Fiziklərin iddiasına görə, biz gündəlik həyatda dörd ölçünü – uzunluq, en, hündürlük və zamanı – hiss edirik. Lakin əlavə olaraq üç "gizli” ölçünün də mövcud olduğu ehtimal edilir. Bu ölçülər o qədər sıx "qatlanmış” vəziyyətdədir ki, birbaşa müşahidə oluna bilmir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, araşdırma "Daily Mail” nəşrinə istinadən təqdim olunub.

Hokinqin informasiya paradoksu

Bu nəzəriyyə xüsusilə qara dəliklərlə bağlı məşhur "informasiya paradoksu”nu izah etməyə çalışır. Stiven Hokinq 1970-ci illərdə qara dəliklərin tamamilə "qara” olmadığını, zəif şüalanma yayaraq zamanla buxarlandığını göstərmişdi.

Problem isə ondadır ki, kvant fizikasına görə informasiya yox ola bilməz. Lakin Hokinqin modelində qara dəlik sonda yox olur və içindəki məlumat itmiş kimi görünür.

Slovakiya Elmlər Akademiyasının baş elmi işçisi Riçard Pinçak bunu belə izah edib: "Təsəvvür edin ki, kitabı yandırırsınız. Kitab məhv olur, amma prinsipcə tüstü və kül vasitəsilə bütün məzmun bərpa oluna bilər. Yəni informasiya itmir, sadəcə qarışır”.

Klassik və kvant fizikasının ziddiyyəti

Ənənəvi fizikaya görə böyük obyektlər klassik qanunlara tabedir, mikroskopik dünya isə kvant qanunları ilə idarə olunur. Qara dəliklər bu iki sistem arasında ziddiyyət yaradır.

Yeni model isə bu problemi fərqli izah edir: fəza-zaman yalnız dörd ölçülü deyil, həm də əlavə üç "qatlanmış” ölçüyə malikdir.

Gizli ölçülər və burulma effekti

Pinçakın sözlərinə görə, bu əlavə ölçülər "çox kiçik miqyasda sıx qatlanıb” və birbaşa müşahidə edilmir. Bu quruluş fəza-zamanın təkcə əyilməsinə yox, həm də "burulmasına” (torsion effektinə) səbəb olur.

Nəzəriyyəyə əsasən, qara dəlik buxarlandıqca bu gizli ölçülər bir növ "düyün” əmələ gətirir. Bu düyün isə qara dəliyin tamamilə yox olmasına mane olur və son dərəcə kiçik, lakin sabit bir qalıq saxlayır.

"İnformasiya yaddaşı”

Alimlər bu qalığı "informasiya memori” kimi təsvir edirlər. O, qara dəliyə düşən bütün məlumatları qoruyur və beləliklə informasiya itmir.

Bu yanaşma eyni zamanda qaranlıq maddənin təbiəti və hissəciklərin kütlə qazanması mexanizmi (Higgs mexanizmi) ilə bağlı suallara da potensial izah verə bilər.

Eksperimental sübut axtarışı

Əgər nəzəriyyə doğrudursa, əlavə ölçülərin izləri "Kaluza-Kleyn hissəcikləri” adlanan çox ağır hissəciklərdə müşahidə oluna bilər. Lakin bu hissəciklər mövcud texnologiyalar, o cümlədən Böyük Adron Kollayderinin imkanlarından xeyli kənardadır.

Alternativ olaraq, alimlər Böyük Partlayışdan qalan kosmik mikrodalğa fon şüalanmasında və ya ilkin qravitasiya dalğalarında izlər axtarırlar.

Lakin hazırkı texnologiyalar bu fərziyyəni birbaşa yoxlamağa imkan vermir və 7 ölçülü Kainat ideyası hələlik nəzəri model olaraq qalır.

Aydın