Klaviatura və ekranlar yazı vərdişlərini dəyişdirərkən, əl yazısının beyində daha geniş qarşılıqlı fəaliyyət yaratdığını göstərən yeni araşdırma nəticələri diqqət çəkir. EEG ölçmələri qələmlə yazmağın yaddaş, diqqət və öyrənmə ilə əlaqəli bölgələri daha intensiv şəkildə işə saldığını göstərir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, kağız və qələmlə yazmaq gündəlik həyatın getdikcə daha kiçik hissəsini təşkil edir. Mesajlaşma tətbiqləri, klaviaturalar və son dövrlərdə süni intellekt alətləri mətn hazırlanmasını sürətləndirərkən, xüsusilə Z nəsli əvvəlki nəsillərlə müqayisədə əl yazısından daha az istifadə edərək böyüyür. Lakin araşdırmalar yazı yazma üsulunun yalnız vərdişlərə deyil, beynin fəaliyyətinə də təsir göstərə biləcəyinə işarə edir.

“Frontiers in Psychology” jurnalında dərc olunan araşdırmada əl yazısı ilə klaviaturadan istifadənin beyində yaratdığı aktivlik müqayisə edilib. Tədqiqatda iştirak edən 40 universitet tələbəsinin baş dərisinə 256 EEG sensoru yerləşdirilib. İştirakçılardan eyni sözləri həm rəqəmsal qələmlə, həm də klaviaturadan istifadə edərək yazmaları istənilib.

Nəticələrdə iki üsul arasında nəzərəçarpan fərq ortaya çıxıb. Əl yazısı zamanı beynin daha geniş bölgələri eyni vaxtda aktivləşib və sinir əlaqələrindəki aktivlik artıb. Tədqiqatçılar bu intensiv qarşılıqlı fəaliyyətin öyrənmə, yaddaş və idrak qabiliyyətlərinin qorunması baxımından əhəmiyyətli ola biləcəyini bildirirlər.

Bir hərfi yazmaq bir düyməni basmaqdan daha mürəkkəbdir

Əl yazısı zamanı xüsusilə beynin parietal və mərkəzi bölgələrində daha çox aktivlik müşahidə olunub. Teta və alfa dalğalarında da nəzərəçarpan artım qeydə alınıb. Teta dalğaları işçi yaddaş və yeni məlumatların emalı, alfa dalğaları isə diqqət və uzunmüddətli yaddaşla əlaqələndirilir.

Bu fərqin arxasında yazma hərəkətinin özü dayanır. Hərfin formasını xatırlamaq, qələmi düzgün istiqamətdə hərəkət etdirmək, əl və bilək hərəkətlərini eyni vaxtda idarə etmək beynin bir neçə prosesi paralel şəkildə həyata keçirməsini tələb edir. Klaviaturada yazarkən isə əsas hərəkət çox vaxt düzgün düyməni tapıb basmaqla məhdudlaşır.

Təcrübədə kağız əvəzinə rəqəmsal qələmdən istifadə edilməsi də diqqətçəkəndir. Beləliklə, ortaya çıxan fərqin kağızın fiziki xüsusiyyətlərindən daha çox hərflərin əllə yazılması zamanı işə düşən motor və zehni proseslərlə əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilib.

Siniflərdə ekran istifadəsi də müzakirə olunur

Əl yazısının arxa plana keçməsi təhsil sahəsində də müzakirə edilir. “Nordic Journal of Literary Research” jurnalında dərc olunan başqa bir araşdırmada təhsilin sürətli rəqəmsallaşmasının əl yazısı bacarıqlarını zəiflədə biləcəyinə diqqət çəkilir. Xüsusilə qlobal pandemiyadan sonra siniflərdə ekran istifadəsinin qalıcı xarakter alması oxu və orfoqrafiya bacarıqlarına təsiri ilə bağlı müzakirələri artırıb. Buna görə bəzi müəllimlər dərslərdə kağız və qələmdən yenidən daha çox istifadə edilməsini istəyirlər.

Araşdırmalar da əl yazısının öyrənmə zamanı daha intensiv zehni iştirak yaratdığını göstərən nəticələr ortaya qoyur. Ekran qarşısında keçirilən vaxtın azaldılması və yazı prosesinin tamamilə klaviaturaya həvalə edilməməsi yaddaş və öyrənmə ilə əlaqəli beyin proseslərinin daha aktiv istifadəsinə kömək edə biləcək üsullardan biri hesab olunur.

Bu müzakirənin başqa bir aspektində isə süni intellekt dayanır. Mətn hazırlamaq işini getdikcə daha çox rəqəmsal vasitələrə həvalə etmək insanın yazarkən həyata keçirdiyi düşünmə və yaratma prosesini azalda bilər. Əl yazısı ilə bağlı araşdırmalar da zehni bacarıqların yalnız ortaya çıxan mətnlə deyil, həmin mətnin necə yaradılması ilə də əlaqəli ola biləcəyini göstərir.

Aydın