqatçıları təəccübləndirən mənzərə ortaya qoyub.
Hissəciklər 40 il ərzində demək olar ki, dəyişməyib
Tədqiqatçılar iki fərqli ərazidən götürülmüş altı radioaktiv hissəciyi müasir rentgen texnologiyası vasitəsilə təhlil ediblər.
Analizlər bəzi hissəciklərin təxminən 40 il ərzində xarici təsirlərə məruz qalmasına baxmayaraq, ilkin nüvə yanacağının quruluşunu böyük ölçüdə qoruduğunu göstərib.
Bu nəticə hissəciklərin zaman keçdikcə aşınaraq parçalanacağına dair gözləntilərin bütün hallarda özünü doğrultmaya biləcəyini ortaya qoyub.
Ölçüləri kiçik, yaratdıqları risk isə böyükdür
Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının 4-cü reaktorunda baş verən partlayış zamanı ətrafa böyük miqdarda radioaktiv maddə yayılıb.
Bu maddələr arasında diametri cəmi 8–50 mikrometr olan və “qaynar hissəciklər” adlandırılan nüvə yanacağı qalıqları da olub.
İnsan gözünün görə bilməyəcəyi qədər kiçik olan bu hissəciklər bu gün də Çernobılın Qadağan olunmuş zonasında və ətraf torpaqlarda mövcuddur.
Onların nəfəs yolu ilə orqanizmə daxil olması ciddi təhlükə yarada bilər
Tədqiqatçılar Çernobıldakı radioaktiv yanacaq hissəciklərini quruluşlarına görə üç qrupa ayırıblar.
Bu qruplardan biri partlayışdan sonra təxminən 10 gün davam edən yanğın zamanı əmələ gəlib. Reaktordakı qrafitin yanması nəticəsində nüvə yanacağının bir hissəsi müxtəlif uran oksidlərinə çevrilib.
Bu maddələrin bəziləri asanlıqla mikroskopik toz hissəciklərinə parçalana bilir. Küləklə yayıla bilən radioaktiv hissəciklərin nəfəs yolu ilə orqanizmə daxil olması insan sağlamlığı üçün ciddi risk yarada bilər.
Təhlükə gözləniləndən daha uzun müddət davam edə bilər
Alimlərin fikrincə, bəzi hissəciklərin 40 il ərzində öz quruluşunu böyük ölçüdə qoruması radioaktiv maddələrin ətraf mühitdə uzun müddət qala biləcəyini göstərir.
Tədqiqat qrupu bu hissəciklərin radioaktiv parçalanma məhsullarını və aktinidləri öz daxilində saxlayan davamlı strukturlar olduğunu bildirib.
Bu vəziyyət həmin hissəciklərin gələcəkdə nə vaxt parçalanacağı və tərkiblərindəki radioaktiv maddələri ətraf mühitə nə zaman buraxacağı ilə bağlı suallar doğurur.
Alimlərdən diqqətçəkən xəbərdarlıq
Tədqiqatın müəlliflərindən biri Tobias Vaysenborn əldə edilən nəticələrin Çernobıldakı bütün radioaktiv hissəciklərə şamil edilə bilməyəcəyini vurğulayıb.
O xatırladıb ki, araşdırma zamanı cəmi iki fərqli ərazidən götürülmüş altı hissəcik təhlil edilib. Daha əhatəli nəticələr əldə etmək üçün daha çox nümunənin araşdırılması lazımdır.
Vaysenbornun sözlərinə görə, hissəciklərin əksəriyyəti oxşar sürətlə parçalanmağa başlasa belə, daha davamlı olan bəzi hissəciklər radioaktiv maddələri ətraf mühitə xeyli gec buraxa bilər.
116 min insan evini tərk etmək məcburiyyətində qalıb
26 aprel 1986-cı ildə o vaxtkı Sovet İttifaqının ərazisində yerləşən Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının 4-cü reaktorunda baş verən partlayış tarixdəki ən ağır nüvə qəzalarından biri kimi qeydə alınıb.
Partlayışdan sonra baş verən yanğın nəticəsində böyük miqdarda radioaktiv maddə atmosferə yayılıb.
Fəlakətdən sonra ilkin təxliyə mərhələsində təxminən 116 min insan evini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Pripyat şəhəri başda olmaqla çoxsaylı yaşayış məntəqələri boşaldılıb və stansiyanın ətrafında geniş qadağan olunmuş zona yaradılıb.
İnsanlar getdi, heyvanlar geri qayıtdı
Çernobılın Qadağan olunmuş zonasında fəlakətdən sonrakı illərdə gözlənilməz dəyişiklik baş verib.
İnsanların böyük ölçüdə tərk etdiyi ərazidə vəhşi təbiət yenidən geniş yayılmağa başlayıb. Alimlərin yerləşdirdiyi kamera tələləri canavarları, vaşaqları, çöl donuzlarını, maralları və atları qeydə alıb.
Təxminən 4 300 kvadratkilometr ərazini əhatə edən zona zaman keçdikcə vəhşi təbiətin inkişafını və radiasiyanın canlılara təsirini öyrənmək üçün mühüm tədqiqat sahəsinə çevrilib.
Təbiət yenidən canlanıb, lakin təhlükə aradan qalxmayıb
Çernobılda heyvanların yenidən görünməsi və bitki örtüyünün inkişafı ərazinin tamamilə yaşanmaz bir yerə çevrilmədiyini göstərir.
Lakin alimlər vurğulayırlar ki, təbiətin yenidən canlanması radiasiyanın yaratdığı risklərin aradan qalxması demək deyil. Radioaktiv hissəciklərin uzun müddət öz quruluşunu qoruması onların gələcəkdə ətraf mühitə necə təsir göstərə biləcəyinin hələ də araşdırılmalı olduğunu göstərir.
Aydın
