Tarixdə elə hadisələr var ki, onların əhəmiyyəti başa çatdığı günlə ölçülmür. Zaman keçdikcə həmin hadisələrin cəmiyyətin düşüncəsinə, dövlətin inkişaf istiqamətinə və gələcək nəsillərin dünyagörüşünə təsiri daha aydın görünür. Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığı Qələbə də belə tarixi hadisələrdəndir. Bu gün həmin Zəfərin ildönümünün Xankəndidə qeyd olunması isə artıq tarixə çevrilmiş hadisələrin müasir Azərbaycan reallığı ilə necə birləşdiyini göstərir.
Prezident İlham Əliyevin Zəfər Günü münasibətilə Xankəndidən xalqa müraciəti təkcə keçmişin xatırlanması ilə yadda qalmayıb. Dövlət başçısının fikirlərində Azərbaycanın hansı sınaqlardan keçdiyi, əldə etdiyi nəticələrin hansı dəyərlərə söykəndiyi və bu nailiyyətlərin gələcək üçün hansı məsuliyyəti yaratdığı məsələləri ön plana çıxıb.
Müharibənin nəticələrinə yalnız azad edilmiş ərazilərin sayı və hərbi əməliyyatların yekunu prizmasından yanaşmaq onun mahiyyətini tam ifadə etmir. 2020-ci ilin payızında baş verənlər Azərbaycan cəmiyyətinin uzun illər ərzində topladığı milli gözləntilərin gerçəkləşdiyi mərhələ idi. Ordunun döyüş meydanındakı fəaliyyəti, dövlətin əvvəlcədən apardığı hazırlıq və xalqın mənəvi dəstəyi vahid nəticəyə xidmət etdi.
Prezidentin çıxışında vurğulanan mühüm məqamlardan biri də hərbi uğurun arxasında dayanan insan amilidir. 44 gün ərzində nümayiş etdirilən fədakarlıq, döyüş əzmi və geri çəkilməmək iradəsi Azərbaycanın müasir tarixində xüsusi yer tutur. Şuşanın azad edilməsi ilə müharibənin taleyinin həll olunması isə bu prosesin ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri oldu.
Bu gün həmin hadisələri xatırlayarkən başqa bir məsələ də diqqətdən kənarda qalmamalıdır: Zəfər Azərbaycan cəmiyyətinin yaddaşında yalnız sevinc hissi ilə deyil, böyük itkilərin məsuliyyəti ilə də yaşayır. Prezidentin şəhidlərin xatirəsinə müraciətində xüsusi yer ayırması məhz bu mənəvi həqiqəti ifadə edir. Qələbənin dəyəri onu mümkün edən insanların fədakarlığı unudulmadıqca qorunur.
Xankəndidən verilən müraciətin siyasi məzmununu anlamaq üçün şəhərin yaxın keçmişinə nəzər salmaq kifayətdir. Uzun müddət Azərbaycanın suverenliyinə zidd fəaliyyətlərin mərkəzlərindən biri olan Xankəndi bu gün ölkənin dövlətçilik məkanının ayrılmaz hissəsidir.
2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri ilə bölgədəki qanunsuz silahlı strukturların mövcudluğuna son qoyuldu. Beləliklə, Azərbaycanın suverenliyi ölkənin bütün ərazisində təmin edildi. Prezidentin bu hadisəni 2020-ci ildə səsləndirilmiş siyasi bəyanatın məntiqi tamamlanması kimi təqdim etməsi iki tarixi mərhələ arasındakı əlaqəni göstərir.
Çıxışda Zəfər Muzeyi ilə bağlı səsləndirilən fikir isə ayrıca diqqət çəkir. Muzeyin keçmiş separatçı idarəetmə mərkəzinin yerləşdiyi binada yaradılması nəzərdə tutulur. Bu, tarixi məkanın yeni funksiyaya uyğunlaşdırılmasından daha artıq məna daşıyır: gələcək ziyarətçilər həmin binada Azərbaycanın mübarizəsini, itkilərini və əldə etdiyi nəticələri öyrənəcəklər. Beləliklə, tarix yalnız arxiv sənədlərində deyil, hadisələrin baş verdiyi məkanlarda da yaşadılacaq.
Müharibədən sonra dövlətlərin qarşısında yeni vəzifələr yaranır. Azərbaycan üçün bu vəzifələrin ən mühümlərindən biri illərlə dağıntılara məruz qalmış ərazilərdə normal həyatın bərpasıdır. Bu prosesin mürəkkəbliyi ondan ibarətdir ki, söhbət təkcə tikinti işlərindən deyil, bütöv yaşayış sisteminin yenidən formalaşdırılmasından gedir.
Prezidentin açıqladığı məlumata əsasən, hazırda azad edilmiş ərazilərdə 97 min insan yaşayır, təhsil alır və çalışır. Bu rəqəm Böyük Qayıdışın artıq konkret nəticələrlə müşayiət olunduğunu göstərir. Bununla belə, uzunmüddətli perspektivdə əsas göstərici həmin ərazilərdə iqtisadi fəallığın, məşğulluğun və sosial həyatın davamlılığının təmin edilməsi olacaq.
Qarabağın yenidən qurulması Azərbaycanın gələcək inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir. Yeni yaşayış məntəqələri, nəqliyyat infrastrukturu və sosial obyektlər regionun ölkənin ümumi iqtisadi sisteminə daha sıx inteqrasiyası üçün imkan yaradır. Bu səbəbdən bərpa prosesi həm tarixi ədalətin nəticəsi, həm də gələcək inkişaf üçün investisiya kimi qiymətləndirilə bilər.
Prezidentin çıxışında diqqət çəkən başqa bir xətt milli-mənəvi dəyərlərlə dövlətin gücü arasındakı əlaqədir. Azərbaycançılıq ideyasının bütün vətəndaşları birləşdirən əsas məfkurə kimi təqdim olunması ölkənin gələcək inkişafında ictimai həmrəyliyin roluna verilən qiymətdir.
Müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik insanların ortaq dövlətçilik prinsipləri əsasında bir arada yaşaması Azərbaycanın mühüm ictimai xüsusiyyətlərindəndir. Bu birliyin qorunması yalnız milli kimlik məsələsi deyil, həm də ölkənin siyasi və sosial sabitliyinin vacib şərtidir.
Dövlət başçısının Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və hərbi müstəqilliyini xüsusi vurğulaması isə gələcək təhlükəsizlik məsələsinə daha geniş yanaşmanı ortaya qoyur. Ölkənin güclü olması yalnız mümkün təhdidlərə cavab vermək imkanları ilə deyil, belə təhdidlərin qarşısını alacaq iqtisadi, siyasi və institusional potensialın formalaşdırılması ilə ölçülür.
Xankəndidəki müraciətin mühüm tərəfi də məhz bu məsuliyyətin önə çəkilməsidir. Tarixi nailiyyətlərin qorunması, şəhidlərin xatirəsinə ehtiram, milli dəyərlərin yaşadılması və azad edilmiş ərazilərdə həyatın inkişafı bir-birindən ayrı məsələlər deyil. Onlar müasir Azərbaycanın qarşısında dayanan ümumi dövlətçilik vəzifəsinin müxtəlif istiqamətləridir.
Zəfərin tarixi əhəmiyyəti şübhəsizdir. Lakin onun gələcək nəsillər üçün əsl dəyəri müstəqil, güclü, təhlükəsiz və inkişaf edən dövlətin qurulması ilə daha da möhkəmlənəcək. Xankəndidən səslənən fikirlərin əsas məğzi də Azərbaycanın qazandığı tarixi nəticəni gələcəyin dayanıqlı uğuruna çevirmək iradəsində ifadə olunur.
Aydın
