
1983-cü ildə Heydər Əliyev Sovet İttifaqı Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini kimi Vyetnama səfər edəndə bu ölkə müharibənin ağır nəticələrini aradan qaldırmağa, dağılmış iqtisadiyyatını ayağa qaldırmağa çalışırdı. Ölkənin qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri də enerji resurslarını iqtisadi inkişafa çevirmək idi. Dənizdə neft hasilatı ilə bağlı Azərbaycanın topladığı təcrübə Hanoy üçün xüsusi maraq doğururdu.
Həmin səfər zamanı Vyetnamın neft sənayesinin inkişafı, Xəzərdə qazanılmış təcrübənin bu ölkədə tətbiqi məsələləri diqqət mərkəzində idi. Azərbaycan neftçilərinin dənizdə hasilat sahəsində topladığı biliklər Vyetnam üçün sadəcə texniki məlumat deyildi. Bu, ölkənin öz təbii sərvətlərindən istifadə etmək imkanlarına açılan bir qapı idi.
Təbii ki, burada bir məqamı dəqiqləşdirmək lazımdır. Vyetnamda Heydər Əliyevlə yerli mütəxəssislər arasında baş vermiş konkret dialoqun stenoqramından söhbət getmir. Əsas olan həmin səfərin tarixi konteksti və iki ölkə arasında yaranmış əməkdaşlıq imkanlarıdır.

Bu gün isə mənzərə xeyli fərqlidir. Vyetnam artıq qlobal istehsal zəncirinin mühüm iştirakçılarından, Asiyanın diqqət çəkən iqtisadi mərkəzlərindən biridir. Bir vaxtlar təcrübə axtaran ölkə indi özü texnologiya, istehsal, investisiya və ticarət sahələrində ciddi imkanlar təqdim edir.
Aradan 43 il keçib. Zaman dəyişib, iqtisadi gücün coğrafiyası dəyişib, dövlətlərin imkanları dəyişib. Bəs Azərbaycanın Vyetnamla münasibətləri bu yeni reallığa nə dərəcədə uyğunlaşıb?
Əslində, söhbət nostaljidən, keçmiş səfərlərin xatırlanmasından getmir. Söhbət Azərbaycanın sürətlə böyüyən Asiya iqtisadiyyatında özünə yer tapmasından, Hanoyla münasibətləri yeni iqtisadi məzmunla zənginləşdirməsindən gedir.
Bir vaxtlar Bakı Hanoya neft çıxarmağı öyrədə bilərdi. Bəs bu gün Hanoy Bakıya nə təklif edə bilər?

Bu sualın cavabı ilk növbədə Vyetnamın son onilliklərdə keçdiyi iqtisadi inkişaf yoluna nəzər salmağı tələb edir.
Vyetnam müharibədən sonra uzun müddət yoxsulluq, iqtisadi təcrid və infrastruktur problemləri ilə üzləşdi. Lakin 1986-cı ildə elan edilən "Doi Moi" iqtisadi islahatları ölkənin inkişaf istiqamətini dəyişdi. Mərkəzləşdirilmiş planlı iqtisadiyyatdan bazar mexanizmlərinə keçid, xarici investisiyaların cəlb edilməsi, ixracyönümlü istehsalın təşviqi və beynəlxalq iqtisadi inteqrasiya Vyetnamı tamam başqa mərhələyə çıxardı.
Bu gün ölkə elektronika, tekstil, maşınqayırma, kənd təsərrüfatı və sənaye məhsulları istehsalında mühüm mövqeyə malikdir. Dünyanın aparıcı şirkətləri Vyetnamı istehsal və ixrac bazası kimi seçirlər. Ölkə həm də ABŞ, Çin, Yaponiya, Cənubi Koreya və Avropa İttifaqı ilə geniş iqtisadi əlaqələr qurub.
Vyetnamın uğurunun sirri yalnız ucuz işçi qüvvəsində deyil. Burada uzunmüddətli iqtisadi strategiya, xarici kapital üçün yaradılan şərait, infrastrukturun inkişafı və dünya bazarına inteqrasiya əsas rol oynayıb.
Azərbaycan üçün bu təcrübənin əhəmiyyəti göz qabağındadır. Biz də iqtisadiyyatın şaxələndirilməsindən, qeyri-neft sektorunun inkişafından, ixrac imkanlarının genişləndirilməsindən danışırıq. Deməli, Vyetnamla münasibətlərə yalnız diplomatik dostluq müstəvisində deyil, konkret iqtisadi nəticələr baxımından yanaşmalıyıq.

Bakı ilə Hanoy arasında əməkdaşlıq üçün bir neçə istiqamət xüsusilə perspektivlidir.
Birincisi, enerji sahəsi. Vyetnamın enerji tələbatı artır, Azərbaycan isə neft-qaz sənayesində böyük təcrübəyə malikdir. Lakin əməkdaşlığı yalnız xammal tədarükü ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Enerji infrastrukturu, mühəndislik xidmətləri, texnologiya və kadr hazırlığı sahələrində də qarşılıqlı maraqlar mövcuddur.
İkincisi, logistika və nəqliyyat. Azərbaycanın Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizindəki mövqeyi Vyetnamın Avropa bazarlarına çıxış maraqları ilə uzlaşa bilər. Orta Dəhliz təkcə Çin üçün deyil, Cənub-Şərqi Asiya ölkələri üçün də perspektivli marşruta çevrilə bilər. Bunun üçün limanlar, dəmir yolları, gömrük prosedurları və multimodal daşımalar sahəsində konkret əməkdaşlıq mexanizmləri yaradılmalıdır.
Üçüncüsü, sənaye və texnologiya. Vyetnamın istehsal təcrübəsi Azərbaycan üçün maraqlı ola bilər. Elektronika, məişət texnikası, tekstil və yüngül sənaye sahələrində birgə müəssisələrin yaradılması, texnologiya transferi və investisiya layihələri müzakirə edilməlidir.
Dördüncüsü, kənd təsərrüfatı və ərzaq ticarəti. Vyetnamın düyü, qəhvə, dəniz məhsulları və digər kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə ixrac potensialı böyükdür. Azərbaycan isə öz növbəsində kənd təsərrüfatı məhsullarının, xüsusilə emal sənayesinin inkişafında əməkdaşlıq imkanları axtara bilər.
Bütün bunlar üçün siyasi münasibətlərin iqtisadi məzmunla zənginləşdirilməsi vacibdir. Dövlətlər arasında dostluq bəyanatları münasibətlərin başlanğıcıdır, amma onların davamlılığını real iqtisadi maraqlar təmin edir.
Azərbaycanın Vyetnamla əlaqələrində daha fəal olmasının başqa bir səbəbi də var. Cənub-Şərqi Asiya XXI əsrin iqtisadi və geosiyasi ağırlıq mərkəzlərindən birinə çevrilir. Bu regionda mövqelərini vaxtında möhkəmləndirən ölkələr gələcək onilliklərdə daha geniş imkanlar əldə edəcəklər.
Biz çox vaxt iqtisadi əlaqələrimizi ənənəvi tərəfdaşlarla məhdudlaşdırırıq. Halbuki dünya iqtisadiyyatı dəyişir, yeni bazarlar yaranır, yeni istehsal mərkəzləri formalaşır. Vyetnam bu mənada Azərbaycanın diqqətindən kənarda qalmamalıdır.
1983-cü ildə Bakı Hanoy üçün təcrübə mənbəyi idi. Azərbaycan neftçilərinin Xəzərdə qazandığı biliklər Vyetnamın enerji sənayesinin inkişafı baxımından əhəmiyyət daşıyırdı. Bu gün isə Vyetnamın iqtisadi modernləşmə təcrübəsi Azərbaycan üçün maraqlı ola bilər.
Siyasət şöbəsi