Stanford Medicine alimlərinin yeni araşdırması insan beyninin əvvəllər düşünüldüyü kimi vahid inkişaf xəttindən yaranmadığını göstərib.
Qaynarinfo xəbər verir ki, “Nature Neuroscience” jurnalında dərc olunan tədqiqata görə, beynin ön və arxa hissələri embrional inkişafın ən erkən mərhələlərindən etibarən iki fərqli progenitor hüceyrə qrupundan formalaşır.
Tədqiqatçılar siçan embrionlarını araşdırarkən beynin ön və orta hissəsinin “Otx2”, arxa hissəsinin isə “Gbx2” genini ifadə edən ayrı hüceyrələrdən inkişaf etdiyini müəyyənləşdiriblər. Bu hüceyrə qruplarının bir-biri ilə üst-üstə düşmədiyi və inkişaf boyunca fərqli istiqamətlərdə hərəkət etdiyi müşahidə olunub.
Bu fərq yalnız anatomik deyil, hüceyrələrin DNT-sinin qablaşdırılmasında da özünü göstərib. Alimlər müəyyən ediblər ki, gələcəkdə ön və arxa beyin hissələrini formalaşdıran hüceyrələrdə xromatinin quruluşu fərqlidir. Bu xüsusiyyət hüceyrələri inkişafın çox erkən mərhələsində müəyyən taleyə yönəldir.
Kəşf alimlərin uzun müddətdir qarşılaşdığı başqa bir problemi də izah edə bilər. Tədqiqatçılar indiyədək laboratoriyada insanın arxa beyin neyronlarını yetişdirməkdə çətinlik çəkirdilər. Yeni məlumatlardan istifadə edərək onlar ilk dəfə insan kök hüceyrələrindən funksional arxa beyin motor neyronları yetişdirə biliblər. Bu hüceyrələr elektrik impulsları yarada və üz, dil və udma funksiyalarında iştirak edən neyronların xüsusiyyətlərini göstərə bilib.
Araşdırmanın nəticələri amiotrofik lateral skleroz (ALS) və spinal əzələ atrofiyası (SMA) kimi xəstəliklərin öyrənilməsi üçün də əhəmiyyətli ola bilər. Bu xəstəliklərdə beyin kötüyündə yerləşən bəzi neyronlar zədələnir. Laboratoriyada həmin hüceyrələri yetişdirmək imkanının yaranması xəstəliklərin mexanizmlərini və gələcək müalicə üsullarını araşdırmağa şərait yarada bilər.
Maraqlıdır ki, tədqiqatçılar bu iki mənşəli sinir sistemi modelinin yüz milyonlarla il əvvəl də mövcud ola biləcəyini müəyyən ediblər. Oxşar inkişaf xüsusiyyətləri toyuq, zebra balığı və insanın uzaq qohumu olan palıd qurdlarında da müşahidə olunub. Alimlər hesab edirlər ki, tək bir beyin orqanı kimi görünən struktur əslində təkamül prosesində birləşmiş iki qədim sinir sisteminin nəticəsi ola bilər.
Şəbnəm İbrahimxəlilova
Şərhlər