Alimlər insan beyninin ağrı zamanı informasiyanı necə emal etdiyini daha dəqiq göstərən yeni xəritələndirmə üsulu hazırlayıblar. Araşdırmaya görə, insan ağrı hiss etdikdə beynin müxtəlif bölgələri arasındakı informasiya axını dəyişir və beyin daxili bədən siqnallarının emalına daha çox üstünlük verir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Cənubi Koreyanın Fundamental Elmlər İnstitutu, Sungkyunkwan Universiteti və digər qurumlardan olan tədqiqatçılar “integrated effective connectivity” (iEC) adlandırdıqları yeni analiz çərçivəsini hazırlayıblar. Nəticələr “Nature Neuroscience” jurnalında dərc olunub.

Beyində informasiya axını necə dəyişir?

Ənənəvi fMRT analizləri beynin müxtəlif bölgələrinin eyni vaxtda aktivləşdiyini göstərə bilir. Lakin bu üsullar adətən hansı beyin bölgəsinin digərinə təsir etdiyini və informasiyanın hansı istiqamətdə hərəkət etdiyini müəyyənləşdirməyə imkan vermir.

Yeni iEC metodu isə beyin bölgələri arasındakı təsirin istiqamətini təxmin etməyə və beynin funksional iyerarxiyasını xəritələndirməyə imkan verir.

Tədqiqatçılar bu üsulu beynin müxtəlif vəziyyətlərində sınaqdan keçiriblər. İştirakçıların istirahət vəziyyətində, film izlədikləri və davamlı ağrı yaşadıqları zaman beyin fəaliyyətləri müqayisə edilib.

Ağrı zamanı beyin “daxilə” yönəlir

Nəticələr göstərib ki, ağrı zamanı beynin fəaliyyət iyerarxiyası dəyişir. Xüsusilə daxili orqanlardan və bədəndən gələn siqnalların qəbuluna və emalına cavabdeh olan sistemlər daha çox ön plana çıxır.

Alimlərin fikrincə, bu, beynin xarici mühitdən gələn məlumatlarla daxili bədən siqnalları arasında prioritetləri dinamik şəkildə dəyişə bildiyini göstərir.

Araşdırmanın müəllifləri hesab edirlər ki, ağrı beynin böyükmiqyaslı kommunikasiya sistemini müvəqqəti olaraq yenidən təşkil edə bilər. Bu zaman beyin orqanizmin daxili vəziyyətini izləməyə daha çox resurs ayırır.

Film izləyərkən isə fərqli mənzərə yaranıb

Tədqiqatçılar film izləmə zamanı da beynin informasiya axınını araşdırıblar. Bu vəziyyətdə beyin iyerarxiyasının daha “yastı” hala gəldiyi müşahidə olunub.

Alimlərin fikrincə, bunun səbəbi beynin xarici vizual və eşitmə məlumatlarını aktiv şəkildə emal etməsi və müxtəlif bölgələr arasında informasiyanın fərqli şəkildə paylanması ola bilər.

Yeni üsul ağrı araşdırmalarına kömək edə bilər

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, iEC çərçivəsi gələcəkdə xroniki ağrı və digər nevroloji vəziyyətlərin araşdırılmasında istifadə oluna bilər.

Növbəti mərhələdə alimlər ağrının müxtəlif növlərində beynin informasiya axınının necə dəyişdiyini və bu dəyişikliklərin bioloji mexanizmlərini araşdırmağı planlaşdırırlar.

Araşdırma göstərir ki, beyin sabit işləyən sistem deyil. O, insanın qarşılaşdığı vəziyyətdən asılı olaraq müxtəlif məlumatlara üstünlük verərək informasiya axınını dinamik şəkildə yenidən təşkil edə bilir.

Şəbnəm İbrahimxəlilova