Soyuqların başlaması ilə ilanlar sanki bağlardan yoxa çıxır, əslində isə aşağı temperaturdan qorunmaq üçün gizlənirlər. Soyuqqanlı heyvanlar olduqları üçün onlar ətraf mühitin temperaturundan asılıdır. Buna görə də qışda daha az aktiv olur və soyuq havanı keçirmək üçün qorunan ərazilərə çəkilirlər. Mütəxəssislər ilanların harada qışladığını, davranışlarının növ və regiondan asılı olaraq necə dəyişdiyini və onların mövsümi yoxa çıxmasının bağ üçün nə demək olduğunu izah ediblər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Martha Stewart” yazır.

İlanlar ektoterm heyvanlardır, yəni bədən temperaturunu tənzimləmək üçün xarici istilikdən asılıdırlar. Payızda hava soyuduqca onların ürək döyüntüləri, tənəffüsü və maddələr mübadiləsi yavaşlayır. Bu da enerjiyə qənaət etməyə kömək edir.

Bu proses brumasiya adlanır. Bu dövrdə ilanlar qidanı tamamilə dayandırır, çünki orqanizmləri qidanı həzm edə bilmir və payızda topladıqları yağ ehtiyatlarından istifadə edirlər. Onlar tam yatmırlar, lakin daha yavaş və az aktiv olurlar. Brumasiya bəzən qış yuxusu ilə müqayisə edilir, baxmayaraq ki, bu proseslər eyni deyil.

“Qeyri-adi dərəcədə isti qış günlərində ilan qısa müddətə sığınacağından çıxaraq günəş altında isinmək və ya su içmək üçün bayıra çıxa, daha sonra yenidən yerin altına qayıda bilər. Bu, tamamilə normaldır”, – ilanların mühafizəsi ilə məşğul olan “Save the Snakes” təşkilatının rəhbəri Maykl Starki bildirib.

Bu dövrün müddəti iqlimdən asılıdır. “African Snakebite Institute”dən Sake van Veykin sözlərinə görə, uzunmüddətli aşağı temperatur və çoxlu qarın müşahidə olunduğu soyuq regionlarda sürünənlər brumasiyaya girirlər. Daha isti ərazilərdə isə onlar qış boyunca aktiv qala bilərlər.

İlanlar soyuq havalarda harada gizlənir

Şaxtalı havadan sağ çıxmaq üçün ilanlar temperaturun daha sabit olduğu qorunan yerlər axtarırlar. Bağlarda belə sığınacaqlar gəmiricilərin yeraltı yuvaları, daş divarlar, kompost yığınları, odun qalaqları, gül ləklərindəki malç, eləcə də tövlələrin, terrasların və ya evin yaxınlığındakı beton sahələrin altındakı boşluqlar ola bilər.

“Bağda ilanlar istilik təmin edən tikililərdə, məsələn, tövlə və ya anbarlarda gizlənə bilərlər. Həmçinin müxtəlif tullantı, o cümlədən taxta və ya metal təbəqə yığınlarında sığınacaq tapa bilərlər”, – herpetologiya sahəsində təcrübəsi olan Florida Universitetinin ekologiya və təbiətin mühafizəsi fakültəsinin tələbəsi Bruk DeMur bildirib.

Bəzi ilanlar, o cümlədən qarter ilanları və misbaşlar ümumi qış sığınacaqlarında toplaşa bilirlər. Bu, onların istiliyi qorumasına kömək edir.

İqlim və ərazi ilanların qışlamasına necə təsir edir

Fəaliyyətsizlik dövrünün müddətinə və sığınacaq seçiminə iqlim, coğrafi enlik, hava şəraiti və ilanın növü təsir göstərir.

Daha soyuq şimal regionlarında ilanlar artıq oktyabr ayında yerin altında gizlənə və yazın əvvəlinə qədər brumasiya vəziyyətində qala bilərlər. Cənub və sahilyanı ərazilərdə isə soyuqlar zamanı onların aktivliyi azalır və qorunan yerlər axtarırlar. Lakin temperatur yüksələn kimi yenidən aktivləşə bilərlər.

İlanın növü də sığınacaq seçiminə təsir edir. Starkinin sözlərinə görə, zəhərsiz ilanlar evlərin yaxınlığındakı bağlarda gizlənə bilərlər. Zəhərli ilanlar isə adətən insanlardan uzaqda, qayaların dərin yarıqlarını və ya boş yuvaları seçirlər.

İlanlar sığınacaqlarından nə vaxt çıxır

Bunun universal vaxtı yoxdur. Soyuq regionlarda ilanlar qış sığınacaqlarını yazın əvvəlində tərk edə, isti ərazilərdə isə temperatur əlverişli olan kimi aktivləşə bilərlər.

Bir neçə gün davam edən günəşli və isti hava hətta qışın ortasında da ilanların müvəqqəti olaraq sığınacaqlarından çıxmasına səbəb ola bilər.

İlanların qışlaması bağa necə təsir edir

İlanlar yırtıcı olduqları üçün bağ ekosistemində zərərvericilərin təbii yolla nəzarətdə saxlanılmasında mühüm rol oynayırlar.

“Qışda ilanlar sakitlik vəziyyətinə keçdikdə siçanlar, çöl siçanları və marmotlar kimi gəmiricilərin, eləcə də bağ üçün zərərli həşəratların populyasiyaları daha aktiv ola bilər. Onlar qış bağlarından qida və yuvalama yerləri axtarmaq üçün istifadə edirlər”, – Starki bildirib.

Lakin bu, bağın mütləq zərərvericilərlə dolacağı anlamına gəlmir. Yerli populyasiyaların sayına hava şəraiti, qidanın mövcudluğu, yaşayış mühiti və digər yırtıcılar da təsir göstərir. Bununla yanaşı, yazda ilanların geri qayıtması zərərvericilərə qarşı təbii nəzarətin qismən bərpasına kömək edə bilər.

“Temperatur yüksəldikdə ilanlar ac şəkildə sığınacaqlarından çıxır və dərhal zərərvericilərin populyasiyalarına nəzarət etməyə başlayırlar. Bu zaman onlar fermerin və ya bağbanın ən yaxşı dostlarına çevrilirlər”, – Starki deyib.

Aydın