Kanadanın Baş naziri Mark Karni müttəfiqlərin yenidən silahlanmasına kömək etmək məqsədi daşıyan yeni qlobal müdafiə bankının yaradılmasına dəstək verib. Lakin potensial üzvlərin qoşulmaqla bağlı qərar verməsinə bir neçə həftə qalmış digər böyük iqtisadiyyatlar hələ də layihəyə öhdəlik götürməyib.

Qaynarinfo "Reuters"ə istinadən xəbər verir ki, Müdafiə, təhlükəsizlik və dayanıqlılıq bankı (DSRB) təxminən 100 milyard avro (116 milyard dollar) cəlb etməyə və bu vəsaiti müdafiə layihələri üçün hökumətlərə və podratçılara aşağı faizlə kredit şəklində təqdim etməyə çalışır. Bank həmçinin daha riskli hesab olunan kiçik şirkətləri maliyyələşdirən kreditorlar üçün zəmanətlər verəcək.

DSRB-nin yerləşəcəyi Kanada ilə yanaşı, Albaniya, Belçika, Yunanıstan, Latviya, Lüksemburq, Rumıniya, Türkiyə və Ukrayna layihəyə dəstək verəcəklərinə dair öhdəlik götürüblər.

Layihədə iştirak edən iki ölkənin rəsmisinin sözlərinə görə, avqust ayına qədər DSRB təxminən 5 milyard avro məbləğində öhdəlik əldə edib. Mənbələrdən biri bildirib ki, bank təxminən 20 milyard avro ödənilmiş nizamnamə kapitalı və ehtiyac yarandıqda istifadə edə biləcəyi əlavə 80 milyard avro cəlb etməyi hədəfləyir.

Lakin Almaniya, Böyük Britaniya və digər G7 ölkələri indiyədək layihəyə qoşulmaqdan imtina edib. Bu isə DSRB-nin maliyyələşmə xərclərini mümkün qədər aşağı salmağa kömək edəcək AAA kredit reytinqinə nail olub-olmayacağı ilə bağlı suallar yaradır.

“Reytinq agentliklərində yaxşı təəssürat yaratmaq üçün onların daha bir neçə iri dövlətin iştirakına ehtiyacı olacaq”, – çoxtərəfli qurumlar üzrə ixtisaslaşan Risk Control analitik şirkətinin idarəedici direktoru Uilyam Peroden bildirib.

Reuters DSRB-yə qoşulmaqla bağlı müzakirələrdən xəbərdar olan səkkiz şəxslə danışıb. Onlardan bəziləri potensial üzvlər üçün əsas maneələrdən birinin DSRB-nin yüksək reytinqli milli hökumətlərdən daha ucuz maliyyələşmə təklif edib-etməyəcəyinin qeyri-müəyyənliyi olduğunu deyib.

Ölkələrin dövlət maliyyəsinin onsuz da təzyiq altında olduğu bir vaxtda yatırmalı olacağı kapitalın həcmi, bankın idarəetmə strukturu və mövcud təşəbbüslərlə mümkün üst-üstə düşmələr də narahatlıq doğuran məsələlər arasında göstərilib.

Kanada bankın nizamnaməsinin imzalanması ərəfəsində bir çox ölkə ilə danışıqlar apardığını bildirir. DSRB üzrə Kanadanın baş müzakirəçisi İzabel Hüdon iyul ayında Farnboro aviaşousu çərçivəsində bankın təsis sənədinin payızda imzalanmasının planlaşdırıldığını deyib.

Kanadanın maliyyə nazirinin mətbuat katibi Con Fraqos bildirib: “Biz sürətlə irəliləyir, saziş maddələrini hazırlayır, təsisçi ölkələr qrupunu formalaşdırmaq üçün müttəfiqlər və tərəfdaşlarla işləyirik.”

Yenidən silahlanma təşəbbüsü

Farnboroda müdafiə investisiyalarına həsr olunmuş paneldə çıxış edən DSRB-nin təsisçisi Rob Mürrey bankın artan təhlükəsizlik təhdidlərinə qarşı ölkələrin yenidən silahlanmasına kömək edəcəyini bildirib.

“Düzünü desəm, onlardan 10-a ehtiyacımız var”, – NATO-nun keçmiş innovasiya rəhbəri və Britaniya ordusunun keçmiş zabiti deyib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının Avropa ölkələrindən NATO yükünün daha böyük hissəsini öz üzərinə götürməsini tələb etməsindən sonra Avropa dövlətləri müdafiə xərclərini artırır. Bununla belə, onların az bir hissəsi alyansın son hədəflərinə çatmağa yaxındır.

Karni bu ilin əvvəlində ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi dünya nizamının parçalandığını düşündüyü şəraitdə buna cavab vermək üçün “orta güclər” ittifaqının yaradılmasını təklif etmişdi.

O, iyul ayında DSRB-nin “Kanada və müttəfiqlərimizin daha təhlükəli və parçalanmış dünyanın çağırışlarına birlikdə cavab vermək imkanına malik olmasını təmin edəcəyini” bildirib.

Perodenin sözlərinə görə, DSRB artıq borclu olan ölkələrin balanslarından asılı olmayan maliyyə imkanlarından istifadə etməklə müdafiə investisiyalarını artıra bilər. Lakin onun sözlərinə görə, bankın əhəmiyyətli oyunçuya çevrilməsi üçün mövcud öhdəliklərdən əlavə suveren dövlətlərin də dəstəyinə ehtiyac var.

Royal United Services Institute (RUSI) analitik mərkəzinin əməkdaşı Linus Terhorst bildirib ki, böyük Avropa iqtisadiyyatları onsuz da ucuz borclana bilir. Bununla belə, üzvlük onların yerli müdafiə şirkətlərinin DSRB maliyyəsinə çıxışını təmin edərdi.

Rəqabət aparan təşəbbüslər

DSRB-yə üzvlüklə bağlı danışıqlardan xəbərdar olan şəxslərdən beşi bankın digər maliyyələşdirmə təşəbbüsləri ilə mümkün şəkildə üst-üstə düşməsinə diqqət çəkib. Bunlara Avropa İttifaqının SAFE proqramı və Böyük Britaniyanın təklif etdiyi Çoxtərəfli müdafiə mexanizmi daxildir.

Avropa İttifaqı 2025-ci ildə 150 milyard avroluq SAFE müdafiə maliyyələşdirmə proqramını işə salıb. Böyük Britaniya isə Niderland, Finlandiya və Polşa ilə birlikdə birgə satınalmalara yönəlmiş Çoxtərəfli müdafiə mexanizmi üzərində işləyir.

Rəsmilərdən biri hökumətlərin əvvəlcədən yatırmalı olduğu kapitalın həcmi və layihələrin necə seçiləcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyi də narahatlıq doğuran məsələlər sırasında göstərib. Planlardan xəbərdar olan iki mənbənin sözlərinə görə, böyük ölkələrdən təxminən 1 milyard avro ayırmaları istənilib.

Mürrey Reuters-ə elektron poçtla verdiyi açıqlamada bildirib ki, bu məbləğ üç il ərzində ödənilə və zamanla dividendlər şəklində gəlir gətirə bilər. Onun sözlərinə görə, DSRB SAFE-dən daha daimi müdafiə maliyyələşdirmə qurumu olacaq və istənilən satınalma metodu ilə əməkdaşlıq edə biləcək.

“Bunu düzgün həyata keçirsək, müdafiə xərclərinin artırılması eyni zamanda texnologiyaların, fabriklərin, ixtisaslı iş yerlərinin, daha güclü təchizat zəncirlərinin və iqtisadi artımın yaranmasına, eləcə də çəkindirmə imkanlarının gücləndirilməsinə səbəb ola bilər”, – Mürrey deyib.

Böyük Britaniyanı razı salmaq cəhdi

Kanada Böyük Britaniyanın yeni Baş nazir Endi Börnhəmin rəhbərliyi altında qərarını dəyişəcəyinə ümid edir. Britaniyanın müdafiə naziri Ues Stritinq Farnboroda DSRB-ni “həqiqətən maraqlı və innovativ mexanizm” adlandırıb. O, təklif olunan müdafiə bankı ilə Çoxtərəfli müdafiə mexanizminin rəqib olmadığını düşündüyünü də bildirib.

Böyük Britaniya daha əvvəl layihəyə qoşulmaqdan imtina edərək bunun vəsaitlərin səmərəli istifadəsi baxımından məqsədəuyğunluğu ilə bağlı narahatlıqlarını əsas gətirib. Börnhəmin ofisinin məlumatına görə, baş nazir iyul ayında Karni ilə, avqustda isə Kiyevə səfəri zamanı Lüksemburqun Baş naziri Lük Fridenlə DSRB və Çoxtərəfli müdafiə mexanizmini müzakirə edib.

RUSI-dən Terhorst deyib: “Böyük Britaniyanın qoşulması Almaniya sənayesinin Almaniya hökumətinə layihəyə qoşulmaq üçün təzyiq göstərməsinə səbəb olacaq.”

Almaniyanın maliyyə nazirliyinin sözçüsü bildirib ki, DSRB ilə bağlı mövqe iyul ayından dəyişməyib. Həmin vaxt nazirlik Reuters-ə danışıqlarda müşahidəçi qismində iştirak etdiyini və nəticələri nəzərdən keçirdiyini açıqlamışdı. Yaponiyanın xarici işlər nazirliyi isə Reuters-ə iştirakla bağlı hələ heç bir qərarın qəbul edilmədiyini bildirib.

Britaniya və Almaniyanın sənaye qrupları öz ölkələrinin layihəyə qoşulması üçün lobbiçilik edir. “Make UK Defence” təşkilatından Endryu Kinniburq bildirib ki, Böyük Britaniya layihədən kənarda qalarsa, şirkətlərin bank tərəfindən maliyyələşdirilən layihələrdən kənarda qalmaq riski yaranır.

AAA reytinqi uğrunda mübarizə

Məsələdən xəbərdar olan şəxsin sözlərinə görə, JPMorgan və “Deutsche Bank” da daxil olmaqla təxminən bir çox bank DSRB-nin yaradılmasına 10 milyon dollar civarında maliyyə və ya xidmət şəklində dəstək verib. DSRB tərəfindən maliyyələşdirilən layihələrin təşkilindən milyonlarla dollar komissiya əldə edə biləcək bu kreditorlar “Financial Times” qəzetində layihənin “gələcəkdə AAA reytinqli çoxtərəfli maliyyə qurumunun bütün əlamətlərinə” malik olduğunu bildirən elanı da dəstəkləyiblər.

JPMorgan və “Deutsche Bank” məsələ ilə bağlı şərh verməkdən imtina edib.

Kanadanın DSRB üzrə müzakirəçisi Hüdon Farnboroda bankın AAA reytinqi əldə edə biləcəyinə əmin olduğunu bildirib. Mürrey isə çoxtərəfli bankın reytinqinin bir çox amildən asılı olduğunu və belə qurumların reytinqinin üzv ölkələrin orta reytinqindən daha yüksək ola bildiyini deyib.

Layihədə iştirak edən şəxslərdən birinin sözlərinə görə, Ottava DSRB-ni hazırkı dəstəkçi ölkələr qrupu ilə də işə salmağa hazırdır. Digər ölkələr isə daha sonra quruma qoşula biləcək. Bu, bankın əldə etmək istədiyi reytinqin möhkəmlənməsinə kömək edə bilər.

Morningstar DBRS-də maliyyə institutlarının reytinqləri üzrə rəhbər Elizabet Rudmanın sözlərinə görə, “çoxtərəfli qurumların kredit qabiliyyəti əsasən onların əsas səhmdarlarının dəstəyi ilə müəyyən olunur”.

Aydın