İspaniya və Portuqaliyanın yerləşdiyi Pireney yarımadası Afrikanın tektonik plitəsinin təsiri ilə saat əqrəbi istiqamətində yavaş-yavaş fırlanır. Bu hərəkət ildə cəmi bir neçə millimetr təşkil etsə də, alimlərin fikrincə, regionun geoloji quruluşunda mühüm dəyişikliklərə səbəb olur.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Futura Sciences" məlumat yayıb.
“Gondwana Research” elmi jurnalında dərc olunan beynəlxalq tədqiqatda alimlər peyk geodeziya ölçmələrini və zəlzələlərlə bağlı məlumatları təhlil ediblər. Araşdırmanın məqsədi Avropa ilə Afrika arasındakı tektonik qarşılıqlı təsirlərin Yer qabığına necə təsir etdiyini müəyyənləşdirmək olub.
Məlum olub ki, Pireney yarımadası hazırda saat əqrəbi istiqamətində hərəkət edir. Bu, regionun əvvəlki geoloji mərhələlərində müşahidə olunan saat əqrəbinin əksinə fırlanmanın tam əksidir.
Alimlərin sözlərinə görə, bu proses Afrika və Avrasiya tektonik plitələrinin bir-birinə yaxınlaşması ilə əlaqədardır. Hazırda həmin plitələr ildə təxminən 4-6 millimetr məsafə qət edərək yaxınlaşırlar.
Bu proses milyonlarla il əvvəl başlayıb
Aralıq dənizi hövzəsi milyonlarla il ərzində bir neçə litosfer plitəsinin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşıb. Təxminən 90 milyon il əvvəl başlayan geoloji proseslər regionun indiki relyefinin yaranmasında mühüm rol oynayıb.
Şimali Atlantik okeanının açılması ilə Afrika plitəsinin hərəkət istiqaməti dəyişib və o, Avrasiyaya doğru irəliləməyə başlayıb. Bu zaman okean qabığı subduksiya zonalarına doğru bataraq Tetis okeanının tədricən yox olmasına səbəb olub.
Təxminən 30 milyon il əvvəl Afrika ilə Avropanın toqquşması Alp dağlarının yaranmasına şərait yaradıb.
Pireney yarımadasının formalaşması da bu mürəkkəb geoloji proseslərlə bağlıdır. Atlantik okeanının genişlənməsi zamanı İberiya bloku Avrasiyadan ayrılıb və cənub-qərbə doğru hərəkət edərək əvvəlcə saat əqrəbinin əksinə fırlanıb. Sonrakı tektonik dəyişikliklər nəticəsində onun mövqeyi dəyişib və Avropa materikinə yaxınlaşması Pireney dağlarının yaranmasına səbəb olub.
Cəbəllütariq bölgəsi alimlərin diqqətindədir
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, Afrika ilə Avrasiya arasındakı sərhədin müəyyən hissələrində tektonik prosesləri izləmək nisbətən asandır. Lakin İspaniya və Portuqaliyanın cənubunda vəziyyət daha mürəkkəbdir.
Xüsusilə Cəbəllütariq qövsü adlanan geoloji struktur Afrika və Avrasiya plitələrinin qarşılıqlı təsir göstərdiyi mürəkkəb deformasiya zonasındadır.
Alimlər peyk ölçmələri və zəlzələ məlumatlarını birləşdirərək Yer qabığındakı gərginlikləri araşdırıblar. Nəticələr Pireney yarımadasının qərb və cənub-qərb hissələrində saat əqrəbi istiqamətində fırlanmanın daha aydın müşahidə edildiyini göstərib.
Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, əldə olunan nəticələr regiondakı aktiv geoloji qırılmaların daha yaxşı öyrənilməsinə və zəlzələ riskinin qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər.
Aydın
