Müsəlman çoxluqlu ölkələrdə qadınlara qarşı ayrı-seçkilik daha çox İslamın qanunvericiliyin əsas mənbəyi olduğu dövlətlərdə müşahidə edilir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu nəticə Moamen Gouda və Niklas Potrafkenin apardığı elmi araşdırmada ortaya çıxıb. Tədqiqatda müsəlman əhalinin üstünlük təşkil etdiyi ölkələrdə gender bərabərliyi müxtəlif göstəricilər əsasında müqayisə edilib.
Araşdırma müəllifləri bildirirlər ki, müsəlman çoxluqlu ölkələrin konstitusiyaları bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənir. Bu səbəbdən həmin ölkələri vahid qrup kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.
Tədqiqatda qadınların iqtisadi, siyasi və sosial hüquqları, eləcə də əmək bazarında iştirakı, təhsil və siyasi proseslərdə təmsilçiliyi kimi göstəricilər nəzərdən keçirilib.
Nəticələr göstərib ki, İslamın qanunvericiliyin mənbəyi kimi daha güclü mövqeyə malik olduğu ölkələrdə qadınlara qarşı ayrı-seçkilik daha qabarıqdır. Xüsusilə qadınların siyasi və sosial hüquqları ilə bağlı göstəricilərdə əhəmiyyətli fərqlər müəyyən edilib.
Müəlliflər eyni zamanda qeyd edirlər ki, müsəlman ölkələrində qadın hüquqlarının vəziyyətini yalnız din amili ilə izah etmək mümkün deyil. Ölkələrin siyasi institutları, iqtisadi inkişaf səviyyəsi və konstitusion quruluşu da gender bərabərliyinə təsir edən amillər sırasındadır.
Araşdırmada əvvəlki elmi işlərə də istinad edilir. Bu tədqiqatlarda müsəlman çoxluqlu ölkələrdə qadınların təhsil, əmək bazarı və siyasi iştirak baxımından daha çox məhdudiyyətlərlə üzləşdiyi göstərilib.
Müəlliflərdən sitat gətirilən əvvəlki araşdırmalardan birində Şəriət ailə hüququnun qanunvericiliyə daha intensiv şəkildə daxil edilməsinin qadınların ali təhsildə iştirakı, parlamentdə təmsilçiliyi və qeyri-kənd təsərrüfatı sektorunda məşğulluğunun daha aşağı olması ilə əlaqəli olduğu bildirilir.
Məqalədə Pew Araşdırma Mərkəzinin 2013-cü ildə 39 müsəlman çoxluqlu ölkədə 38 mindən çox şəxslə keçirdiyi sorğunun nəticələri də qeyd olunur. Həmin sorğuya əsasən, respondent müsəlmanların 85 faizi qadınların həyat yoldaşlarına tabe olması və onlara itaət etməsinin vacib olduğunu düşünürdü.
Araşdırmada müxtəlif ölkələrdə qadınların geyim seçimi ilə bağlı münasibətlərin də fərqləndiyi göstərilir. Məsələn, Tunis, Türkiyə və Livanda sorğu iştirakçılarının təxminən yarısı qadınların geyimlərini özlərinin müəyyənləşdirməsinə tərəfdar olub. İraq, Pakistan və Misirdə isə bu göstərici müvafiq olaraq 27, 22 və 14 faiz təşkil edib.
Alimlər həmçinin vurğulayırlar ki, 1980-ci ildən etibarən müsəlman çoxluqlu ölkələrin konstitusiyalarında İslamın mövqeyi yalnız dörd dövlətdə dəyişib. Bunlar İraq, Maldiv adaları, Mavritaniya və Suriyadır.
Araşdırmaya görə, bu ölkələrdən yalnız Suriyada konstitusiyada İslamın üstünlüyünün səviyyəsi azalıb. İraq, Maldiv adaları və Mavritaniyada isə əks istiqamətdə dəyişiklik baş verib.
Müəlliflər sonda belə qənaətə gəlirlər ki, müsəlman çoxluqlu ölkələrdə gender bərabərliyini araşdırarkən dövlətləri vahid kateqoriya kimi qiymətləndirmək əvəzinə, İslamın qanunvericilikdəki rolunu və konstitusional fərqləri ayrıca nəzərə almaq lazımdır.
Tədqiqatın əsas nəticəsi isə belə ifadə olunur: İslamın qanunvericiliyin mənbəyi olduğu müsəlman çoxluqlu ölkələrdə qadınlara qarşı ayrı-seçkilik daha qabarıq şəkildə özünü göstərir.
Aydın
