Azərbaycanda əmək müqaviləsi ilə çalışan şəxslərin hüquq və vəzifələri Əmək Məcəlləsi ilə müəyyən edilir. Qanun işçiyə əmək münasibətlərində bir sıra təminatlar verir, eyni zamanda onun üzərinə müəyyən öhdəliklər qoyur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Əmək Məcəlləsinin 9-cu maddəsinə əsasən, işçinin əsas hüquqlarından biri ixtisasına, peşəsinə və bacarığına uyğun iş və iş yeri seçmək, əmək müqaviləsi bağlamaqdır.

İşçi həmçinin əmək müqaviləsinin dəyişdirilməsi və ya ona xitam verilməsi ilə bağlı işəgötürənə müraciət edə bilər.

Qanunvericiliyə əsasən, işçinin əsas hüquqları bunlardır:

təhlükəsiz və sağlam əmək şəraitində işləmək və belə şəraitin yaradılmasını tələb etmək;
minimum əməkhaqqından aşağı olmayan əməkhaqqı almaq;
iş vaxtından artıq işlədikdə əlavə əməkhaqqı tələb etmək;
əmək funksiyasına daxil olmayan işlərin görülməsinə görə əlavə ödəniş tələb etmək;
iş və istirahət vaxtından istifadə etmək;
illik ödənişli məzuniyyətə çıxmaq;
qanunvericilikdə nəzərdə tutulan sosial və ödənişsiz məzuniyyətlərdən istifadə etmək;
peşə hazırlığını və ixtisasını artırmaq, yeni ixtisasa yiyələnmək;
əmək funksiyasını yerinə yetirərkən əmlakına və sağlamlığına dəymiş zərərin ödənilməsini tələb etmək;
icbari sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta ilə təmin olunmaq;
həmkarlar ittifaqlarının və qanunla yaradılmış digər ictimai birliklərin fəaliyyətində iştirak etmək;
əmək hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etmək;
sosial müdafiə və sosial sığorta hüquqlarından istifadə etmək;
işsizliyə görə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş dövlət dəstəyindən yararlanmaq.
İşçi, eyni zamanda, iş yeri, vəzifəsi, əməkhaqqı və əmək münasibətləri ilə bağlı digər məlumatlar barədə işəgötürəndən arayış tələb edə bilər.

Əmək müqaviləsi və əmək münasibətləri ilə bağlı məlumatları elektron informasiya sistemi vasitəsilə də əldə etmək mümkündür.

Ezamiyyətə göndərilən işçilərin də hüquqları qanunla qorunur. Belə hallarda işçiyə müəyyən edilmiş normalardan az olmayan ezamiyyə xərcləri ödənilməlidir.

Əmək Məcəlləsinin 10-cu maddəsində işçinin əsas vəzifələri də əksini tapıb.

İşçi əmək müqaviləsində nəzərdə tutulan əmək funksiyasını vicdanla yerinə yetirməli, əmək intizamına və müəssisədaxili intizam qaydalarına əməl etməlidir.

Bundan başqa, işçi:

əməyin təhlükəsizliyi qaydalarına riayət etməli;
işəgötürənə vurduğu maddi ziyana görə məsuliyyət daşımalı;
dövlət, kommersiya və vergi sirrini qorumalı;
iş yoldaşlarının hüquq və qanuni mənafelərini pozmamalı;
fərdi və kollektiv əmək mübahisələri üzrə məhkəmə qərarlarını yerinə yetirməli;
qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada işəgötürənin tapşırığı ilə ezamiyyətə getməli;
əmək qanunvericiliyinin tələblərinə əməl etməlidir.

Beləliklə, əmək münasibətlərində işçinin yalnız hüquqları deyil, vəzifələri də qanunla müəyyən edilir. İşçilərin əmək müqaviləsində nəzərdə tutulan hüquqlarını bilməsi və qanunla müəyyən edilmiş öhdəliklərini yerinə yetirməsi əmək münasibətlərinin düzgün tənzimlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Günay