Nəzakət qaydaları cəmiyyətdə insanların bir-biri ilə münasibətlərini tənzimləyən, hörmət və qarşılıqlı anlayışı formalaşdıran yazılmamış davranış normalarıdır. Danışıq tərzindən ictimai nəqliyyatda davranışa, sosial mediadan iş mühitinə qədər bir çox məqamda bu qaydalara riayət etmək vacibdir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, nəzakət qaydaları insanın cəmiyyət daxilində necə davranmalı olduğunu müəyyənləşdirən normalardır. Duruş, bədən dili, danışıq tərzi, başqalarına münasibət, şəxsi sərhədlərə hörmət və tolerantlıq bu qaydaların əsasını təşkil edir.

Nəzakət qaydaları yazılı qanunlar deyil. Cəmiyyət daxilində qəbul olunan və insanların bir-biri ilə münasibətlərini daha sağlam edən davranışlar bu anlayışa daxildir.

Əsas nəzakət qaydaları

Cəmiyyətdə riayət edilməli əsas nəzakət qaydaları bunlardır:

Başqalarının azadlığına hörmət etmək;

Yalan danışmamaq və böhtan atmamaq;

Əmanətə sahib çıxmaq;

Başqasının əşyasından istifadə etməzdən əvvəl icazə istəmək;

Yaşlılara, qadınlara və uşaqlara diqqət göstərmək;

Böyükləri ziyarət etmək və onlara hörmət göstərmək;

Əl ilə kobud zarafatlar etməmək;

Yol hərəkəti qaydalarına riayət etmək;

Başqaları danışarkən onları dinləmək və söhbətlərinə müdaxilə etməmək;

Səsi həddindən artıq yüksəltmədən danışmaq;

Yemək zamanı süfrə qaydalarına riayət etmək;

Qənaətcil olmaq;

Qarşı tərəfin sözünü kəsmədən diqqətlə dinləmək;

Lazım gəldikdə üzr istəmək;

Nəzakətli olmaq;

Lazım gəldikdə səxavət göstərmək;

Şəxsi sərhədlərə müdaxilə etməmək;

İçki içərkən səs çıxarmamaq;

Çantanı masanın üzərinə qoymamaq;

Olduğunuz mühitə uyğun davranmaq;

Qeybət etməmək;

Kobud və şişirdilmiş bədən dilindən çəkinmək;

İctimai nəqliyyatda yüksək səslə danışmamaq;

Tolerant olmaq;

Əmanət götürülmüş əşyanı vaxtında qaytarmaq;

Planlar dəyişdikdə qarşı tərəfə məlumat vermək;

Başqasının adından danışmamaq;

Dəvəti rədd edərkən nəzakətli və dürüst olmaq;

Başqasının evində hörmətlə davranmaq;

Tədbirlər zamanı qaydalara riayət etmək;

Qarşı tərəf danışarkən sözünü kəsməmək;

Söhbət zamanı daim telefona baxmamaq.

Peyğəmbərin nəzakət nümunələri

Mənbədə Peyğəmbərin davranışlarından da nəzakət nümunələri göstərilir. Bildirilir ki, o, danışarkən yumşaq səslə və aydın şəkildə danışır, qarşı tərəfi dinləyir və sözünü kəsmirdi.

Həmçinin kobud və təhqiramiz ifadələrdən istifadə etmədiyi, yanlış davranışla qarşılaşdıqda bunu sakit və xoş dillə izah etdiyi qeyd olunur. Qarşı tərəf kobud danışsa belə, nəzakətlə cavab verdiyi bildirilir.

Sosial mediada nəzakət qaydaları

Sosial şəbəkələrdə də müəyyən davranış normalarına riayət etmək vacibdir. Tövsiyə olunan qaydalar arasında bunlar var:

İnsanları istəmədikləri qruplara əlavə etməmək;

Tanımadığınız şəxslərlə şəxsi yazışmalarda kobud və təhqiramiz ifadələr işlətməmək;

Başqalarına nümayiş etdirmək məqsədilə gündəlik həyatla bağlı paylaşımları həddindən artıq etməmək;

İrqçi və ayrı-seçkilik xarakterli paylaşımlardan çəkinmək;

Başqasına məxsus məzmun paylaşarkən mənbə göstərmək;

Xəstəlik və xəstəxana görüntülərini icazəsiz paylaşmamaq.

İctimai yerlərdə necə davranmaq lazımdır?

İctimai nəqliyyatda yüksək səslə telefonla danışmamaq, yaşlılara və hamilə qadınlara yer vermək, mağazaya daxil olarkən salamlaşmaq, arxadan gələn şəxs üçün qapını saxlamaq nəzakət qaydaları sırasındadır.

Həmçinin yolda səbəbsiz yerə uzun müddət siqnal verməmək, digər sürücülərə qarşı təhqiramiz ifadələr işlətməmək, eskalatorda tələsmirsinizsə sağ tərəfdə dayanmaq tövsiyə olunur.

Ünsiyyət zamanı qarşı tərəfin sözünü kəsməmək, ictimai yerdə musiqi və ya videoya qulaq asarkən qulaqcıqdan istifadə etmək də vacib davranış qaydaları hesab edilir.

Ofisdə yüksək səslə danışmamaq, kinoteatr, teatr və opera kimi məkanlarda telefonla məşğul olmamaq, kitabxanada sakitliyə riayət etmək də bu qaydalara daxildir.

Nəzakət qaydaları harada tətbiq olunur?

Nəzakət qaydaları cəmiyyətin olduğu bütün məkanlarda tətbiq oluna bilər. Buraya ictimai nəqliyyat, məktəblər, iş yerləri, kitabxanalar, kinoteatrlar, teatrlar, operalar, ticarət mərkəzləri, kafelər və xəstəxanalar daxildir.

Nəzakət qaydaları niyə vacibdir?

Nəzakət qaydalarına riayət etmək insanların cəmiyyətə daha asan uyğunlaşmasına və qarşılıqlı hörmət mühitinin formalaşmasına kömək edir.

Bu qaydalara əməl edən insan ətrafındakılarla daha sağlam münasibətlər qura və cəmiyyət daxilində qəbul olunan davranış normalarına uyğun hərəkət edə bilər.

Nəzakət uşaqlara necə öyrədilməlidir?

Nəzakət qaydalarının öyrədilməsi ailədən başlayır. Uşağa təşəkkür etmək, xahiş etmək, böyüklərə hörmət göstərmək və tolerant davranmaq kimi sadə vərdişlər erkən yaşlardan aşılanmalıdır.

Bu davranışların təzyiq göstərilmədən öyrədilməsi uşağın məktəbdə və sonrakı həyatında sosial münasibətlər qurmasına kömək edir.

Nəzakəti necə inkişaf etdirmək olar?

Nəzakətli davranışı inkişaf etdirmək üçün ilk növbədə qarşı tərəfin ehtiyaclarına diqqət yetirmək, özünü mərkəzə qoymamaq və insanları anlamağa çalışmaq tövsiyə edilir.

Başqalarına kömək etmək, paylaşmaq, yaxşı dinləyici olmaq, yaxınlarla əlaqəni qorumaq, gülümsəmək və salamlaşmaq da nəzakətin formalaşmasına kömək edən davranışlardır.

Bundan başqa, insanlara xoş sözlər demək, pozitiv və nikbin olmaq, yaxınlara kiçik və mənalı hədiyyələr vermək də münasibətləri möhkəmləndirə bilər.

Nəzakət yalnız başqalarına qarşı yaxşı davranmaqla məhdudlaşmır. İnsan özünə qarşı da anlayışlı və mərhəmətli olmalı, özünü alçaltmaqdan və sərt şəkildə tənqid etməkdən çəkinməlidir.

Günay