Televiziya kanallarında yayımlanan musiqi və əyləncə proqramlarının səviyyəsi cəmiyyətin zövqünün formalaşmasına bilavasitə təsir göstərir. Son illərdə tamaşaçılar və mədəniyyət xadimləri arasında televiziya efirindəki bayağı mahnılar və düşük zarafatlarla dolu şoular barədə tənqidlər artıb. Xüsusilə, gənclərin musiqi zövqünü korlayan, vulqar ifadələrlə zəngin mahnıların efirdən uzaq tutulması tələb olunur. Artıq bəzi telekanallar bu yöndə addımlar atmağa başlayıb – verilən məlumata görə, bir sıra bayağı ifaçılar ümumiyyətlə efirə buraxılmır. Belə bir şəraitdə ATV öz efir məkanında musiqi və şou proqramlarının keyfiyyətini qorumaq üçün hansı siyasəti həyata keçirir? Proqram direktor Tohid Əliyevdən ATV-də bayağılıqla mübarizə istiqamətində görülən işlər barədə müsahibə aldıq.
Sual: Son zamanlar televiziyalarda bayağı mahnılara, səviyyəsiz şoulara qarşı ictimai tələb yüksəlib. Hətta mediada xəbər yayıldı ki, müəyyən vulqar ifaçılara efir qadağası qoyulub. ATV kimi geniş auditoriyalı bir kanal bu məsələyə necə yanaşır? Musiqi və əyləncə proqramlarında bayağı məzmundan uzaq durmaq üçün hansı prinsipləri rəhbər tutursunuz?
Tohid Əliyev: Doğrudur, cəmiyyətdə bir gözlənti var ki, televiziya efiri zövqləri korlayan bayağı ünsürlərdən təmizlənsin. ATV olaraq biz uzun zamandır bu prinsipə sadiqik: musiqi seçimindən tutmuş dəvət etdiyimiz qonaqlara qədər, efirimizdə müəyyən keyfiyyət standartlarını qoruyuruq. Konkret desəm, bayağı mahnı dedikdə adətən mətnində mənasız, lüzumsuz təkrarlamalar olan, yaxud açıq-saçıq, vulqar ifadələr işlədilən mahnılar nəzərdə tutulur. Bu tərzdə "trend” olmuş mahnıları, düzü, zamanında ATV efirində də görmək olurdu. Ancaq artıq bir neçə ildir ki, biz musiqi redaktorlarımızla birlikdə efirə çıxan ifaları ciddi filtrdən keçiririk. Bir musiqi klipi ya da ifa yayımlanmamışdan qabaq onun sözlərinə, aranjimanına baxılır. Əgər orada kobud ifadə, yaxud gənclərə mənfi təsir göstərə biləcək mesajlar varsa, o mahnı ATV efirinə yol tapmır.
Sual: Bayağı ifaçıların efirə buraxılmaması müəyyən dairələrdə senzura kimi də qələmə verilə bilər. Bu balansı necə saxlayırsınız? Bir tərəfdən tamaşaçı tələb edir ki, filan bayağı müğənnini göstərməyin, digər tərəfdən həmin ifaçıların da az da olsa öz dinləyicisi var. ATV bu qərarları verərkən hansı kriteriyalara əsaslanır?
Tohid Əliyev: Çox incə məqamdır. Biz əlbəttə senzura tərəfdarı deyilik – yəni kiminsə sənətinə qadağa qoymaq, onu tamamilə yox saymaq kimi fikrimiz yoxdur. Lakin efir bir məkandır ki, orada müəyyən dəyərlərə riayət olunmalıdır. Kiminsə ifası vulqardırsa, zərərli mesaj verirsə, biz onu öz platformamızda təbliğ edə bilmərik. Bu, tamaşaçıya hörmətsizlik olar. Kriteriyalarımıza gəldikdə, birinci növbədə mahnının məzmununa baxırıq. Əgər məzmunda zorakılığa çağırış, küçə həyatını öyən, narkotik və ya digər pis vərdişləri adiləşdirən çalarlar varsa, həmin mahnı qətiyyən ATV-də səslənməyəcək. İkincisi, ifaçının ümumi imici, davranışı da nəzərə alınır. Elə müğənnilər var ki, təkcə mahnıları deyil, davranışları, qalmaqalları ilə də cəmiyyət arasında mənfi reputasiya qazanıblar. Onları da biz ciddi proqramlarımıza dəvət etmirik. Düzdür, bəzən şou xarakterli proqramlarımız – məsələn, talk-şou formatında – qalmaqallı simaları reytinq xətrinə çağırmaq istəyə bilər. Amma son illərdə biz burada da mövqeyimizi sərtləşdirmişik. Artıq teleməkanımızda tanınan bir aparıcımız (Elgiz Əkbər) açıq dedi ki, öz verilişində bayağı ifaçılara yer verməyəcək. Bu, ümumilikdə kanalın mövqeyidir. Yəni seçim edirik: ya asan yolla gedib qalmaqallı adamı efirə çıxarıb müvəqqəti reytinq qazanmaq, ya da prinsipial olub onu kənarda saxlamaq. Biz ikinciyə üstünlük veririk. Üçüncü kriteriya ifanın texniki keyfiyyətidir – yəni hər hansı müğənni çox bəsit aranjemanlı, primitiv melodiyalı mahnılar oxuyursa və bunu sadəcə populyarlıq naminə edirsə, biz onu efirimizdə təşviq etmək istəmirik. ATV musiqi verilişləri çalışır ki, daha ciddi musiqi nömrələri təqdim etsin: muğam, xalq mahnıları, klassik estrada, müasir estrada olsa da, müəyyən səviyyədən yuxarı olsun. Tamaşaçının qulağı dibdən ancaq asan pop musiqiyə öyrəşməsin, biraz da keyfiyyətli musiqi eşitsin. Bu, bir mədəni missiyadır. Bilirik ki, hamı bizimlə razı deyil – bəlkə kimsə deyir ki, mən filan oynaq mahnını sevirəm, niyə ATV göstərmir? Amma biz inanırıq ki, zamanla tamaşaçı da anlayır bunun xeyrini. Çünki bayağı mahnılar keçici gələndir, bir neçə aya unudulur, yaxşı musiqi isə yadda qalır. ATV isə yadda qalan işlər görmək istəyir.
Sual: ATV efirində yayımlanan musiqi proqramlarında canlı ifalar prioritet təşkil edir. Bu, bayağılığın qarşının alınmasına necə təsir edir? Canlı ifa təkcə səs baxımından yox, həm də repertuar baxımından seçimi dəyişir mi?
Tohid Əliyev: Çox doğru müşahidədir – ATV illərdir ki, canlı ifa ənənəsini qoruyur. Bizim "ATV Musiqi” gecə konsertlərimiz olsun, bayram proqramlarımız olsun, həmişə müğənnilər canlı oxuyurlar. Bu bir tərəfdən musiqi sənətinə hörmətdir, o biri tərəfdən bayağılıq filtridir. Canlı oxumaq qabiliyyəti olmayan, ancaq studiyada komputerlə düzəldilmiş səsi ilə diqqət çəkən ifaçılar onsuz da gəlib ATV-də çıxış edə bilmirlər. Canlı ifa musiqiçinin əsl sənət güzgüsüdür – kim ki oxuya bilir, onu dəvət edirik, kim ki oxuya bilmir, demək özü də anlayır ki, bura çıxsa ifşa olacaq, ona görə gəlmir. Beləcə, təbii seçim olur. Eyni zamanda, canlı ifa təkcə səs yox, repertuar məsələsinə də təsir edir. Məsələn, bir müğənni var repertuarında ancaq bayağı, sözləri mənasız mahnılar var – o, canlı konsert proqramı düzəltmək istəsə, görəcək ki, ardıcıl 1 saat oxumağa normal musiqisi çatmır. Nəticədə ya repertuarını dəyişməlidir, ya da ATV-nin canlı konsertində iştirak etməməlidir. Bu da musiqiçiləri stimullaşdırır ki, keyfiyyətli mahnılar yazdırıb oxusunlar. Biz bir neçə il əvvəl "Canlı yayım” adlı layihə etmişdik, orada efirə ancaq tam canlı konsertlər gedirdi – yarı playback yox, tam orkestr və oxu ilə. Orada görünürdü ki, həqiqətən musiqi potensialı olanlar özlərini göstərirdilər, sönük ifaçılar isə uzaqlaşırdılar. Beləcə, ATV efirinə avtomatik olaraq bir ələnmə tətbiq olunurdu. Bunu cəmiyyət də alqışladı. Düzdür, bəzən belə söz-söhbət də olur ki, "filankəs ATV-yə çıxmır, yəqin onu dəvət etmirlər”. Əslində səbəb odur ki, həmin şəxs canlı ifadan qaçır. Biz də prinsipimizdən dönmürük. Əlavə olaraq, ATV-də yayımlanan musiqi yarışmaları da var ki, onlar da bayağılığa qarşı mübarizədə vasitədir. Məsələn, bir vokal müsabiqəsi edirik, orada münsiflər ifaçıların repertuar seçiminə diqqət yetirir, çalışırlar gənc müğənnilər keyfiyyətli mahnılar ifa etsin. Beləliklə, biz yeni nəsli də doğru istiqamətə yönləndiririk. Yəni, bayağı mahnıyla yox, gözəl bir bəstə ilə məşhur olmağın mümkün olduğunu göstəririk.
Sual: Qonaqların efirə çıxması məsələsinə toxundunuz. Bəzi populyar simalar var ki, davranışı, geyimi və danışığı ilə tez-tez tənqid edilir. ATV həmin şəxsləri də efirə çıxarmır? Ümumiyyətlə, qonaqların öncədən təsdiqlənməsi prosesi necə gedir?
Tohid Əliyev: ATV-də hər bir verilişin qonaq siyahısı kanalın məsul şəxsləri tərəfindən təsdiqlənir. Yəni aparıcı özbaşına kimisə çağıra bilməz, mütləq redaksiya ilə məsləhətləşməlidir. Bunun da əsas məqsədi odur ki, efirə uyğun olmayan, tamaşaçıda haqlı narazılıq doğura biləcək adamlar ekrana çıxmasın. Məsələn, siz dediyiniz kimi, öz qalmaqallarıyla məşhur, efirdə qeyri-etik davranış göstərə biləcək biri varsa, biz öncədən "stop” deyirik ki, olmaz. Həmçinin geyim məsələsini də qeyd etdiniz – bəli, efirə çıxan qonağın geyimi də çox önəmlidir, xüsusilə qadın qonaqların. Biz əlbəttə kimsəyə konkret nə geyin deyə bilmərik, ancaq verilişə dəvət edərkən xahiş edirik ki, normal, uyğun paltar geyinsin. Çox açıq-saçıq, etiketi pozan geyimdə gələn olubsa da, onu efirə çıxarmazdan əvvəl stilistlərimiz mümkün qədər düzəliş etməyə çalışıblar. Bu, nadir hal olsa da, prinsip baxımından əhəmiyyətlidir: ATV efirində həddindən artıq ekstravaqant, yaxud tamaşaçıların əxlaq anlayışına zidd görünə biləcək obrazlar görməzsiniz. Biz ümumiyyətlə orta xətti götürürük ki, nə çox mühafizəkarıq, nə də həddən artıq sərbəst. Qonaqların seçimi məsələsində də, bayağılıqla mübarizə prinsipimiz var – əgər hansısa məşhur öz çıxışlarında ardıcıl şəkildə qeyri-etik ifadələr işlədibsə, ya da ailə dəyərlərinə zidd hərəkətləri ilə gündəmdədirsə, biz düşünürük ki, onu efirə çıxarmaqla cəmiyyətə yaxşı nümunə göstərmirik. Odur ki, onu dəvət etmirik. Belə hallar da olur, bəli. Bu yaxınlarda özünüz gördünüz, kanallar birlikdə bir sıra söyüşcül meyxanaçıların, bayağı mahnı ifa edənlərin adlarını "qara siyahı”ya saldılar. ATV də həmin siyahıda var idi. Bu o demək deyil ki, biz kiminsə çörəyinə mane oluruq – xeyr, sadəcə, efir məkanımızı təmiz saxlamaq istəyirik. Qoy o adam gedib toylarda oxusun, YouTube kanalında çıxış etsin, amma milli televiziyada efir vaxtını almamalıdır. Çünki milli efir bütün ölkənin aynasıdır, biz orada bayağılığa yer verib tamaşaçı zövqünü aşağılada bilmərik. Onu da qeyd edim ki, belə prinsipial mövqe tutanda kanal olaraq risk də edirik – çünki bəzən həmin qalmaqallı şəxslər reytinq cəlb edə bilərlər, sarı mətbuat onlardan yazır-deyir. Amma biz qısamüddətli reytinqi yox, uzunmüddətli reputasiyanı üstün tuturuq. ATV markası etibarlı xəbər və keyfiyyətli əyləncə rəmzi olaraq qalmalıdır. Bunu qorumaq üçün lazım gəlsə, bir neçə məşhurun efirə çıxmamasının heç bir zərəri yoxdur, əksinə, xeyri var. Nəticədə tamaşaçı da anlayır ki, "ATV-də filankəs görünmür, demək ki, onun səviyyəsi yetərli deyil”. Bu cür dolayısıyla zövq tərbiyəsi gedir. Biz inanırıq ki, televiziyalar bayağılığa qarşı barışmaz mövqe göstərsə, müğənnilər də, şou-biznes nümayəndələri də məcbur olub öz üzərlərində işləyəcək, daha keyfiyyətli məhsul ortaya qoyacaqlar. Bu, ümumilikdə ölkə mədəniyyəti üçün müsbət hal olar. ATV də bu yolda öz töhfəsini verməkdə qərarlıdır.
Sual: Ümumiləşdirsək, ATV hazırda musiqi və şou kontenti sahəsində hansı yeni keyfiyyət meyarları tətbiq edir və gələcəkdə bu istiqamətdə tamaşaçını nə yeniliklər gözləyir?
Tohid Əliyev: Biz artıq müzakirə etdiyimiz kimi, bir sıra meyarları tətbiq edirik: efirə çıxan musiqinin məzmun filtrasyonu, ifaçıların seçimi, canlı ifa tələbi, qonaqların reputasiyası və s. Gələcəkdə bunları daha da sistemləşdirmək fikrindəyik. Məsələn, hal-hazırda hazırladığımız bir "Musiqi Mərkəzi” konsepsiyası var – orada efirə gedəcək bütün musiqi nömrələri əvvəlcədən həmin Mərkəzdə icra olunub bədii şura tərəfindən bəyəniləcək. Yəni əvvəldən deyəcəyik ki, sabahkı konsertdə bu 10 mahnı oxunacaq və hamısı seçilmiş repertuardır. Bu, bir az keçmişdəki televiziya ənənəsini xatırladır, amma bəzən köhnə yaxşı ənənələri qaytarmaq pis deyil. Digər yenilik, şou proqramların formatında olacaq. Biz bayağı zarafatlardan qaçmaq üçün bir neçə yeni əyləncə proqramı formatı üzərində işləyirik ki, daha intellektual yumor təqdim olunsun. Yəni həm güldürsün, həm də düşündürsün. Bu, çətin janrdır, amma inanıram ki, alınsa, tamaşaçı bayağı talk-şoulardansa, belə proqramlara üstünlük verəcək. Bir də, musiqi müəllifliyi məsələsinə toxunum: ATV-nin planında "Müəllif mahnı axşamı” kimi xüsusi layihələr var ki, orijinal, dəyərli mahnılar yazan bəstəkarları təbliğ edək. İstəyirik gənc bəstəkarlara efir imkanları verək, onların əsərlərini populyarlaşdıraq. Bu da bayağılaşmanın qarşısını almaqda mühüm addımdır, çünki ucuz mahnıların tirajlandığı yerdə keyfiyyətli bəstələr kölgədə qalır. Biz o balansı düzəltmək istəyirik. Tamaşaçıya sözümüz odur ki, ATV ekranı bundan sonra da zövqlü kontent məkanı olacaq. Əgər bəzən kimsə hansısa sevimli, amma səviyyəcə aşağı kontenti ATV-də görmürsə, bunu qadağa yox, keyfiyyət filtrinin nəticəsi kimi qəbul etsin. Bizim missiyamız yalnız əyləndirmək deyil, həm də yönləndirməkdir – daha yaxşısına, daha safına yönləndirmək. Əminəm ki, tamaşaçılarımız da bu siyasəti anlayır və dəstəkləyir, çünki sonunda qazanan elə onlar, yəni cəmiyyətimiz olur.
Televiziyada təbliğ olunan musiqi və musiqili proqramlarda iştirak edən müğənnilərlə bağlı ATV-nin özünəməxsus siyasəti mövcuddur. Əsas prinsip odur ki, efirə dəvət olunan qonaqdan yalnız cavab verə biləcəyi məsələlər tələb olunsun, ondan imkanlarını aşan heç nə istənilməsin. Məsələn, uzun illər ATV-də yayımlanan və yüksək reytinqlərlə seçilən "Nanəli" verilişində dəvət olunan qonaqlardan əsas tələb canlı ifadır. Bu proqramda əsasən vokal və milli musiqilər səsləndirilir. Həm televiziya efirində, həm də internet resurslarında geniş tamaşaçı auditoriyasına malikdir.
