Qırğızıstanda imzalanan sənədlərin geosiyasi kodları: Türk dünyası güclənir!

Münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi, iqtisadi, siyasi, humanitar və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı razılaşmalar həm ikitərəfli əlaqələrin perspektivləri, həm də Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində inteqrasiyanın gələcəyi baxımından diqqət mərkəzindədir.

Prezident İlham Əliyev səfər çərçivəsində Qırğızıstan prezidenti Sadır Japarovla keçirdiyi görüşlərdə iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın daha da dərinləşdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. İmzalanan sənədlərdə iqtisadiyyat, ticarət, nəqliyyat, enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların artırılması əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirilib. Qırğızıstanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasına verdiyi dəstək, xüsusilə Ağdam rayonunun Xıdırlı kəndində Ayköl Manas adına tam orta məktəbin inşasında iştirakı isə iki qardaş ölkə arasında  münasibətlərin praktiki müstəvidə inkişaf etdiyini göstərən mühüm nümunələrdən biri hesab olunur.

 

Bu səfərin siyasi və geosiyasi əhəmiyyəti, imzalanan sənədlərin perspektivləri və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində yaratdığı yeni imkanlar ekspertlər tərəfindən  də geniş müzakirə edilir.

Siyasi şərhçilərin fikrincə, Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri və bu çərçivədə imzalanan sənədlər təkcə ikitərəfli münasibətlərin inkişafı deyil, həm də Türk dünyasında inteqrasiyanın yeni mərhələyə keçidinin göstəricisidir. Onların qənaətinə görə, Azərbaycan və Qırğızıstan arasında münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi regional əməkdaşlığın daha institusional xarakter almasına xidmət edir və Türk Dövlətləri Təşkilatı daxilində siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin dərinləşməsinə əlavə təkan verir.

Siyasi şərhçilərin fikrincə, imzalanan sənədlər iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi, qarşılıqlı investisiyaların artırılması, nəqliyyat-logistika marşrutlarının inkişafı, Orta Dəhlizin potensialının gücləndirilməsi və enerji sahəsində koordinasiyanın möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu razılaşmalar Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin daha da intensivləşməsinə, Xəzər hövzəsində iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə və regionlararası ticarətin genişlənməsinə töhfə verə bilər.

Siyasi şərhçilərin fikrincə, Qırğızıstanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasına verdiyi dəstək, xüsusilə Ağdam rayonunun Xıdırlı kəndində Ayköl Manas adına tam orta məktəbin inşasında iştirakı yalnız humanitar layihə deyil, həm də Türk dövlətləri arasında həmrəyliyin, qarşılıqlı etimadın və siyasi dəstəyin real təzahürüdür. Bu əməkdaşlıq modelinin gələcəkdə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində digər birgə layihələrin həyata keçirilməsinə də stimul verəcəyi bildirilir.

Siyasi şərhçilərin fikrincə, Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında strateji müttəfiqliyin güclənməsi və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində inteqrasiyanın sürətlənməsi Rusiyada da diqqətlə izlənilir. Onların qənaətinə görə, Moskvanın narahatlığı ilk növbədə Mərkəzi Asiyada uzun illər formalaşdırdığı siyasi və iqtisadi təsir imkanlarının nisbətən zəifləməsi ehtimalı ilə bağlıdır. Ekspertlər hesab edirlər ki, Türk dövlətləri  arasında siyasi koordinasiyanın, iqtisadi əməkdaşlığın və nəqliyyat layihələrinin genişlənməsi region ölkələrinin daha müstəqil və çoxşaxəli xarici siyasət yürütmək imkanlarını artırır.

 

Siyasi şərhçilərin fikrincə, xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı, Xəzər üzərindən yükdaşımalarının artması və Azərbaycan vasitəsilə Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında alternativ ticarət marşrutlarının güclənməsi Rusiyanın ənənəvi tranzit üstünlüklərinə müəyyən təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, ekspertlər vurğulayırlar ki, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində inkişaf etdirilən əməkdaşlıq hər hansı dövlətə qarşı yönəlmiş blok siyasəti deyil. Əksinə, bu proses üzv ölkələrin iqtisadi maraqlarının təmin olunmasına, qarşılıqlı investisiyaların artmasına, regional sabitliyin möhkəmlənməsinə və çoxtərəfli əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edir.

Siyasi şərhçilərin fikrincə, Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri Azərbaycanın Türk dünyasında inteqrasiya proseslərinin aparıcı iştirakçılarından biri kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir. Ekspertlər hesab edirlər ki, son illər həyata keçirilən ardıcıl diplomatik təşəbbüslər nəticəsində Azərbaycan təkcə Cənubi Qafqazda deyil, bütövlükdə Türk dünyasında siyasi, iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığının əsas mərkəzlərindən birinə çevrilməkdədir.