Kaliforniyada fəaliyyət göstərən "Pioneer Labs" şirkəti Marsın torpaq, su və atmosferinin kimyəvi tərkibini təqlid edən mühitdə yaşaya bilən sPL.001 adlı mikroorqanizm hazırlayıb. O, mövcud qida maddələrindən istifadə edə və potensial olaraq planetdə insanların məskənlərinin tikintisində tətbiq oluna biləcək bioplastik istehsal edə bilir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Digi24" məlumat yayıb.
Tədqiqatçılar bu hazırlamanı Marsın yerli resurslarından istifadə istiqamətində mümkün addım, perspektivdə isə planetin terraformlaşdırılması üçün potensial vasitə kimi nəzərdən keçirirlər.
1960-cı illərdən etibarən bəşəriyyət Marsa təxminən 50 missiya həyata keçirib və onların hamısı robotlaşdırılmış olub. Qırmızı planetə gələcək insan uçuşları yalnız nəqliyyat vasitələri ilə məhdudlaşmayacaq. Marsda məskənlərin qurulması, insanların qida, su, hava və tikinti materialları ilə təmin olunması üçün də resurslar tələb olunacaq.
Əsas maneələrdən biri Mars torpağının tərkibidir. Lazımi xammalın mövcud olmasına baxmayaraq, torpaqda əksər orqanizmlərin yaşamasını çətinləşdirən perxloratlar və müxtəlif duzlar kimi zəhərli maddələr var.
Əvvəllər alimlər zəhərli birləşmələrin torpaqdan təmizlənməsini, gübrələrin Yerdən gətirilməsini və ya bitkilərin torpaqsız, hidroponika üsulu ilə yetişdirilməsini təklif ediblər. Lakin "Pioneer Labs" şirkətində hesab edirlər ki, vaxt və maliyyə xərcləri səbəbindən bu həlləri geniş miqyasda tətbiq etmək çətin olacaq.
Alternativ tapmaq üçün tədqiqatçılar bioplastik istehsal edə bilən yer mənşəli mikroorqanizmləri seçib və onları tədricən Mars şəraitinə bənzər mühitin təsirinə məruz qoyublar.
İlk mərhələdə sınaqdan keçirilən mikroorqanizmlərin heç biri modelləşdirilmiş mühitdə inkişaf edə bilməyib. Alimlər toksik maddələrə uyğunlaşa bilən variantı tapana qədər daha çox mikroorqanizmi sınaqdan keçirməli olublar.
Nəticədə mikroorqanizmlər Mars torpağı üçün xarakterik birləşmələrə qarşı davamlılıq qazanıb və mövcud qida maddələrindən istifadə etməyə başlayıblar.
"Pioneer Labs" şirkətinin baş icraçı direktoru Erika DeBenediktis bildirib: "Bunun işləyəcəyinin heç də aydın olmadığı bir məsələ idi".
Onun sözlərinə görə, Marsda həyat üçün lazım olan xammal kifayət qədərdir və planetin reqoliti Ayın reqolitində olmayan qida maddələrini ehtiva edir.
Gələcək kolonistlərə mikrob nə üçün lazımdır
sPL.001-in potensial məhsullarından biri bioplastikdir. Yer kürəsində belə materiallardan, o cümlədən kompostlaşdırıla bilən stəkanların və 3D printerlər üçün filamentlərin hazırlanmasında istifadə olunur.
Gələcəkdə bu cür materiallar Mars məskənlərinin ayrı-ayrı elementlərinin hazırlanması üçün əsas rolunu oynaya bilər. Yerli xammaldan istifadə kolonistlərin tikinti materiallarının Yerdən daşınmasından asılılığını azalda bilər.
Bu yanaşmanın ən iddialı məqsədi Marsın terraformlaşdırılması, yəni soyuq və quraq planeti Yerə bənzər şəraitdə həyatı dəstəkləyə bilən mühitə çevirməkdir.
DeBenediktis deyib: "Marsda təbiət bizim üçün Yerdə yerinə yetirdiyi funksiyaların eynisini yerinə yetirəcək: münbit torpaq, sığınacaq, oksigen və qida yaradacaq".
Bununla belə, hazırda yaradılmış mikroorqanizmin insanları bütün bu resurslarla müstəqil şəkildə təmin edəcəyi barədə danışmaq tezdir. Onun imkanları və tətbiq şərtləri hələ də əlavə araşdırma tələb edir.
Mikrob niyə Marsda müstəqil şəkildə yaşaya bilməyəcək?
Marsdakı şəraitə bənzər kimyəvi mühitə tab gətirə bilməsinə baxmayaraq, mikroorqanizmin xüsusi avadanlığa ehtiyacı var.
Onu qızdırma və qarışdırma proseslərinin idarə oluna bildiyi bioreaktorda yetişdirmək lazımdır. Həmçinin mikroorqanizm Marsın ekstremal temperaturundan, radiasiyasından və seyrək atmosferindən qorunmalıdır.
Bundan əlavə, mikroorqanizm üçün xüsusi qaz qarışığı tələb olunur. Çünki Mars atmosferində azotun konsentrasiyası onun inkişafı üçün kifayət qədər deyil. O, həmçinin fotosintez qabiliyyətinə malik deyil və buna görə də öz qidasını müstəqil şəkildə istehsal edə bilmir.
Ayrı bir araşdırmada alimlər göstəriblər ki, bu məhdudiyyətlər mikroorqanizmin təsadüfən Mars mühitinə düşdüyü halda orada yaşamasına imkan verməyəcək. Bu isə Yer mənşəli orqanizmin Qırmızı planetdə yayılması və hipotetik yerli həyat formalarına mümkün təsir riskini azaltmalıdır.
Böyük Britaniyanın Redinq Universitetinin DNT reparasiyası üzrə tədqiqatçısı, araşdırmada iştirak etməyən Samuel Makki də qeyd edib ki, genetik modifikasiya olunmuş mikroblar nəzarət olunan şəraitdən kənarda və ya müəyyən qida mənbəyi olmadan mütləq şəkildə yaşaya bilmirlər.
Praktiki istifadəyə hələ çox var
Başqa bir araşdırmada alimlər hesablayıblar ki, bu mikroorqanizmdən istifadə potensial olaraq Marsda şəhər tikintisi üçün lazım olan bütün resursların bir raketlə çatdırılmasına imkan verə bilər.
Lakin müəlliflər etiraf edirlər ki, təcrübələrinin mühüm məhdudiyyəti var: modelləşdirilmiş mühit əsl Mars torpağı ilə tam eyni deyil.
Tədqiqatçılar Marsın kimyəvi tərkibini planetin müxtəlif bölgələrini tədqiq edən roverlərin əldə etdiyi məlumatlar əsasında təqlid ediblər. Buna baxmayaraq, nəticələri yalnız real Mars reqoliti ilə aparılacaq təcrübələr zamanı tam yoxlamaq mümkün olacaq.
DeBenediktis vurğulayıb: "Nəticə etibarilə, əsl sınaq bu təcrübənin orijinal Mars reqoliti ilə aparılması olacaq".
Aydın
