
UNESCO-nun Dünya irsi obyektlərinin hamısı qədim saraylardan və məşhur tarixi abidələrdən ibarət deyil. Onların arasında həqiqətən qəribə məkanlar da var: mərcan adaları üzərində salınmış şəhər, qeyri-adi qum təpələri ilə seçilən səhra və daş sütunlardan ibarət meşə.
Qaynarinfo xəbər verir ki, “Daily Mail” nəşri qeyri-adi tarixləri və görünüşləri ilə turistləri cəlb edən ən maraqlı UNESCO irsi obyektlərinin siyahısını hazırlayıb.
Head-Smashed-In Buffalo Jump, Kanada

Bu məkanın adı ov prosesini yaxından izləmək istəyərkən bizon sürüsünün altında qalaraq həlak olduğu deyilən bir şəxsin əfsanəsi ilə bağlıdır.
Əslində bura yerli xalqların qədim ov məskənidir. Ovçular bizon sürülərini qayalıqların kənarına doğru qovur, heyvanlar isə uçurumdan aşağı düşərək tələf olurdular. Daha sonra insanlar qayaların ətəyində toplanan heyvan cəsədlərini götürürdülər. Ziyarətçilər vaxtilə heyvanların qanı ilə örtülmüş bu qayalıqlarda gəzə bilərlər.
UNESCO-nun məlumatına görə, əsasən Amerika bizonlarına aid heyvan sümüklərinin dərin və toxunulmamış təbəqələri bu ərazidən təxminən 6 min il ərzində fasiləsiz istifadə edildiyini sübut edir. Yalnız bir uzunmüddətli dövrdə naməlum səbəblərdən ovçuluq dayandırılıb.
Təşkilatın açıqlamasında bildirilir:
“Bu landşaft XIX əsrin sonlarına qədər davam edən ov təsərrüfatının və Böyük düzənliklər xalqlarının ənənəvi biliklərinin mühüm nümunəsidir. O, dünyanın digər bölgələrindəki ənənəvi ovçu mədəniyyətlərinin həyat tərzi və fəaliyyətləri haqqında dəyərli məlumat verir”.
Nan-Madol, Mikroneziya Federativ Ştatları

Nan-Madol mərcan rifinin üzərində salınmış qədim şəhərdir. Qeyri-adi kompleks bəzən “Sakit okeanın Venesiyası” adlandırılır.
Tədqiqatçılar tikinti materialı olan nəhəng daş blokların su vasitəsilə necə daşındığını araşdırırlar. Meqalitik şəhər əfsanəvi Atlantida ilə də müqayisə edilir. Hətta bu məkan qorxu janrının məşhur yazıçısı Hovard Fillips Lavkraftı “Kthulunun çağırışı” adlı hekayəsini yazmağa ilhamlandırıb.
Arxeoloqların ümumi qənaətinə görə, Nan-Madol 1100–1628-ci illər arasında ən yüksək inkişaf dövrünü yaşayıb. XVII əsrdə yerli Saudeleur sülaləsinin süqutundan sonra şəhər tənəzzülə uğrayıb.
Saudeleur krallığı bir neçə əsr ərzində Pohnpei adasının sahillərindəki laqunda yerləşən 92 süni adada mürəkkəb daş tikililər inşa edib. Hazırda bu ərazi Mikroneziya Federativ Ştatlarının tərkibindədir.
Nan-Madol adı “arasında olan məkan” mənasını verir və şəhərin xarabalıqları arasından keçən qabarma-çəkilmə kanallarına işarə edir. Smitson İnstitutunun məlumatına görə, kompleksin tikintisində təxminən 750 min ton qara daşdan istifadə olunub.
Berlin yaşayış kompleksləri, Almaniya

Berlindəki bir neçə yaşayış kompleksi 1910–1933-cü illərdə, Almaniyanın ciddi sosial sarsıntılar yaşadığı dövrdə inşa edilib. Bu tikililər XX əsrin əvvəllərində şəhər modernizminin və memarlığının inkişafını əks etdirir.
UNESCO-nun məlumatına görə:
“Alman modernizminin aparıcı memarları tərəfindən layihələndirilən komplekslər şəhərsalmanın innovativ prinsiplərini, bina tiplərini, yastı damları, texniki həlləri və estetik yanaşmaları özündə birləşdirirdi. Eyni zamanda yaşayış şəraitini yaxşılaşdırmağa yönəlmiş yeni sosial və sanitariya standartları tətbiq olunurdu”.
Müstəsna memarlıq və şəhərsalma həlləri sayəsində bu komplekslər yaşayış islahatlarının nümunəsinə çevrilib. Onlar binaların layihələndirilməsinə yanaşmanı dəyişdirib və Almaniyada, eləcə də digər ölkələrdə sosial mənzil tikintisinin inkişafına zəmin yaradıb.
Şilin daş meşəsi, Çin

Çində yerləşən Şilin daş meşəsi təxminən 270 milyon il əvvəl formalaşıb. Onun iti daş sütunları sanki yerin içindən yüksələn daşlaşmış meşəni xatırladır.
UNESCO-nun qiymətləndirməsinə görə, bu ərazi dünyada daş meşəsinin ən səciyyəvi nümunələrindən biridir. Daş formasiyalarının hündürlüyü 20–50 metr arasında dəyişir. Bu xüsusiyyət əraziyə xüsusilə heyrətamiz görünüş verir.
Sokotra arxipelaqı, Yəmən

Sokotra özünəməxsus flora və faunasına görə planetin ən qeyri-adi mənzərələrindən birinə malik ərazilərdən sayılır.
Arxipelaq Somalinin şərqindən təxminən 155 mil (250 kilometr), Yəmənin cənubundan isə 210 mil (338 kilometr) məsafədə yerləşir. Qumlu çimərlikləri, əhəngdaşı mağaraları, hündür dağları, qeyri-adi bitki və heyvanlar aləmi ilə səyahətçilərin diqqətini cəlb edir.
Burada xüsusilə əjdaha ağacı diqqət çəkir. Bu bitki qeyri-adi formasına görə seçilir. Ağacın gövdəsi zədələndikdə ondan qırmızı rəngli qatran axır. Bitkinin adı da məhz bu xüsusiyyətlə əlaqələndirilir.
Adanın təxminən 40 min sakini müasir cəmiyyətdən uzun müddət təcrid olunmaları səbəbindən xarici dünya üçün az tanınır. Bildirilir ki, bu məkan piyada yürüşləri, dalğıclıq, sörfinq və vəhşi təbiəti müşahidə etməyi sevənlər üçün əsl cənnət ola bilər.
“Fagus” fabriki, Almaniya

“Fagus” fabriki modernist üslubda inşa edilib. Ənənəvi, qaranlıq sənaye binalarından fərqli olaraq, burada geniş şüşə divarlar və açıq məkan üstünlük təşkil edir. Bu tikili Bauhaus memarlıq üslubunun ilk nümunələrindən biri hesab olunur.
UNESCO-nun açıqlamasında bildirilir:
“Geniş şüşə səthlərdən yenilikçi istifadə və funksionalist estetikası sayəsində bu kompleks Bauhaus məktəbinin sonrakı işlərini qabaqlayıb, Avropa və Şimali Amerika memarlığının inkişafında mühüm mərhələyə çevrilib”.
Bina 1910-cu ildə memar Valter Qropius tərəfindən layihələndirilib. Əsas məqsədlərdən biri təbii gün işığından maksimum istifadə etmək olub.
Vadi əl-Hitan və ya Balinalar vadisi, Misir

Bura dünyanın ən quraq bölgələrindən biridir. Əraziyə hər il cəmi bir neçə düym yağıntı düşür. Bununla belə, Misirin Sahara səhrasının qumları arasında qədim balinaların qalıqlarına rast gəlmək mümkündür.
Fosillər alimlərə təxminən 50 milyon il əvvəl bu ərazinin necə göründüyünü öyrənməyə kömək edir. Həmin dövrdə Misirin böyük hissəsi nəhəng qədim okeanla örtülü olub.
Vadi əl-Hitanda müasir balinaların əcdadlarına aid daşlaşmış sümüklər qorunub saxlanılıb. Bu qalıqlar ilk dəfə 1902-ci ildə aşkar edildikdən sonra həm turistlərin, həm də paleontoloqların diqqətini cəlb edir.
Hazırda ərazi açıq səma altında muzey kimi təşkil edilib. Burada vaxtilə həmin sularda üzən canlıların qalıqlarını görmək mümkündür. Vadi Qahirədən 93 mil (150 kilometr) cənub-qərbdə yerləşir.
Qeyri-adi geoloji tarixinə görə Balinalar vadisi planetin ən mühüm paleontoloji ərazilərindən biri hesab olunur.
Pamukkale, Türkiyə

Dənizli vilayətində yerləşən bu qeyri-adi təbiət məkanına insanlar Roma imperiyası dövründən bəri minerallarla zəngin, süd kimi ağ sularda çimmək üçün gəlirlər.
Adı “pambıq qalası” mənasını verən Pamukkale təxminən 525 fut (160 metr) hündürlüyündə ağ travertin terraslarının kaskadından ibarətdir. Bu terrasların yaratdığı təbii hovuzlarda ziyarətçilər çimə bilirlər.
Ərazinin zirvəsində tarixi təxminən eramızdan əvvəl 190-cı ildən başlayan qədim kurort şəhəri Hierapolisin xarabalıqları yerləşir.
Namib qum dənizi, Namibiya

Namib qum dənizi dünyada formalaşması okean dumanları ilə əlaqəli olan sahilyanı qumlu səhranın yeganə nümunəsidir.
Dünyanın müxtəlif yerlərindən turistlər hərəkət edən qum təpələrinə qalxmaq və Afrika düzənliklərinin mənzərəsini seyr etmək üçün buraya gəlirlər. Bu qum təpələri artıq məşhur turistik məkana çevrilib.
UNESCO-nun məlumatına görə, səhranın qum təpələri qitənin daxili bölgələrindən minlərlə kilometr məsafə qət edən materiallardan yaranıb. Bu materiallar çaylar, okean axınları və külək vasitəsilə daşınıb.
Təşkilatın açıqlamasında qeyd olunur:
“Burada çınqıllı düzənliklər, sahilyanı ovalıqlar, qayalı təpələr, qum dənizinin ortasında yerləşən ayrı-ayrı dağlar, sahilyanı laqun və müvəqqəti çaylar mövcuddur. Bütün bunlar müstəsna gözəlliyə malik landşaft yaradır.
Duman bu ərazinin əsas su mənbəyidir. Bunun sayəsində yerli onurğasızlar, sürünənlər və məməlilər dəyişkən mikroiqlim şəraitinə və müxtəlif ekoloji mühitlərə uyğunlaşaraq özünəməxsus ekosistem formalaşdırıblar”.
Veliçka və Boxnya kral duz mədənləri, Polşa

Polşanın Krakov şəhərinin yaxınlığında, yerin 1073 fut (327 metr) dərinliyində yerləşən Veliçka duz mədəni əsl yeraltı səltənəti xatırladır.
Bu heyrətamiz kompleksin 700 ildən artıq tarixi var və doqquz səviyyədən ibarətdir. Vaxtilə ölkənin ən böyük duz mənbəyi olub.
Mədəndə duz hasilatı 1996-cı ildə dayandırılıb. Burada bu gün də buxarlandırma üsulu ilə duz istehsal edilsə və toplansa da, kompleks əsasən böyük turizm məkanına çevrilib.
Yeraltı tunellərin ümumi uzunluğu təxminən 150 mil (241 kilometr) təşkil edir. Ziyarətçilər mədəni iki marşrut üzrə – turist və şaxtaçı marşrutları ilə gəzə bilərlər.
Turist marşrutu yerin dərinliklərində gizlənən sirləri kəşf etməyə, möhtəşəm yeraltı zalları, duz göllərini və Müqəddəs Kinqanın kilsəsini görməyə imkan verir.
Aydın