Ermənistan Respublikasının bütün sərhəd xəttində 200 minə yaxın insan yaşayır. 2012-ci il aprelin 1-nə olan məlumat bülleteninə əsasən, respublikada 2 milyon 961 min 600 nəfər əhalisi olub ki, onun da 1 milyon 93 min 200 nəfəri İrəvan şəhərində yaşayır.
2018-ci il aprelin 1-nə görə isə Ermənistanın əhalisi 2 milyon 969 min 900 nəfər olub, onlardan 1 milyon 77 min 600 nəfəri paytaxtda yaşayır. Faktiki olaraq son 4 ildə Ermənistan əhalisi 8300 nəfər azalıb. Həmin dövrdə İrəvan əhalisinin sayı 15,6 min nəfər artıb. Açıqlanan məlumatlara görə, 1 aprel 2022-ci il tarixinə Araqatsotn rayonunun Əştarak rayonunda 58,3 min nəfər, Ararat rayonunun Artaşat rayonunda 87,6 min nəfər, həmin rayonun Masis (Zəngibasar) rayonunda 79,6 min nəfər, Armavir vilayətinin Eçmiədzin rayonunda 133,7 min nəfər, Kotayk rayonunun 111,5 min nəfər əhalisi (sakini) olub. Faktiki olaraq, respublika əhalisinin yarıdan çoxu paytaxt İrəvanda və ona bitişik bir neçə yaşayış məntəqəsində yaşayır ki, bu da təxminən 600-700 kv.km təşkil edir. Sərhəd bölgədə isə nisbətən uzaqda yerləşən Şirak, Lori, Armavir, Qeğarkunik, Ararat, Vayots Dzor və Tavuş bölgələrində 1 milyona yaxın insan yaşayır. 13․1 min nəfər Qeqarkunik rayonunun Çəmbərək hissəsində, 37․3 min nəfər Vardenis rayonunda, 134,5 min nəfər Sünik (Qarakilsə) rayonunda, 26․8 min nəfər Tavuş vilayətinin Noyemberyan rayonunda, 25 min nəfərə yaxın İcevan sərhədində sakin yaşayır.
Nəticədə Azərbaycanla sərhədyanı ərazinin əhalisi 250 min nəfərdən azdır ki, bu da respublika əhalisinin 10%-dən az təşkil edir. Bu arada, Sünikin sahəsi 4506 kv. km-dir ki, bu da respublikanın ümumi ərazisinin 15․1%-ni təşkil edir. 2019-cu ildə burada 137-6 min nəfər yaşayırdı ki, bu da respublikanın ümumi əhalisinin 4-6% təşkil edirdi. Çəmbərək əhalisi respublikanın ümumi əhalisinin 0․4%-ni təşkil edir. Onun ümumi sahəsi təxminən 700 kvadratmetrdir və bu da respublikanın ümumi ərazisinin 2․3%-ni təşkil edir, Vardenis bölgəsinin sahəsi 1150 kv. km, bu da respublikanın ümumi ərazisinin 3․8%-ni təşkil edir və əhalisi 37․3 min nəfərdir. Noyemberyan rayonunun sahəsi 538 kv. km (respublikanın ümumi ərazisinin 1․8%), əhali respublikanın ümumi əhalisinin 0․9%-ni təşkil edir. İcevan rayonunun ümumi sahəsi 1336 kvadratmetrdir. bu da respublikanın ümumi ərazisinin 4․4%-ni təşkil edir. Burada 47 min nəfər (respublikanın ümumi əhalisinin 1․6%-dən az) sakin yaşayır.
Faktiki olaraq respublika əhalisinin 50-55%-i paytaxt İrəvanda və üç-dörd rayonun ona bitişik yaşayış məntəqələrində (Paytaxtdan 20-25 km-ə qədər uzaqlıq məsafədə), artıq qeyd edildiyi kimi, 600-700 kv. km və ya ümumi ərazinin 2-3% ərazisində yaşayırlar.
Əhalinin 35%-dən çoxu, İrəvandan bir qədər aralı, Ararat bölgəsinin cənubunda, Vayots Dzor, Armavir, Araqatsotn, Lori və Şirak bölgələrində yaşayır ki, bu da respublikanın ümumi ərazisinin təxminən 65-68%-ni təşkil edir. Azərbaycanla sərhəd bölgədə isə əhalinin 7-8%-i yaşayır ki, bu da respublikanın ümumi ərazisinin 30%-dən çoxunu təşkil edir. Reallıqda həmin sərhədyanı ərazilərdə qeydiyyatda olanların təxminən 20-25%-i, hətta daha çoxu (sakinlərin və kənd bələdiyyə sədrlərinin söylədiklərinə əsasən) uzun müddətdir ki, İrəvanda və ya xaricdə yaşayırlar. Məlum olur ki, bu gün bütün sərhəd yanı bölgələrdə demək olar ki, 200.000 nəfər sakin yaşayır, lakin son bir ildə, xüsusən də həmin sərhəd bölgələrindən mühacirətin sürəti artıb. Təbii ki, bu vəziyyət bir gündə, bir ildə yaranmayıb, amma son bir-iki ildə proseslərin sürətlə dərinləşdiyi göz qabağındadır. Əgər bu templə davam edərsə, bir neçə ildən sonra Ermənistanın nə insan yaşayan sərhədləri, nə keşiş, nə də ki, rayon başçıları olacaq.
Telman
